PROCES KARNY
Cel i przedmiot prawa karnego procesowego.
Można mówić o ogólnym celu procesu karnego tj. ostatecznym rezultacie do którego zmierza proces karny a także o celach cząstkowych, które występują w poszczególnych etapach procesu np. celem postępowania odwoławczego jest korekta wadliwych orzeczeń.
Przedmiot procesu karnego sprowadza się do rozstrzygnięcia jakiejś kwestii prawnej, której rozstrzygnięcie jest zadaniem postępowania przygotowawczego. W procesie karnym kwestię taką stanowią:
- odpowiedzialność karna,
- odpowiedzialność cywilna.
W zależności od przedmiotu procesu można mówić o działalności procesowej jako nurcie procesowym. Z tego punktu widzenia można rozróżnić:
a) Nurt podstawowy tj.
- postępowanie w kwestii odpowiedzialności karnej,
b) Nurt uboczny tj.
- postępowanie w kwestii odpowiedzialności cywilnej ( zachodzi tylko wtedy, gdy wniesiono skargę ).
Zadania postępowania przygotowawczego.
1.ustalenie czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on przestępstwo
2.wykrycier i w miarę potrzeby ujęcie sprawcy
3.zebranie wymaganych danych (213, 214)
4.wyjaśnienie okoliczności sprawy w tym ustalenie rozmiaru szkody
5.zebranie, zabezpieczenie i w niezbędnym zakresie utrwalenie dowodów
Należy również dążyć do wyjaśnienia okoliczności które sprzyjały popełnieniu przestępstwa
Podstawa faktyczna procesu karnego:
1. Zbadanie, czy nie ma przeszkód procesowych do wszczęcia postępowania przygotowawczego,
2. Dysponowanie przed wszczęciem dochodzenia pewnym minimum faktów art.303 kpk.
Zasady procesowe.
1.Zasada obiektywizmu organy prowadzące postępowanie karne są obowiązane badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść jak i niekorzyść oskarżonego
2.Zasada prawdy stanowi dyrektywę adresowaną do organu procesowego by wszystkie wydawane w postępowaniu decyzje opierał na ustaleniach faktycznych zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy, a więc na ustaleniach prawdziwych. Ma w procesie karnym znaczenie nadrzędne
3.Zasada legalizmu polega na obowiązku ścigania przestępstw ściganych z urzędu. Organ procesowy obowiązany jest do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania, a oskarżyciel publiczny do wniesienia i popierania oskarżenia
4.Zasada skargowości żądanie uprawnionego podmiotu, czyli skarga, stanowi warunek wszczęcia i prowadzenia postępowania oraz rozstrzygania sprawy przez sąd
5.Zasada prawa do obrony w procesie karnym oskarżonemu należy zapewnić prawo do obrony w tym korzystania z pomocy obrońcy
6.Zasada informacji prawnej Organ prowadzący postępowanie jest obowiązany pouczyć uczestników postępowania o ciążących obowiązkach i przysługujących im uprawnieniach a także udzielić im informacji nawet, gdy ustawa wyraźnie takiego obowiązku nie stanowi
Przesłanki procesowe.
Przesłanki procesowe - są to warunki przewidziane prawem od których uzależniona jest dopuszczalność procesu karnego.
Podział przesłanek procesowych
Okoliczności które muszą nastąpić aby proces był dopuszczalny to przesłanki dodatnie art. 303 kpk.
Okoliczności które nie mogą wystąpić aby postępowanie mogło sił toczyć to przesłanki ujemne
Omówienie przesłanek procesowych ujemnych z art. 17 kpk.
1.Czynu nie popełniono (sprawca nie zachował się tak jak prawo zabrania),
2.Brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu (badamy, czy czyn jest zabroniony),
3.Czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego,
4.Ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa /kontratypy szczególne pozaustawowe/,
5.Społeczna szkodliwość czynu jest znikoma /nie każdy czyn jest przestępstwem np. pozbawienie człowieka wolności na 2-3 minuty/,
6.Ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze /formy stadialne i zjawiskowe art. 15 & 1 kpk/,
7.Śmierć oskarżonego,
8.Nastąpiło przedawnienie karalności - ustanie karalności p-stwana skutek upływu czasu/.
9.Postępowanie karne co do tego samego czynu lub tej samej osoby zostało zakończone prawomocnym rozstrzygnięciem /powaga rzeczy osądzonych/ resudikata,
10.albo wcześniej wszczęte toczy się.Zawisłość sprawy - lispendens /niedopuszczalne jest prowadzenie kilku spraw o to samo przestępstwo/,
11.Sprawa nie podlega orzecznictwu polskich sądów /immunitety krajowe materialne np. adwokat, radca prawny i prokurator. Osoba taka jeśli dopuści się przestępstwa w związku z wykonywaniem czynności zawodowych to przestępstwo jej staje się wykroczeniem dyscyplinarnym/,
12.Brak skargi uprawnionego oskarżyciela /dotyczy postępowania przed sądem. Sąd z własnej inicjatywy nie może wszcząć postępowania/,
13.Brak wymaganego zezwolenia na ściganie /immunitet prezydencki, poselski, senatorski, członków Trybunału Stanu, Trybunału Konstytucyjnego, pracownicy NIK, Rzecznik Praw Obywatelskich/,
14.Brak wniosku o ściganie osoby uprawnionej,
15. zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie
Abolicja /ustawodawcze darowanie pewnych przestępstw, określonych przez wskazanie ich typów lub zagrożeń karnych lub daty, przed którą zostały popełnione/,
Amnestia /sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary a nawet może warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy współdziałającego z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa, jeżeli ujawni on wobec organów ścigania informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia.
