Partia- część większej całości; część systemu politycznego; partie uważane są za najważniejszą część systemu politycznego.

Partia Polityczna- 1) Edumd Burke– zespół ludzi krzewiących wspólnym staraniem sprawę narodową;;; 2) Giovani Sartoni- każda mająca oficjalną nazwę grupa polityczna, która wysuwa kandydatów i jest w stanie zapewnić im urzędy publiczne w rezultacie wyborów zarówno w pełni demokratycznych, jak i niedemokratycznych.;;;  3)Partia polityczna – to dobrowolnie zorganizowana grupa posiadająca określony program, dążąca do uzyskania poparcia społecznego dla zdobycia lub utrzymania władzy w państwie i zrealizowania swoich interesów.

Charakterystyka partii:

1)ORGANIZACJE (partia posiada nazwę);

·członkostwo- ma często charakter sformalizowany, lecz są też luźne niesformalizowane członkostwa. Członkostwo dzieli się na:

*bezpośrednie (osoba fizyczna bezpośrednim członkiem partii);

*pośrednie (członkami są osoby prawne, stowarzyszenia);;; Partycypacja polityczna-     członkostwo w partiach politycznych i udział w wyborach;;;

·Struktura wewnętrzna- większość współczesnych partii to organizacje sformalizowane i shierachizowane; więzi o charakterze pionowym (wertykalne), o charakterze poziomym (horyzontalne). Partie o luźnej strukturze wewnętrznej to partie komitetowe.;;; Analiza struktur może mieć charakter formalny (ważne to co mówi statut partii) oraz charakter empiryczny (liczą się powiązania między partiami i układy nieformalne).

2)PROGRAM PARTYJNY:

·Ideologia- zbiór abstrakcyjnych wartości wyprowadzanych z przesłanek filozoficznych czy światopoglądowych. Obecnie pragmatyzacja programów wyborczych- ideologia schodzi na dalszy plan.;;;

·Program sensu-stricto: program w dosłownym rozumieniu. Stanowisko partii w różnych dziedzinach (np. wprowadzeniu podatku liniowego, aborcja, kara śmierci). Jest to diagnoza rzeczywistości.;;;

·Platforma wyborcza- program na potrzeby wyborów. Podporządkowany jest socjotechnice wyborczej.

3)FUNKCJE:

a)wobec społeczeństwa:

·funkcja artykulacji i agregacji potrzeb i interesów społecznych- ujawnianie potrzeb ogólnospoł. i grup społecznych; partie nie poprzestają na ujawnianiu ale starają się te interesy realizować.;;

·socjalizacja społeczeństwa- wychowywanie obywateli, prezentowanie swoich programów, punkt odniesienia dla wyborców.;;

·funkcja kształtowania opinii publicznej- dużą rolę odgrywają środki masowego przekazu, mediatyzacja polityki.///

b)wobec władzy państwowej-

·funkcja wyborcza

*selekcja kandydatów (-władze centralne partii politycznej całkowicie kontrolują wybór kandydatów;- władze lokalne partii politycznej dostarczają zestaw nazwisk władzy centralnej, która dokonuje wyboru;- władze centralne dostarczają zestaw nazwisk władzy lokalnej która ostatecznie dokonuje wyboru;- władze centralne i lokalne mają prawo dodawania i usuwania nazwisk z list kandydatów;- decydują wyłącznie władze lokalne kto będzie na listach wyborczych;- decyzje o tym kto będzie kandydatem podejmują szeregowi partii, przeprowadza się prawybory);;

*formułowanie programu (może być formułowany przez partie , kandydaci popularyzują program ustanowiony np. na konferencji);;;

