7. Antypapalistyczne koncepcje w średniowieczu (Dante Alighieri, Marsyliusz z Padwy, Wilhelm Ockham)Światopogląd przeżywał kryzys. Załamywała się idea uniwersalizmu papieskiego, osłabienie cesarstwa oraz rosło znaczenie młodych monarchii stanowych. Powstał wielki ferment intelektualny i ideowy. Liczne ruchy i idee kacerskie. Kacerzy manifestowali nie tylko przeciwko dogmatom, protestowali przeciwko fundamentalnym koncepcją epoki. Ważnym składnikiem fermentu był koncyliaryzm. Był on przeciwko pełnej władzy papieża w kościele, krytykowano prymat papieża i chciano przekazać władzę kościelna w ręce kolegium biskupów – soboru. Kościół miał być korporacja której miał przewodniczyć papież. Zbijali również tezę nieomylności papieża oraz uważali, że może być on usunięty ze swojego urzędu przez kolegium jeśli popadnie w herezję. Koncyliaryzm był zwierciadłem trudności jakie powstawały w okresie tzw. wielkiej schizmy. Sprzyjała ona dążeniom do ustanawiania kościołów narodowych. Dały pożywkę dla teorii reprezentacji (współudział parlamentów w rządzeniu w monarchiach). Najwięcej nowego wnieśli jednak William Ockham, Dante Alighieri i Marsyliusz z Padwy. William Ockham (ok. 1280-1350): filozof i teolog franciszkański, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli późnej scholastyki, główny reprezentant nominalizmu, tworzył na dworze Ludwika Bawarskiego, gdzie uciekł przed prześladowaniami ze strony papieża Jana XXII największe znaczenie ma jego dzieło „Traktat o władzy cesarzy i papieży” oraz „Dialog”. Nazywa papiestwo rządem tyranistycznym, herezją a samego papieża nazwał heretykiem. To nie papież stanowi państwo, ale Bóg je ustanawia. Bóg daje ludziom możność wybierania władców wedle ich woli. Ludzie są wolni i równi dlatego posiadają prawo do uczestnictwa w wyborze władcy. Gdy go już wybiorą nie mogą władcy odwołać. Cel państwa to doczesne dobro ludzi. Na szczycie porządku prawnego postawił prawo boże którego wyrazem jest włącznie pismo święte. Na niższym stoi prawo naturalne, ponieważ jest dostępne bez objawienia, źródłem jego jest rozum. Ockham w prawie bożym doszukiwał się woli Boga, ale sam Bóg nie podlegał regułom moralnym. Mógłby stworzyć świat taki jaki on sam by chciał. Uważał tradycje kościelne za nieprawdziwe, a jedyne prawo naturalne to według niego dekalog.Dante Alighieri (1265-1321): wielki poeta włoski i krytyk średniowiecznego uniwersalizmu, posiadał talent pisarski oraz pasję politycznego działania. Czynnie działał w rodzimej Florencji, sprawował urząd priora, potem znalazł się na emigracji w której pozostał aż do śmierci. Napisał dzieło „Monarchia” oraz „Boską Komedię” . Był pod silnym wpływem awerroistów i Arystotelesa. Przejął od nich realizm w ocenie sytuacji politycznej i filozofię podwójnej prawdy. Uważał, że światem rządzą głupi gnuśni i występni, a papiestwo to „wielka nierządnica”. Monarchia Dantego