200401_kajak_na_morzu.pdf

(139 KB) Pobierz
welna latin725.qxd
Kajak na morzu:
mieæ aby prze¿yæ
Miros³aw Murawski (Murmir)
W poprzednim odcinku „Kaja-
ka na morzu” omówi³em ró¿-
ne typy kajaków morskich, ich
podstawowe cechy oraz wy-
posa¿enie. Niestety, sam kajak
to jeszcze nie wszystko. Szyb-
ko bowiem oka¿e siê, ¿e jeœli
zamierzamy pop³ywaæ dalej
ni¿ przy pla¿y, bêdziemy po-
trzebowali paru dodatkowych
drobiazgów, bez których na
morzu ani rusz.
o bezpieczeñstwie na morzu. Teraz zaznaczê tyl-
ko, ¿e bez kamizelki po prostu nie wyp³ywamy.
Miros³aw Murawski (Mur-
mir) – kajakarz zponad
30-letnim sta¿em, ¿eglarz,
nurek, historyk, nauczyciel.
Organizator ponad 15 wy-
praw kajakowych zagra-
nicznych iprowadz¹cy po-
nad 60 sp³ywów wPolsce.
By³y kajakarz górski, aktual-
nie szuwarowy imorski.
Specjalizuje siê wkajakar-
stwie morskim oraz przebu-
dowie iremoncie sk³adaków.
Komory powietrzne (R) – kajak przeznaczony
na morze powinien byæ niezatapialny. Oznacza
to, ¿e po zalaniu kokpitu, a nawet komór ba-
ga¿owych, kajak powinien unosiæ siê na wodzie
tak, ¿eby umo¿liwiæ skuteczn¹ akcjê ratunko-
w¹. W normalnej sytuacji (zalany kokpit po wy-
wrotce) p³ywalnoœæ zapewniaj¹ wodoszczelne
luki baga¿owe. Zdarza siê jednak, ¿e i one utra-
c¹ wodoszczelnoœæ – np. poluzuj¹ siê pokrywy.
Wynika z tego, ¿e powinniœmy mieæ w kajaku
elementy wypornoœciowe. Takimi elementami
s¹ worki z powietrzem (komory powietrzne)
oraz wodoszczelne worki baga¿owe znajduj¹-
ce siê w „³adowniach”.
Warto zaznaczyæ, ¿e worki wypornoœciowe
s¹ konieczne w sk³adakach, które z racji swej
budowy nie posiadaj¹ wodoszczelnych komór
baga¿owych.
W zasadzie pewne s¹ jedynie latarki s³u¿¹ce do
nurkowania. O sposobie ich wykorzystania w sy-
gnalizacji napiszê szerzej w rozdziale o bezpie-
czeñstwie na morzu.
Wyposa¿enie to mo¿na umownie podzieliæ na
kategorie:
W – wyposa¿enie dodatkowe,
O – wyposa¿enie osobiste,
N – wyposa¿enie nawigacyjne,
R – œrodki ratunkowe.
Omówimy je w tym odcinku wed³ug kolejnoœci
alfabetycznej.
Olinowanie kajaka (WR) – wszystkie rzeczy
potrzebne nam w czasie p³yniêcia (kiedy nie ma-
my dostêpu do zamkniêtych luków baga¿owych)
umieszczamy w kokpicie lub pod systemem lin
i gum rozci¹gniêtych na pok³adzie. Oczywiœcie
zmniejsza to nasz¹ statecznoœæ i jest sprzeczne
z dobr¹ praktyk¹ morsk¹, ale tak siê jakoœ sk³a-
da, ¿e zawsze rzeczy jest nieco za du¿o i zwy-
kle coœ zostaje po zamkniêciu luków baga¿o-
wych. Kiedyœ na sk³adaku wioz³em tak ca³e
„ko³o” ¿ó³tego sera, ale nie wytrzyma³ wody
i upa³u, a kiedyœ skrzynkê pomarañczy ze zna-
lezionego na morzu p³ywaj¹cego kontenera zgu-
bionego przez statek.