·funkcja rządzenia. Możliwość opozycji parlamentarnej (poparciu niektórych inicjatyw rządowych, zgłoszenie wniosku o wotum nieufności, praca w komisjach parlamentarnych, możliwość zgłaszania interpelacji i zapytań poselskich,  przez Trybunał opozycja może kształtować politykę, może wykorzystywać środki masowego przekazu); Opozycja pozaparlamentarna (niekonwencjonalne sposoby działania: blokady, nielegalne demonstracje, środki siłowe)////

c)wobec samej partii: Teorie instytucjonalizacji- proces uzyskiwania przez partię polityczną pełnoprawnego statusu uczestnika gier politycznych. R. Suasand i R. Harmel wyróżnili 3 fazy instytucjonalizacji:

·faza identyfikacji (partia poszukuje swojego miejsca na scenie politycznej; próbuje znaleźć potencjalnych wyborców; próba legitymizacji);

·faza organizacji (stworzenie struktur organizacyjnych w skali krajowej; ważne są zasoby kadrowe, zaplecza finansowe);

·faza stabilizacji: próg reprezentacji (uzyskanie reprezentacji parlamentarnej), próg relewancji ideologicznej  (status partii ważnej). Trzeba mieć potencjał polityczny: odpowiednia liczba mandatów, potencjał koalicyjny i atrakcyjny program, potencjał szantażu politycznego (partie podejmują różne działania destrukcyjne wobec układu rządzącego)

ELEMENTY ANALIZY STRATEGICZNEJ

·Mocne strony: spójny program organizacji, silni liderzy, znane osobowości, duża liczba członków duże zasoby finansowe, jednolitość, różnorodność środowisk członków, rozwinięte struktury, geneza organizacji;;

·Słabe strony: brak spójności programu organizacji, brak lub skłóceni liderzy, nadmiernie autorytarny lider, niefachowa kadra, ugrupowanie „kanapowe”, małe zasoby finansowe, niejednolitość, słabe struktury, geneza organizacji;;

·Szanse: rozbita opozycja, sprzyjająca ordynacja, efekt nowego ugrupowania, utożsamianie z nośnymi hasłami, dobre kontakty z mediami, poparcie w środowiskach gospodarczych, poparcie mediów, udział w sprawowaniu władzy, opinia w środowisku międzynarodowym;;

·Zagrożenia: silna opozycja, niesprzyjająca ordynacja, efekt nowego ugrupowania, niepopularność programu, nieprzychylne media, starzenie się elektoratu, duża konkurencja, udział w sprawowaniu władzy, opinia w środowisku międzynarodowym.

HISTORIA PARTII POLITYCZNYCH             

Etapy rozwoju partii politycznych:

1)Ugrupowanie rodowe (funkcjonowały w starożytności późniejszym wieku);;

2)Koterie arystokratyczne (od XVII w istniały w niektórych państwach, Wigowie i Torysi, pierwsze działały w Anglii);;

3)Kluby polityczne (powstawały w trakcie Rewolucji Francuskiej; początek niepodległości USA);;

4)Partie masowe (finansowane ze składek członkowskich;

·         *teorie instytucjonalizacji [kładą nacisk na czynniki instytucjonalne: upowszechnianie praw wyborczych, rozwój parlamentaryzmu];;

·         *teorie kryzysów [legitymizacja władzy, elity rządzące traciły społeczne poparcie, kryzys integracji społeczeństwa, kryzys partycypacji- brak lub deficyt uczestnictwa politycznego];;

·         *teorie modernizacji [podziałsocjopolityczny „clearges” w społeczeństwach występują: podziały na tle kulturowym, obyczajowym, politycznym czy wartości, podział na świat pracy i kapitału, podział miasto- wieś, podział centrum- peryferie /polityka utrzymania państwa jednolitego/]);;

5)Partie profesjonalno- wyborcze („catch all”)(pozyskują elektorat z różnych grup społecznych. Ideologia odgrywa mniejszą rolę niż w partiach masowych, dużą rolę odgrywają badania sondażowe. Podstawą finansowania są dotacje z budżetu państwa i subwencje od grup interesu. Zmniejszała się rola biurokratyzacji politycznej, natomiast zwiększała się rola ekspertów z różnych dziedzin);;

6)Partie kartelowe („cartel party”) (eliminowanie ugrupowań antysystemowych, które chciałyby rozbić kartel. Monopolizacja władzy- rosnąca rola przywódcy partyjnego, maleje rola demokracji wewnątrz partyjnej.)