to świat pokoju. Pokój może zapewnić tylko cesarz. Celem państwa jest pełne zaspokojenie materialnych i duchowych potrzeb człowieka – doczesna szczęśliwość rodzaju ludzkiego. Kościół nie może się mieszać do polityki ani do filozofii. Tylko światowy władca, który wszystko posiada jest w stanie utrzymać ład między podległymi ludami. Władza cesarska powinna być silna. Państwo i kościół są niezależne i obie instytucje pochodzą od Boga. Dante rozumiał, że jeśli się nie uda rozdzielić filozofii od teologii to nie uda się cel jaki sobie zakładał. Człowiek jest złożony z dwóch natur cielesna + duchowa. Dante zbija argumenty papalistów. Zostaje wygnany z Florencji przez papiestwo (Bonifacy VIII). Obie władze powinny współdziałać, ale ograniczać się do swoich kompetencji. Próbował wprowadzić kompromis między państwem a kościołem. Marsyliusz z Padwy (ok. 1275 – ok.1343) należy do najbardziej oryginalnych umysłów przełomu średniowiecza i czasów nowożytnych. Był lekarzeam, ale jego zamiłowaniem była filozofia i polityka. W latach 1312 – 1313 profesor i rektor uniwersytetu w Paryżu. Po ogłoszeniu dzieła „Defensor Pacis” został uznany przez Kościół za heretyka i schronił się na dworze Ludwika Bawarskiego do końca swego życia. Jest o wiele bardziej radykalny od Dantego. Żyje w podobnych czasach co Dante. Prawda wiary i prawda filozofii. Twierdzili, że te nauki istnieją koło siebie. Prawda wiary jest dla ludzi niższych intelektem. Do celów doczesnych prowadzi władza polityczna. Kościół nie może mieć wpływu na świat realny ponieważ nie jest on sprawdzony empirycznie. Rozdzielenie rozumu i wiary oznacza filozoficzny rozkład rozumu politycznego. Papież nie może dzierżyć dwóch mieczy. Legitymizacja władzy papieskiej jest niedostateczna. Nie mamy pewności, że Bóg istnieje. Jak istnieje to jego władza jest tylko w niebie. Marsyliusz szuka nowego źródła władzy. Znajduje go w ludzie. Suwerenność ludu. Hierarchia jest zbudowana od dołu (suwerenność ludu). Lud nie jest w stanie sam rządzić muszą ustanowić rząd który skupić miał w swoim ręku wszelką władzę, ale nie mógł on wprowadzić rządów tyranistycznych. Potrzebuje osoby która ma nieść porozumienie w społeczeństwie. Domena wiary musi być podporządkowana władzy politycznej. Monarcha ma całkowity monopol w sprawach religii. Skoro Bóg jest bytem niepewnym to nie posiada żadnej władzy. Istnienie kościoła jest darem władzy doczesnej. Marsyliusz odrzuca hierarchię kościelną. O kościele nie może decydować papież ale władcy. To oni maja decydować o pozycji prawnej i majątkowej kościoła. To cesarz powinien mianować papieża, a król może mianować biskupów w swoim królestwie. To państwo decyduje co jest a co nie jest herezją. Zwoływanie soborów leży w kwestii cesarza. Papież nie jest strażnikiem czystości wiary. Padewczyk popadł w konflikt z papieżem Janem XXII 8. Państwo i władza u św. Tomasza z Akwenu.