Plastikowe jedynki morskie maj¹ oczywiœcie
mniejsze mo¿liwoœci w tym zakresie, ale dziw-
nym trafem na wiêkszoœci zdjêæ z wypraw ka-
jakowych widzimy jakiœ nadprogramowy ³adu-
nek na pok³adzie. Oczywiœcie, takie rzeczy jak
zapasowe wios³o czy mapnik musz¹ byæ trzy-
mane na pok³adzie – w¹tpliwoœci dotycz¹ ba-
ga¿u o wiêkszej objêtoœci lub ciê¿arze.
Olinowanie s³u¿y równie¿ do utrzyma-
nia siê przy kajaku po wywrotce, gdy¿
mokry i g³adki kad³ub nie daje nam
¿adnych mo¿liwoœci uchwycenia go.
Kompas morski (N) – zbudowane s¹ prze-
wa¿nie w kszta³cie pó³kuli. Taka budowa umo¿-
liwia ich pracê w przechy³ach, a p³yn, w którym
zanurzona jest tarcza, t³umi nadmierne waha-
nia. Ich wa¿n¹ cech¹ jest to, ¿e odczytuje siê
z nich bie¿¹cy kurs, a nie kierunek pó³nocny.
Przewa¿nie montuje siê je na sta³e na dziobie
kajaka.
Dryfkotwa (W) – jest to rodzaj p³ywaj¹cej ko-
twicy w postaci d³ugiego sto¿kowatego worka
bez dna, wykonanego z impregnowanego p³ót-
na ¿aglowego. Wyrzucona za rufê (lub dziób)
kajaka zmniejsza jego prêdkoœæ i pomaga utrzy-
maæ jednostkê dziobem do fali przy sztormo-
waniu. Potrzebna, jeœli nie uda siê schroniæ na
brzegu i trzeba przetrwaæ burzê na morzu.
Latarka wodoszczelna (O) – podkreœlam tu
prawdziw¹, a nie deklarowan¹ wodoszczelnoœæ.
EPIRB (R) – radiop³awa wyposa¿ona we w³a-
sny nadajnik radiowy i odbiornik GPS. Urucha-
miana w sytuacji wy³¹cznie awaryjnej podaje
swoj¹ dok³adn¹ pozycjê. Bardzo skuteczna i bar-
dzo droga, choæ mo¿na j¹ równie¿ wypo¿y-
czyæ.
GPS (N) – mimo dok³adnych map ³a-
two mo¿na siê zgubiæ poœród wysp
i szkierów, i to nie tylko na morzu, ale
i na wielkich jeziorach, np. Saimaa w Fin-
landii. GPS bywa tam naprawdê bardzo
przydatny (urz¹dzenia te opisane by³y
w WIOŒLE nr 4/2003).
O¿aglowanie (W) – nikt, kto tego nie
spróbowa³, nie uwierzy, ¿e nie da siê
p³yn¹æ kajakiem na d³ugich odcinkach
pod silny wiatr, du¿¹ falê i silny pr¹d
morski. Bardzo czêsto po³¹czenie dwóch
z trzech wymienionych warunków unie-
mo¿liwia p³yniêcie. Pozostaje nam wte-
dy poczekaæ na brzegu, lub zastosowaæ
Kamizelka asekuracyjna/ratownicza (OR) –
o kamizelkach szerzej napiszê w rozdziale
16
WIOS£O
nr 1/2004
5001449.003.png 5001449.004.png
¿agiel. Wbrew purystom kajakowym ¿agiel
pomocniczy jest nieocenion¹ pomoc¹ w ka-
jakarstwie morskim. Oczywiœcie, na dwój-
ce mo¿na zastosowaæ wiêkszy ¿agiel ni¿
na jedynce.