KLASYFIKACJA PARTII POLITYCZNYCH

1)Kryterium- [Organizacyjna geneza partii]

·parlamentarno- wyborcze (powstają na forum parlamentarnym albo z wyboru, są to partie liberalne i konserwatywne);;

·pozaparlamentarne (powstają z inicjatywy organizacji, której dotychczas celem nie był udział w wyborach do parlamentu; są to partie socjaldemokratyczne, komunistyczne, agrarne, ekologiczne)

2)Kryterium- [Typ struktury organizacyjnej]

·partie komitetowe (partia nie ma członków tylko wyspecjalizowany krąg aktywistów; Partia Republikańska i Partia Demokratyczna w USA);;

·rozwinięte (partia ma rozwiniętą strukturę organizacji; komunistyczne, socjalistyczne, chadeckie)

3)Kryterium- [Stopień upartyjnienia wyborców]

·kadrowe (zrzesza niewielki procent wyborców; część partii liberalnych);;

·masowe (zrzesza znaczną liczbę wyborców;; socjaldemokratyczne, chadeckie)

4)Kryterium- [Reprezentacja interesów]

·klasowe (reprezentują interesy jednej grupy społecznej, jest to większość partii politycznych na etapie partii masowych);;

·ludowe (deklarują reprezentację interesów ogólnospołecznych; większość współczesnych partii politycznych np. centrolewicowe, ludowe)

5)Kryterium- [Typ członkostwa]

·z członkostwem bezpośrednim (członkostwo w partii zdobywa się poprzez przystąpienie do jednej z lokalnych komórek organizacyjnych; większość partii zwłaszcza liberalne i komunistyczne);;

·z członkostwem pośrednim (członkostwo pośrednie zdobywa się pośrednio i zbiorowo, na drodze przyjęcia przez odrębną organizacje, np. związek zawodowy; część partii socjaldemokratycznych np. Brytyjska Partia Pracy)

6)Kryterium- [Podział kompetencji w strukturze partii]

·scentralizowana (skupienie władzy w instancjach centralnych; partia konserwatywna w GB);;

·zdecentralizowana (szeroka autonomia instancji niższych w podejmowaniu decyzji; Francuska Partia Socjalistyczna)

7)Kryterium- [Rodzaj komórki podstawowej]

·zakładowe (komórka podstawowa w przedsiębiorstwie, zakładzie; komunistyczne, w państwach „realnego socjalizmu”);;

·terytorialne (komórka podstawowa obejmuje określoną jednostkę terytorialną; chadeckie, liberalne, socjaldemokratyczne)

8)Kryterium- [Sposób powoływania władz partyjnych]

·demokratyczne (władze są powoływane i kontrolowane przez ogół członków; socjaldemokratyczne, chadeckie, liberalne, ekologiczne);;

·niedemokratyczne (władze pochodzą z mianowania, przyjęta zasada wodzostwa; faszystowskie, nazistowskie)

9)Kryterium- [Typ kierowania politycznego]

·z kierownictwem jednoosobowym (rozbudowana władza przywódcy; faszystowskie, nazistowskie);;

·parlamentarne (przewaga frakcji parlamentarnej w kierowaniu partią; Partia Konserwatywna w GB);;

·pozaparlamentarne (partią kieruje organ znajdujący się poza parlamentem; obecnie brak takich partii)

10)Kryterium- [Realizowane funkcje]

·wyborcze (zadania przede wszystkim związane są z wyborami; Partia Republikańska i Partia Demokratyczna w USA);;

·społeczności (zróżnicowane cele i zadania; socjaldemokratyczne);;