Św. Tomasz był uczniem Alberta Wielkiego. Filozofia chrześcijańska średniowiecza nie była jednak skuteczna przeciwwaga nowych prądów. Kościół został wiec zmuszony do rewizji tradycyjnej doktryny, która pozostawała w sprzeczności z postępem wiedzy teoretycznej i empirycznej. Potrzebna była nowa synteza. Syntezę te stworzył św. Tomasz, dominikanin z pochodzenia arystokrata.. św. Tomasz podczas pobytu w Paryżu obserwował sukcesy awerroistów. Rozumiał ze konieczne jest złagodzenie katolickiej tezy o nadrzędności papiestwa nad włada świecka. Jego doktryn charakteryzowała się dużym realizmem wyciąganiu wniosków. Podkreślał on, ze jak ostatecznie cele człowieka SA celami niebiańskimi, wykraczającymi poza świat doczesny to jednak waga cech cielesnych jest duża. Bóg, bowiem partycypuje w porządku naturalnym, którego wyrazem jest społeczeństwo, z tąd też nie ma zasadniczego przeciwieństwa łaski i natury. Tomasz nie podzielał pesymistycznych ocen Augustyna na temat upadłej i dogłębnie zepsutej natury człowieka. Przyjmując naukę Arystotelesa o człowieku jako zjawisku społecznym i politycznym dokonał zracjonalizowania tradycyjnej w kościele teorii o boskim pochodzeniu władzy państwowej. Jak źródłem powstania społeczności jest ludzka natura, tak i władza państwowa pochodzi tylko pośrednio od Boga. Boska jest tylko sama zasada władzy (pryncypium praelationis) natomiast każdy konkretny ustrój tworzą ludzie. Nierówność jest koniecznym składnikiem każdej doskonałej całości. Hierarchia musi istnieć zawsze i wszędzie, wszędzie niebie, w kościele i w państwie. Społeczeństwo jest z natury hierarchiczne i jedni ludzie musza być sługami drugich. Ci, którzy przodują rozumem z natury panują. Zasadniczy podział społeczeństw wg. Tomasza był inny podział ten widział w modlących się (duchowieństwo), broniących ( feudałowie świeccy), żywiących (chłopi).Dawał sobie sprawę, że linia podziału biegnie nie tylko między korporacjami stanowymi, ale także miedzy klasami. Dlatego tomistyczny obraz społeczeństwa to optimates ( połączeni w jedna grupę feudałowie, duchowni i świeccy), populus honorabilis (ci, którzy nie SA magnatami, ale posiadają majątek pozwalający żyć z cudzej pracy), vilis populus (ci, którzy majatku nie posiadają. Człowiek ma w sobie dwa cele. Jako istota ziemska, jest częścią społeczeństwa zorganizowanego w państwie podległym władzy świeckiej. Lojalność i posłuszeństwo tej władzy są zasadą. Ale człowiek to także istota obdarzona nieśmiertelną dusza, podlega więc Bogu, a bezpośredni władzy duchowej. Oczywiście cele duchowe są wyższe od doczesnych, są one ostateczne. Tomasz opowiadał się za rządem monarchicznym Władza duchowa może wystąpić z wnioskiem obalenie tyrana. Wg Tomasza papież mógł kontrolować władzę świecką interweniować w sferę polityki. Papież, bowiem połączył na szczycie hierarchii najwyższą władzę doczesną z najwyższą władza duchowną. Papież jednak zatrzymuje wstrzemięźliwość i nie zawsze wtrąca się do spraw państwowych. Najwyższym prawem jest prawo wieczne Wyrażają ją reguły, według których Bóg rządzi światem. Prawo wieczne jest wszechobecne. Jego odbiciem w człowieku jest prawo natury. Rozumny człowiek jest w stanie pojąć, co jest dobre a co złe. W tomistycznej teorii prawa natury tkwiło założenie, że człowiekowi naturalne jest dążenie do dobra. Prawo natury daje jednak człowiekowi bardzo ogólne reguły postępowania, a pyzatym naturalne skłonności do dobrego nie wystarczają by doprowadzić go do doskonałości. Potrzebna jest dyscyplina powstrzymująca ludzi od złego. Dlatego uprawnieni ustawodawcy szczegółowo ustalają jak należy nakazy i zakazy prawa naturalnego praktykować tak powstaje prawo ludzkie. Prawo stanowione jest wiec konkretyzacja prawa naturalnego i nie można go naruszać. Ale i to prawo nie wystarcza. Człowiek jest istotą ułomna, stoi przed celami, których osiągniecie nieraz go przerasta. Dlatego postępowanie człowieka reguluje także boskie prawo pozytywne. Treści tego prawa zawarte są piśmie świętym oraz nauce kościoła. Tomizm był synteza średniowiecznej doktryny kościoła i jej największym osiągnięciem .
akukuxyz