O¿aglowanie pomocnicze na je-
dynkach bardzo rzadko pozwa-
la na manewrowanie i kursy
pod wiatr. Najczêœciej stoso-
wane jest o¿aglowanie typu
ket (jedno¿aglowe), rzadziej
slup (dwu¿aglowe). Po-
wierzchnia ¿agli wynosi od 2 do
8 metrów kwadratowych.
Rozwi¹zañ o¿aglowania kaja-
kowego jest tak wiele, ¿e trzeba
by je omówiæ w odrêbnym arty-
kule. Ostatnio pojawi³y siê te¿ la-
tawce jako kolejny typ „o¿aglo-
wania”.
Generalnie, o¿aglowanie kaja-
kowe powinno spe³niæ kilka pod-
stawowych warunków:
• powinno byæ ³atwe do posta-
wienia i zdjêcia niezale¿nie od
pogody,
• powinno mieæ mo¿liwoœæ re-
fowania, czyli zmniejszania po-
wierzchni ¿agla odpowiednio do
panuj¹cych warunków pogodo-
wych,
• po zwiniêciu powinno w jak najmniejszym
stopniu przeszkadzaæ wios³uj¹cemu ka-
jakarzowi,
• powinno byæ mo¿liwie lekkie,
z tkanin niezatrzymuj¹cych wo-
dy i jaskrawo kolorowe (wzglêdy
bezpieczeñstwa).
kajak – p³ywam na sk³adaku dwójce
– na tyle unosi go ponad wodê, ¿e
nie jest on zalewany nawet podczas
wzburzonego morza. U³atwia to
znacznie wylewanie wody i punkt
oparcia przy wsiadaniu do kajaka
z wody ma odpowiedni¹
wypornoϾ i wielkoϾ.
Pompa zêzowa no¿-
na i awaryjna rêczna
(RW) – kokpit mo¿emy
zalaæ albo po wywrot-
ce i ponownym wejœciu
do kajaka, albo w wyni-
ku zdarcia fartucha
przez przelewaj¹ce siê
fale. W obydwu wy-
padkach warunki raczej
nie pozwol¹ na ode-
rwanie jednej rêki od
wios³a i pompowanie
rêczne – dlatego zalecane jest
zamontowanie w kokpicie pom-
py no¿nej. Stosuje siê równie¿
pompy elektryczne zasilane
z baterii.
Radiostacja UKF (RW) – pe³ni podob-
n¹ rolê jak telefon komórkowy, ale
umo¿liwia ³¹cznoœæ nie tylko z l¹dem, ale i ze
statkami. Morski zakres czêstotliwoœci rozci¹-
ga siê od 156 do 174 MHz, stosowany jest do
³¹cznoœci w zasiêgu oko³o 30 mil morskich
i jest podzielony na kana³y (1-28) i (60-88).
Najczêœciej stosowany jest kana³ 16 (ew.
11), przeznaczony g³ównie do wzywania
pomocy oraz do wywo³ywania (nie d³u¿ej
ni¿ 1 min).
Niestety, oficjalne u¿ywanie „ukaefki”
wymaga przejœcia specjalnego kursu
i zdania odpowiedniego egzaminu. Przy-
k³adowa procedura zawiadomienia o nie-
bezpieczeñstwie wygl¹da nastêpuj¹co:
• sygna³ niebezpieczeñstwa MAYDAY (3
razy),
• nazwa statku lub znak rozpoznawczy,
• pozycja,
• rodzaj niebezpieczeñstwa i oczekiwa-
na pomoc,
• istotne pomocne informacje.
P³ywak na wios³o (R) – muszê siê
przyznaæ, ¿e mieliœmy ma³e problemy
z przet³umaczeniem angielskiej na-
zwy „paddle float”. Jest to nadmu-
chiwany p³ywak zak³adany na pióro
wios³a, który ma nam u³atwiæ wejœcie
do kajaka po wywrotce. Jeden koniec
wios³a mocuje siê pod olinowaniem
kajaka, za kokpitem, drugi koniec,
z p³ywakiem, unosi siê na wodzie. Ca-
³oœæ zapewnia nam oparcie, po któ-
rym wchodzimy do kajaka. Tyle teorii
w skrócie.