·totalitarne (wszechobejmująca integracja poprzez całkowite włączenie członków w funkcjonowanie mechanizmu partyjnego oraz poprzez totalne opanowanie społeczeństwa; faszystowskie, nazistowskie, komunistyczne)

11)Kryterium- [Stosunek do reguł konstytucyjnych państwa. Stosunek do klasy politycznej]

·systemowe (partia uznaje wartości i instytucje systemu; faszystowskie, nazistowskie, komunistyczne);;

·antysystemowe (partia nie uznaje zasad systemy instytucji i wartości istniejącego systemu; partie komunistyczne i faszystowskie /XX międzywojenne/, Konfederacja Polski Niepodległej);;

·antyestablishmentowe (walka z oficjalnymi elitami, nie dążą do obalenia systemu, chcą same być elitami rządzącymi; Samoobrona RP, Front Narodowy /Francja/, Włoski Ruch Społeczny)

12)Kryterium- [Rozmiar poparcia oraz ilości członków]

·partie duże (uzyskuje pow. 40 % poparcia);;

·partie małe (uzyskują poniżej 15 % poparcia, niekoniecznie musza być marginalne);;

·partie relatywne (ważne w danym systemie partyjnym i politycznym. Składa się na to potencjał poparcia wyborczego i potencjał koalicyjny);;

·partie marginalne (rzadko mają potencjał szantażu politycznego)

WARTOŚCI LEWICY I PRAWICY:

·Lewica: prawa człowieka, relatywizm moralny, ateizm, aborcja na życzenie, odrzuca tradycje na rzecz idei postępu, równouprawnienie mniejszości seksualnych, feminizm, permisywizm (przyzwolenie na swobody obyczajowe, internacjonalizm, odrzucenie patriotyzmu, nieuwzględnienie odrębności narodów, kultur, Europa regionów, alterglobaliści, kolektywizm, indywidualizm, etatyzm, egalitaryzm, wysokie podatki, rozbudowa aparatu administracyjnego, elity, rodzina jako wspólnota wolnych ludzi, szkoła laicka, zniesienie kary śmierci.

·Prawica: prawo naturalne, moralność, religia, tradycja, normy, obyczaje, punitywizm (prawo państwowe reguluje normy społeczne), wartości narodowe, afirmacja ojczyzny, Europa narodów, personalizm, wspólnotowość, wolny rynek, niskie podatki, ograniczenie roli państwa, decentralizacja, pluralizm informacyjny, rodzina o silnym autorytecie, dobro rodziny, szkoła z nauką religii, oparta o autorytet.

RÓŻNICE MIĘDZY LEWICĄ I PRAWICĄ w świetle stereotypów, programów, postaw i zachowań politycznych:

1)Wymiar socjoekonomiczny:

·Lewica: protekcjonalizm gospodarczy, socjalny model gospodarki rynkowej, oparty na elementach „państwowej” kontroli rynku, przy zachowaniu rozbudowanego sektora publicznego i opiekuńczych funkcji państwa, utrzymanie rozbudowanych programów socjalnych, opartych na formule redystrybucji dochodu narodowego i dążeniu do wyrównania dochodów obywateli, wyraźnie miejska orientacja i wspieranie industrialnych strategii w procesie modernizacji, akceptacja politycznej roli związków zawodowych;;

·Prawica: gospodarka wolnorynkowa, oparta na ograniczaniu roli państwa w zakresie kontroli rynku oraz „przedsiębiorczości” związanej z preferowaniem tzw. ortodoksji rynkowej, negatywny stosunek do programów socjalnych, „agrarna” orientacja i dążenie m.in. do ochrony rodzimego rolnictwa przed nieuczciwą międzynarodową konkurencją, oparcie na rodzimych grupach biznesu

2)Wymiar polityczny:

·Lewica: preferowanie demokracji parlamentarnej: system parlamentarno- gabinetowy;;

·Prawica: ograniczenie roli państwa, decentralizacja, silna władza wykonawcza: preferowany system prezydencki, półprezydencki, kanclerski

