HLW.rtf

HISTORIA LITERATURY WŁOSKIEJ

I. POCZĄTKI PIŚMIENNICTWA W JĘZYKU WŁOSKIM.

·  wstęp

·  volgari

·  ritmi

·  mapa literacka XIIIwiecznej Italii

W okresie średniowiecza i wczesnego renesansu na półwyspie Apenińskim trudno jest mówić o ''literaturze włoskiej'': półwysep był niezjednoczony pod żadnym niemal względem. Jedynym pierwiastkiem łączącym zwaśnione regiony była tradycja rzymska i chrześcijańska.

Terminem literatury włoskiej nazywa się więc umownie literaturę, której tworzywem były przede wszystkim volgari

Volgari - różne rodz. mowy codziennej lub języki ludowe wywodzące się z łaciny mówionej.

Pierwsze teksty w volgari :

Indovinello veronese - IX w.

Carta capuana - 960 r. (łac. z elementami volgare)

Sermoni subalpini - kazania piemonckie: najstarszy zachowany tekst lit. w volgare

Omelia volgare padovana - pierwsze znane tłum. z łaciny

czterowiersz z Bellino

Proverbia quae dictuntur super natura feminarum - przysłowia o naturze kobiet

Tak mała ilość volgari była konsekwencją wpływu Kościoła, podtrzymującego tradycję łaciny. Emancypacja języków ludowych rozwijała sie więc kosztem tradycji.

Ritmi - są to teksty powstałe w srodowisku zakonnym, w których retoryka i metryka typowe dla literatury epicko-hagiograficznej, zostały dopasowane do struktur i form stosowanych w tzw. literaturze żonglerskiej

Przykłady ritmi:

ritmo laurenziano (od biblioteki laurencjańskiej we Florencji)

ritmo cassinese

ritmo su sant'Alessio

Mapa literackiej Italii dzieli się w XIII wieku na kilka ''stref''"

północ: charakter religijno-dydaktyczny

środek z umbrią : liryka religijna typowa dla franciszkanów

południe: centrum najpierw na Sycylii, potem wzdłuż wybrzeża morza Tyrenskiego - liryka filozofująca miłosna, ekspreymentująca z językiem i formą

II. POEZJA RELIGIJNA.

1. św Franciszek z Asyżu i Hymn Stworzenia

2. Iacopone da Todi ''Stabat Mater Dolorosa''

1. św. Franciszek z Asyżu (Francesco Giovanni Bernardone) - to prekursor i tym samym największy poezji religijnej przedstawiciel

franciszkanizm - filozofia zapoczątkowana przez św Franciszka z Asyżu. W jego wizji człowiek jest elementem powszechnej harmonii, powinien z pogodą ducha, ufnością i pokorą poddać się woli Boga. To właśnie wspomniana w ''Hymnie'' pokora jest kluczem do nauk św. Franciszka.

ęłęóHymn Stworzenia (1224)

Najwyższy, wszechmocny i dobry Panie,
Tobie sława, chwała, uwielbienie
i wszelkie błogosławieństwo:
Tylko Tobie, Najwyższy, one przystoją
I żaden człowiek nie jest godzien
Wymówić Twe Imię.
Pochwalony bądź, Panie,
Z wszystkimi Twoimi stworzeniami,
A przede wszystkim z naszym bratem słońcem,
Które dzień daje, a Ty przez nie świecisz.
Ono jest piękne i promieniste,
A przez swój blask
Jest Twoim Wyobrażeniem, o Najwyższy.
Panie, bądź pochwalony
Przez naszego brata księżyc,
I nasze siostry gwiazdy,
Które stworzyłeś w niebie
Jasne i cenne, i piękne.
Panie, bądź pochwalony
Przez naszego brata wiatr,
Przez powietrze i obłoki,
Przez pogodę i wszelkie zmiany czasu,
Którymi karmisz swoje stworzenia.
Panie, bądź pochwalony
Przez naszą siostrę wodę,
Która jest wielce pożyteczna,
I pokorna, i cenna, i czysta.
Panie, bądź pochwalony
Przez naszego brata ogień,
Którym rozświetlasz noc,
A on jest piękny i radosny,
Żarliwy i mocny.
Panie, bądź pochwalony
Przez naszą siostrę ziemię,
Która nas żywi i chowa,
I rodzi różne owoce, barwne kwiaty i zioła.
Błogosławieni, którzy trwają w pokoju i prawdzie,
Gdyż przez Ciebie, Najwyższy,
Będą uwieńczeni.
Panie, bądź pochwalony
Przez naszą siostrę, śmierć cielesną,
Której żaden żyjący człowiek ujść nie zdoła.
Biada tym, którzy w grzechu śmiertelnym konają.
Błogosławieni ci,
Którzy odnajdą się w Twojej świętej woli,
Albowiem po raz wtóry
Śmierć im krzywdy nie uczyni.
Czyńcie chwałę i błogosławieństwo Panu
I składajcie Mu dzięki,
I służcie Mu
Z wielką pokorą.