Indywidualny akt łaski Prezydenta RP.
Wyłączenie sędziego
§1 1.sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio
2.jest małżonkiem strony lub pokrzywdzonego albo ich obrońcy, pełnomocnika lub przedstawiciela
ustawowego albo pozostaje we wspólnym pożyciu z jedną z tych osób
3.jest krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej aż do stopnia pomiędzy dziećmi rodzeństwa osób wymienionych w pkt.2 albo jest związany z jedną z tych osób węzłem przysposobienia, opieki lub kurateli
4.był świadkiem czynu o który sprawa się toczy albo w tej samej sprawie był przesłuchany w charakterze świadka lub występował jako biegły
5.brał udział w sprawie jako prokurator, obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel ustawowy strony albo prowadził postępowanie przygotowawcze
6.brał udział w niższej instancji w wydawaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał zaskarżone zarządzenie
7.brał udział w wydaniu orzeczenia które zostało uchylone lub stwierdzono jego nieważność
8.brał udział w wydaniu postanowienia o warunkowym umorzeniu postępowania
9.brał udział w wydaniu orzeczenia co do którego wniesiono sprzeciw
§2Powody wyłączenia trwają mimo ustania uzasadniającego je małżeństwa, wspólnego pożycia, przysposobienia, opieki lub kurateli
Sędzia ulega wyłączeniu jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie
Wyłączenie prokuratora
§1 1.sprawa dotyczy tego prokuratora bezpośrednio
Propkurator ulega wyłączeniu jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie
Przesłanki dodatnie procesu karnego:
1. Podsądność sprawy polskim sądom karnym,
2. Właściwość sądu miejscowa, rzeczowa i funkcjonalna,
3. Istnienie stron procesowych oraz posiadanie przez te strony zdolności procesowej,
4. Wpłynięcie skargi karnej,
5. Uzyskanie pozwolenia na ściganie lub złożenie wniosku o ściganie,
6. Istnienie podstawowej przesłanki faktycznej.
Oskarżyciel Publiczny.
Oskarżycielem publicznym w procesie karnym jest organ procesowy który ma prawo wnosić i popierać przed sądem oskarżenie. Oskarżycielem publicznym przed wszystkimi sądami jest prokurator, natomiast na zasadzie art. 471 kpk mogą być inne organy: 1. Policja /postępowanie uproszczone/, 2. Straż Graniczna, 3. PIH, 4. Przedstawiciele Urzędów Skarbowych, 5. Zarządy Lasów Państwowych, 6. Przedstawiciele Urzędów Celnych.
Uprawnienia Oskarżyciela Publicznego.
1.Prawo do sporządzania i wnoszenia do sądu aktu oskarżenia art. 331 kpk,
2.Prawo do popierania wniesionego aktu oskarżenia w postępowaniu przed sądem art. 46 kpk,
3.Prawo do zabierania głosu po zamknięciu przewodu sądowego art. 406 kpk,
4.Prawo do stawiania pytań osobom przesłuchiwanym art. 370 kpk,
5.Prawo do wnoszenia środków zaskarżenia art. 425 kpk,
6.Prawo do składania wniosków co do przebiegu rozprawy art. 335 kpk.
Obowiązki Oskarżyciela Publicznego
1. Czuwanie nad tym aby interes społeczny w czasie postępowania nie został naruszony.
Pokrzywdzony
to osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawem chronione zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przestępstwem. Pokrzywdzony jest stroną tylko w postępowaniu przygotowawczym, natomiast w procesie karnym jeżeli chce występować w charakterze strony to musi złożyć stosowne oświadczenie. Oświadczenie to z wyjątkiem 3 przypadków jest wiążące dla sądu.