3)Wymiar aksjologiczny:

·Lewica: popieranie postmaterialistycznych wartości, indywidualizm i preferowanie modernistycznej koncepcji państwa, podkreślanie znaczenia praw i wolności obywatelskich, ideałów wolności, równości i sprawiedliwości, hołdowanie postawom laickim i postulat rozdzielenia Kościoła od państwa, postulat uniwersalizmu, czyli popieranie procesu wchodzenia w międzynarodowe struktury polityczne oraz gospodarcze;;

·Prawica: popieranie tradycyjnych wartości, kolektywizm i podkreślenie roli tradycyjnych wspólnot opartych na ograniczonych formach solidaryzmu, przywiązanie do idei ładu i porządku publicznego, poparcie Kościoła i religijnej etyki, niechęć do wchodzenia w międzynarodowe struktury polityczne oraz ekonomiczne wynikająca z obawy przed utratą tożsamości narodowej oraz uprawnień suwerennych.

Nurty lewicy ze względu na treści ideowe:

1)Lewica przedmarksistowska (*jakobińska, *skrajna lewica, *socjalizm utopijny);;;

2)Lewica marksistowska (*socjaldemokracja, *leninizm, *nowa lewica);;;

3)Lewica niemarksistowska (*anarchizm)

Podziały (dychotomiczne) wśród partii lewicowych:

1)Lewica ewolucyjna [(umiarkowana) pomysły na drodze reform] i lewica rewolucyjna [(radykalna)zwolennicy indywidualizmu];;

2)Lewica demokratyczna [partie socjaldemokratyczne , odrzuciły rewolucję i dyktaturę proletariatu] i l. totalitarna;;

3)Lewica internacjonalistyczna i l. narodowa (nacjonalistyczna);;

4)Lewica tradycyjna i nowa lewica;;

5)Lewica establishmentowa [rządzi kilka kadencji parlamentu] i lewica populistyczna [dla mas, polityka pro socjalna]

Podział prawicy:

1)prawica umiarkowana [(ewolucyjna) zalicza się konserwatystów, elastyczna w działaniu] oraz prawica skrajna [radykalna, odwołuje się do tzw. ducha czasów, sięga po radykalne sposoby wcielania wartości w życie];;

2)prawica demokratyczna [w państwach demokratycznych] oraz prawica autorytarna [w państwach niedemokratycznych];;

3)prawica tradycyjna [tradycyjne wartości i poglądy] oraz prawica nowoczesna;;

4)prawica religijna [odwołuje się do wartości religijnych] oraz prawica laicka [odwołuje się do wartości innych niż religijne]

Metody badania lewicowości i prawicowości:

1)Badanie na podstawie opinii ekspertów (wysyła się ankiety z prośbą o umieszczenie partii, określenie jej preferencji lewicowych lub prawicowych);;

2)Badanie zawartości programowej danej partii zajmują się tym teoretycy myśli politycznej. Mniej subiektywne od pierwszej metody);;

3)Bada się przeciętnego wyborcę na jaką partię głosował, na podstawie poglądów wyborców bada się lewicowość bądź prawicowość partii.

Orientacje programowe:

1)Komunistyczne [kolektywizm o wymiarze socjoekonomicznym, kolektywizm o wymiarze aksjologicznym];;

2)Socjaldemokratyczne [kolektywizm socjoekonomiczny, indywidualizm aksjologiczny];;

3)Liberalne [indywidualizm socjoekonomiczny, indywidualizm aksjologiczny];;

4)Konserwatywne [indywidualizm socjoekonomiczny, kolektywizm aksjologiczny]

NURTY PARTYJNE:

·Partie konserwatywne- zachowanie gospodarki rynkowej, silne państwo wewnątrz i na zewnątrz, akcentowanie antysocjalizmu, elitaryzm; (Nowa Demokracja- Grecja);;