Hymn dał początek niezwykle popularnej twórczości w duchu nowej religijności franciszkańskiej. Nowe formy pobożności poszukiwały własnych środków wyrazu.

Z tym należy właśnie wiązać powstanie nowego gatunku poetyckiego - laudy:

Lauda - utwór paraliturgiczny (anonimowy). L. spisywane były w różnych strofach powiązanych najczęściej monorymem, nawiązywały do motywów biblijnych oraz świąt kościelnych, przede wszystkim do Wielkanocy.

2. ęłęóIacopone da Todi (Iacopone de' Benedetti)

Podobnie jak Franciszek porzucił hulaszczy żywot by po śmierci żony wstąpić do zakonu. Tam związał się ze spirytułami.

Atmosfera, jaką w swych utworach tworzy Iacopone jest przeciwieństwem łagodnego, pełnego optymizmu franciszkanizmu: I. wyraża pogardę wobec wszystkiego,co ziemskie, człowiek - miast idealizacji - jest poniżany. Nie brak też satyry.

Najsłynniejsze utwory Iacopone da Todi:

''Pianto della Madonna''

''Donna del paradiso" ---> sacra rappresentazione

''Lament Matki pod Krzyżem''

''Stabat Mater Dolorosa"

ęłęóSTABAT MATER DOLOROSA
 

Stoi Matka obolała,
Łzy pod krzyżem przepłakała,
Gdy na krzyżu Syn jej mrze.

Jakże w duszy jest zmartwiona,
Zasmucona, zachmurzona,
Aż ją poprzeszywał miecz2.

Jakże smutnej i strapionej
Matce tej Błogosławionej
Jednorodzonego mieć

I nie łamać się ginącej
Tej pobożnej, tej widzącej
Jednorodzonego śmierć(...)

III. POECI SYCYLIJSCY

1.wstęp

2. liryka prowensalska a liryka sycylijska: podobieństwa i różnice

3. tematyka

4. twórcy: Iacopo da Lentini, Piero della Vigna

1. Wprowadzenie

Po 1220r na Sycylii powstaje ważny ośrodek życia artystycznego: jest nim dwór Fryderyka II Hohenstaufa. Ok. 30 poetow tworzy w tzw. szkole sycylijskiej.

Jest to pierwsza szkoła poetycka na półwyspie Apenińskim, gdzie pisana twórczość jest w volgare.

Pierwszy zachowany tekst ze szkoły sycylijskiej pochodzi z lat 30. XIIIwieku, w 1266 roku po klęsce H. szkoła zostaje zawieszona.

2. Liryka prowensalska a liryka sycylijska:

           akompaniament muzyki bez muzyki

               wiele aluzji osobistych stronienie od aktualności

                         -----------podobna wersyfikacja------------

polityczno-satyryczny (sirwentes) ton dworski, uroczysty, miłość

3. Tematyka:

Nawiązuje do tradycji trubadurów i rozwijanej przez nich miłości dworskiej

W wizji miłości jaką kreślą „sycylijczycy” pojawiają się jednak nowe akcenty

Z zagadnień moralnych uwaga poetów przenosi się więc raczej ku samemu fenomenowi MILOŚCI i ku zagadnieniom FILOZOFICZNYM, w specyficzny sposób obejmując również naturalistyczną koncepcję uczucia.

MIŁOŚĆ = Fortuna (szczęście)

                     Niezależna od woli człowieka MOC

(w poezji zachowuje ona co prawda swe wojenne atrybuty: łuk, kołczan czy strzały, ale przedmiotem analizy są jej inne aspekty )

etapy rozbudzania miłości:

Budzi się pod wpływem pięknej kobiety pełnej cnót

Potem: za pośrednictwem oczu kieruje się ku sercu

W sercu wybucha pragnienie okazania się godnym piękności oraz dobroci damy

Więc:  

wzrok jest zmysłem, dzięki któremu miłość może zaistnieć

i który okazuje się najważniejszy dla porozumienia poety z jego wybranką

-środki wyrazu wypracowane przez sycylijskich poetów służą przede wszystkim temu, by wypowiedzieć, co ujrzały oczy.      

Ponieważ jednak miłość jest z zasady uczuciem, którego odpowiednio wypowiedzieć nie można, poeci uciekają się do:

wyszukanych metafor

paradoksów

szukają inspiracji np. w uczonych traktatach

...