Praktyka pokazuje, ¿e nale¿y dobrze
zapoznaæ siê z teori¹ oraz przeæwiczyæ
manewr na spokojnej wodzie. Przyrz¹d
jest bardzo popularny, zw³aszcza w Ame-
ryce P³n. Z mojej praktyki wynika jednak,
¿e najczêœciej wywracamy siê na wzbu-
rzonym morzu, a wtedy manewr ten nie
wydaje mi siê mo¿liwy. Ruch kajaka, ruch
wios³a, ruch faluj¹cej wody, niestabilny
kajak i do tego efektowny szpagat wy-
daj¹ siê nie do pogodzenia.
Muszê jednak zaznaczyæ, ¿e nie mam
du¿ego doœwiadczenia z „paddle float”.
Osobiœcie æwiczy³em wchodzenie do ka-
jaka przy pomocy zwyk³ego dmuchane-
go materaca 3-komorowego. Po na-
dmuchaniu i pod³o¿eniu pod zatopiony
Sygnalizacyjne œrodki 1 (R) – flara (ognio-
wa), œwieca dymna, wyrzutnia rakiet, ra-
kietnica. Ich wspólnym celem jest sygnali-
zacja w wypadku zagro¿enia. Dla kajakarza
najistotniejsze jest to, by mo¿na by³o u¿yæ
tych œrodków przebywaj¹c w wodzie. Ozna-
cza to, ¿e musz¹ byæ wodoodporne, a ich
u¿ycie powinno byæ proste i w miarê bez-
pieczne. Niestety, zgodnie z polskim prawem
rakietnicê uwa¿a siê za broñ i wymagane
jest na ni¹ pozwolenie. Wszystkie pozosta-
³e œrodki s¹ ogólnodostêpne i stosunkowo
tanie.
Przypominam, ¿e kolorem alarmowym
jest kolor czerwony i maj¹c wybór nale¿y
nabywaæ œrodki sygnalizacyjne o takim w³a-
œnie kolorze. Maj¹ one jednak ograniczon¹
nr 1/2004
WIOS£O
17
5001449.005.png 5001449.006.png 5001449.001.png
przydatnoœæ do u¿ytku i ograniczony czas dzia-
³ania, np. pochodnia alarmowa pali siê oko³o
15 minut.
Mo¿emy w tej grupie wymieniæ równie¿:
• pochodniê morsk¹,
• pistolet sygna³owy, rakiety sygna³owe lub ra-
kiety oœwietlaj¹ce ze spadochronem,
• morskie petardy akustyczne,
• p³awki œwietlne,
• p³awki dymne.
niskiej temperaturze wody i powietrza. Prak-
tycznie nie da siê os³oniæ jedynie twarzy i tu po-
móc nam mog¹ wodoodporne kremy ze sku-
tecznym filtrem UV. Na ciep³ych morzach lub
w upalne lata na Ba³tyku pozosta³e czêœci cia³a
trzeba czasami szczelnie zakryæ. Obecnie mo¿na
stosowaæ ró¿nego rodzaju specjalne ubrania do
tzw. aktywnego wypoczynku, w tym
przeciws³oneczne stroje kajakowe.
Z moich doœwiadczeñ wynika, ¿e
najskuteczniejsz¹ os³onê przed
s³oñcem – na ciep³ych wodach
– stanowi³a... odzie¿ typu pi¿a-
mowego z d³ugimi nogawkami
i rêkawami. Dodatkowo trzeba te¿
os³oniæ d³onie rêkawiczkami, a sto-
py skarpetkami (oczywiœcie w ka-
jakach sztywnych za³oga zakryta
jest fartuchem i problem dotyczy
tylko górnej po³owy cia³a). Nie za-
pominajmy te¿ o nakryciu g³owy,
koniecznie z du¿ym daszkiem. Pa-
miêtajmy o ochronie nie tylko
twarzy, ale i karku.