·Partie chrześcijańsko- demokratyczne- chrześcijańska myśl społeczna, antykomunizm, społeczna gospodarka rynkowa; (Unia Chrześcijańsko- Demokratyczna- RFN, Austriacka Partia Ludowa);;

·Partie liberalne- antyklerykalizm, wolność jednostki, egalitaryzm, racjonalizm, liberalizm lewicowy, obrona własności prywatnej i wolności osobistych;; (PO, Wolna Partia Demokratyczna- RFN, Liberalni Demokraci- GB);;

·Partie socjaldemokratyczne- mają największe poparcie wyborcze, najczęściej są partiami rządzącymi, są to partie parlamentarne, ludowe, duże;; (Socjaldemokratyczna Partia Niemiec, Partia Pracy- GB, Partia Socjalistyczna- Francja)

·Partie komunistyczne- (Francuska Partia Komunistyczna, Włoska Partia Komunistyczna)

·Partie regionalne i etniczne (Liga Lombardzka- Włochy)

·Partie nacjonalistyczne- o charakterze antyestablishmentowym, wrogo nastawione do przybyszów z zagranicy, zwolennicy rządów autorytarnych, opowiadają się za niskimi podatkami; (Austriacka Partia Wolnościowa);;

·Partie ekologiczne- nacisk na ochronę środowiska naturalnego, obecnie bronią również praw mniejszości

·Partie agrarne- partie klasowe, zwłaszcza chłopskie, są to tzw. partie centrum; (PSL)

SYSTEMY PARTYJNE

System partyjny- to układ partii politycznych, funkcjonujących w danym państwie; mechanizm rywalizacji i współpracy między partiami

Podsystemy: *instytucjonalny (partie polityczne legalnie istniejące); *normatywny (regulacje prawne dotyczące partii politycznych /konstytucje i ustawy o partiach politycznych, przepisy dotyczące likwidacji partii, regulaminy parlamentarne ordynacje wyborcze/); *komunikacyjny (istotne są relacje między partiami tworzącymi koalicję między rządzącą mniejszością a opozycyjną większością

TYPY SYSTEMÓW PARTYJNYCH:

1)Kryterium- [Liczba partii przejawiających działalność w żuciu publicznym]:

·jednopartyjny (występuje 1 partia, zakaz działania innych partii; państwa realnego socjalizmu, faszystowskie, pokolonialne);;

·dwupartyjny (tylko dwie partie mają realne szanse na zdobycie władzy; USA, GB);

·wielopartyjny (3 lub więcej partii mają realne szanse na zdobycie władzy; Francja, Belgia);

2)Kryterium- [Szansa na zdobycie władzy i uczestnictwo w jej sprawowaniu]:

·partii dominującej (wśród wielu partii I miejsce zajmuje pozycje dominującą; Instytucjonalno- Rewolucyjna Partia Meksyku);

·kooperacji partii (wszystkie partie tego systemu podejmują współpracę; Szwajcaria);

·dwublokowy (wiele partii skupia się w dwóch blokach konkurujących ze sobą; RFN, Włochy);

·rozbicia (wśród wielu partii brak jest większości mającej przewagę nad pozostałymi; Holandia);;

3)Kryterium- [Charakter programów partii i zasady walki międzypartyjnej]:

·zideologizowany (zaznaczają się duże różnice w programach, strategiach i taktyce głównych partii; Republika Weimarska 1918-33);

·pragmatyczny (dystans ideologiczny między znaczącymi partiami nie jest duży; RFN);

4)Kryterium- [Częstotliwość zmiany partii]:

·hegemoniczny (jedna z partii sama lub w koalicji z innymi partiami pozostaje przy władzy dość długi okres czasu; Japonia, Włochy po’45);

·zmienny (następują często i regularnie zmiany partii u sterów rządów; Polska w 1921

5)Kryterium- [Sposób tworzenia rządu]:

·zrównoważony (występuje wyraźna polaryzacja, ale bez dużej dominacji określonego ugrupowania; ...