Na zimno
Na zimnych akwenach, takich jak Ba³-
tyk, najpowa¿niejszym jednak zagro¿eniem
jest wych³odzenie. I tu nowe technologie mo-
g¹ nam bardzo pomóc. Mo¿emy zastosowaæ
ubrania z polaru czy tkanin „oddychaj¹cych”
lub tzw. stroje mokre i suche. W praktyce, we-
d³ug mego przekonania, nie da siê na d³u¿szym
odcinku morza wios³owaæ w suchym stroju neo-
prenowym czy z powlekanych tkanin sztucz-
nych. Szczelna os³ona i znikomy dostêp powie-
trza powoduj¹ szybki wzrost temperatury cia³a,
obfite pocenie siê, otarcia i w konsekwencji dys-
komfort i os³abienie. Suche kostiumy zostaw-
my raczej nurkom lub kajakarzom górskim. Ro-
zwa¿yæ mo¿na jedynie ewentualne zastosowanie
suchych spodni. Znacznie wygodniejsze s¹ mo-
kre pianki, tym bardziej, ¿e mo¿emy u¿ywaæ ich
czêœciami (spodnie, kamizelka, kurtka) w zale¿-
noœci od potrzeb. Najczêœciej u¿ywa siê kami-
zelki (tzw. ¿yleta, czyli bezrêkawnik neopreno-
wy) i wysokich spodni. Oczywiœcie to moja
indywidualna opinia i mog¹ byæ osoby, które
doskonale czuj¹ siê w suchym stroju.
Jako okrycie wierzchnie najlepsze s¹ chyba
luŸne kurtki z tkanin „oddychaj¹cych”, lecz nie
przepuszczaj¹cych wody i wiatru (Gore-Tex®,
Sympatex®). Kurtka powinna byæ luŸna, szczel-
nie zapinana, z uszczelnieniami przy szyi i przy
nadgarstkach.
Jeœli musimy p³ywaæ podczas z³ych warun-
ków na morzu, licz¹c siê z czêstym zalewaniem
falami, konieczna bêdzie jednak mokra bluza
z neoprenu (2-3 mm) lub nawet sucha. Lepsze
s¹ bluzy kajakowe lub windsurfingowe ni¿ nur-
kowe, a to ze wzglêdu na ich wiêksz¹ elastycz-
noœæ. Oczywiœcie, zawsze na wierzchu powin-
na byæ za³o¿ona kamizelka ratunkowa. Nowoœci¹
s¹ suche kurtkofartuchy z tkanin „oddychaj¹-
cych” – wydaj¹ siê one ciekawym rozwi¹zaniem,
lecz nie stosowa³em ich na morzu i nie mogê
oceniæ ich przydatnoœci.
Wa¿ne jest równie¿ stosowanie bielizny z tzw.
„suchych” tkanin, które nie nasi¹kaj¹ wod¹ i za-
chowuj¹ ciep³o nawet po zmoczeniu. Nieco po-
Sygnalizacyjne œrodki 2 (R) – lusterko, gwiz-
dek, róg mg³owy. S¹ tanie, ³atwe w u¿yciu i dzia-
³aj¹ nieograniczon¹ iloœæ czasu. B³ysk lusterka
widoczny jest z kilku kilometrów i bardzo u³a-
twia poszukiwania. Gwizdek musi dzia³aæ na-
wet po zalaniu wod¹, czyli powinien to byæ tzw.
gwizdek ratunkowy. Róg mg³owy pozwala sy-
gnalizowaæ nasz¹ obecnoœæ we mgle.
Telefon komórkowy (RW) – w zasadzie ca³y
obszar polskiego wybrze¿a objêty jest zasiêgiem
sieci komórkowych. W kolejnym artykule o bez-
pieczeñstwie podam telefony do stacji Polskie-
go Ratownictwa Morskiego, kapitanatów por-
tów i WOPR-u.
Obecnie dostêpne s¹ wodoszczelne pokrow-
ce do telefonów komórkowych, umo¿liwiaj¹ce
prowadzenie rozmowy bezpoœrednio z wody.
Dodam te¿, ¿e nieposiadanie œrodków ³¹czno-
œci mo¿e nas sporo kosztowaæ, bo np. je¿eli nie
uzyskamy wczeœniejszej zgody kapitanatu na
wp³yniêcie do portu, to mo¿emy otrzymaæ man-
dat. Latem 2003 r. wynosi³ on nawet 500 z³ od
kajaka!
dobnie dzia³a bieli-
zna we³niana. Dawniej, aby
unikn¹æ nasi¹kania we³ny
wod¹, nas¹czano j¹ oliw¹. Po wyciœniêciu oliwy
t³usta we³na nie namaka³a wod¹, by³a miêkka
i przyjemna dla cia³a oraz ³agodzi³a otarcia.
Z moich w³asnych doœwiadczeñ wynika, ¿e me-
toda ta jest skuteczna i dzisiaj. Ma jednak pew-
n¹ wadê, o której dyskretnie nie wspominano,
a mianowicie... zapach. Po kilku dniach inten-
sywnego wios³owania nale¿y siê trzymaæ z da-
leka od ludzi...
Jeœli chodzi o okrycie g³owy, d³oni i stóp, pro-
ponujê zapoznaæ siê z artyku³em dotycz¹cym
tego tematu w dziale „Sprzêt” w bie¿¹cym nu-
merze WIOS£A (strona 26). Na zakoñczenie mu-
szê przypomnieæ, ¿e podczas lata na polskim
wybrze¿u najprawdopodobniej bêdziemy po-
trzebowaæ zarówno stroju na upa³y, jak i na
ch³ody, bowiem gwa³towne zmiany pogody czê-
sto zachodz¹ tam co kilka dni.
Ubranie (O) – nieodzown¹ czêœci¹ naszego
wyposa¿enia powinna byæ te¿ odpowiednia
odzie¿. W zale¿noœci od warunków lokalnych
odzie¿ ma nas os³oniæ od poparzenia s³onecz-
nego lub wych³odzenia.
Na upa³y
Nale¿y pamiêtaæ, ¿e na morzu opalamy siê du-
¿o szybciej i intensywniej ni¿ na l¹dzie, a popa-
rzenia s³onecznego mo¿na doznaæ nawet przy
Wiele z wy¿ej wymienionych elementów wy-
posa¿enia nie jest konieczne ani u¿ywane na œród-
l¹dziu. Jednak ze wzglêdów bezpieczeñstwa
wskazane jest jak najlepsze przygotowanie siê
sprzêtowe do p³ywania po morzu. Ba³tyk nie jest
bezpiecznym morzem i w ka¿dej chwili nale¿y
spodziewaæ siê gwa³townych za³amañ pogody
– w³aœciwy sprzêt mo¿e wtedy decydowaæ o prze-
¿yciu. Dotyczy to równie¿ takich akwenów jak
Zalew Wiœlany, Szczeciñski czy jezioro Œniardwy.
Polska posiada 337 km otwartego wybrze¿a, li-
cz¹c od granicy polsko-niemieckiej do Helu, a ³¹cz-
nie 524 km wybrze¿a – jest zatem gdzie p³ywaæ,
ale trzeba to robiæ bezpiecznie, czyli z w³aœciw¹
wiedz¹, umiejêtnoœciami i sprzêtem (i to do-
k³adnie w takiej kolejnoœci!).
W kolejnym odcinku przedstawimy ci¹g dalszy
osprzêtu oraz elementy locji morskiej.
18
WIOS£O
nr 1/2004
5001449.002.png
Zgłoś jeśli naruszono regulamin