Uprawnienia pokrzywdzonego:
1. Pierwszeństwo w zaspokojeniu roszczeń art. 269 kpk,
2. Prawo złożenia wniosku o ściganie przestępstwa wnioskowego art. 12 kpk,
3. Prawo do otrzymania informacji o sporządzeniu aktu oskarżenia przez prokuratora.
4. Prawo do składania wniosków dowodowych art. 167 i 315 kpk,
5. Prawo do zaskarżania decyzji zapadłych w postępowaniu przygotowawczym art. 22 & 2 kpk, art. 306 kpk,
6. Prawo do wnoszenia aktu oskarżenia art. 55 kpk,
7. Prawo do korzystania z pomocy pełnomocnika art. 87 kpk,
8. Prawo do zaznajomienia się z materiałami postępowania przygotowawczego art. 156 & 5 kpk,
9. Prawo do składania zażaleń na czynności naruszające prawa pokrzywdzonego art. 302 kpk.
Powód Cywilny
jest stroną czynną w zakresie dochodzenia roszczenia cywilnego w procesie karnym wynikającym z popełnionego przestępstwa. / w procesie athezyjnym może dochodzić roszczeń tylko o charakterze majątkowym i wynikających z przestępstwa/
O powództwo cywilne można wystąpić od momentu wystąpienia w postępowaniu przygotowawczym podejrzanego do momentu rozpoczęcia przewodu sądowego. Żądanie takie występuje w formie pisma procesowego zwanego pozwem art. 69 kpk.
Obrońcy
Obrońcą może być jedynie osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury. Obrońcę ustanawia oskarżony. Do czasu ustanowienia obrońcy przez oskarżonego pozbawionego wolności, obrońcę może ustanowić inna osoba o czym należy niezwłocznie powiadomić oskarżonego. Upoważnienie do obrony może być udzielone na piśmie albo przez oświadczenie do protokołu organu prowadzącego postępowanie karne. Ustanowienie obrońcy lub wyznaczenie obrońcy z urzędu uprawnia go do działania w całym postępowaniu nie wyłączając czynności po uprawomocnieniu się orzeczenia, jeżeli nie zawiera ograniczeń.
Pełnomocnik
Pełnomocnikiem może być adwokat lub aplikant adwokacji lub radca prawny, wyznaczony pracownik instytucji państwowej, samorządowej społecznej lub jej organu nadrzędnego. Jest ustanawiany przez stronę czynną już w postępowaniu przygotowawczym. Strona nie może mieć więcej niż 3 pełnomocników. Pełnomocnictwo może być udzielone na piśmie albo przez oświadczenie do protokołu organu prowadzącego postępowanie.
Terminy
Terminami zawitymi są terminy do wniesienia środków zaskarżenia a inne o tyle o ile ustawa je za takie uznaje art. 122 kpk. Czynność procesowa wykonana po upływie terminu zawitego jest bezskuteczna. Istnieje jednak możliwość przywrócenia tego terminu jeżeli osoba uprawniona w ciągu 7 dni od zakończenia terminu zawitego wystąpi o przywrócenie terminu, wykaże, że naruszenie terminu bylo niezależne od niej oraz we wniosku tym dopełni czynności jakie należało wykonać w terminie.
Terminami prekluzyjnymi (nieprzywracalnymi) art. 328 & 2 kpk. są terminy które nie podlegają przywróceniu. Czynność procesowa wykonana po upływie tego terminu jest bezskuteczna z mocy prawa np. terminy przedawnienia.
Termin instrukcyjny nie powoduje bezskuteczności czynności. Upływ tego terminu nie wywołuje skutków procesowych. Są one adresowane zwykle do organów procesowych. Wywołują jedynie skutki dyscyplinarne.
Obliczanie terminów. Do biegu terminu nie wlicza się dnia od którego liczy się dany termin. Jeżeli termin jest oznaczony w tygodniach miesiącach lub latach to koniec terminu przypada na ten dzień tygodnia lub miesiąca który odpowiada początkowi terminu. Jeżeli w danym miesiącu nie ma takiego dnia koniec terminu przypada na ostatni dzień tego miesiąca. Jeżeli koniec terminu przypada na dzień wolny od pracy czynność można wykonać następnego dnia
Formy postępowania przygotowawczego.
Wyróżniamy dwie formy postępowania przygotowawczego:
1. Dochodzenie, 2. Śledztwo.
Formy postępowania przygotowawczego potrzebne są w celu ustalenia, czy dany czyn jest zbrodnią, czy też występkiem.
Dochodzenie od śledztwa różni się cieżarem gatunkowym, organem prowadzącym oraz czasem prowadzenia.
Śledztwo dzieli się na:
1. Obligatoryjne-przepisy ustawy wymagają aby postępowanie przygotowawcze bylo prowadzone w tej formie a zatem o:
a/ Przestępstwa za które w I instancji zgodnie z właściwością orzeka Sąd Okręgowy art. 25,309 & 1 i 3 kpk,
b/ Występki wymienione w art. 309 & 1 pkt. 2 pomimo, że niekiedy będzie orzekal Sąd Rejonowy (najpierw patrzymy na art. 309 & 1 pkt. 2 kpk. Jeśli nie ma tam danego przestępstwa to patrzymy na art. 25 kpk, czy nie orzeka Sąd Okręgowy),
c/ Gdy czynu karalnego dopuścil się nieletni wraz z osobą dorosłą art. 16 Uniel.,
d/ Gdy prowadzone jest postępowanie przygotowawcze w formie dochodzenia i nie zostalo ono ukończone w ciągu 6 miesiecy a zachodzi potrzeba jego dalszego prowadzenia,
e/ Gdy podejrzanym jest funkcjonariusz Policji, UOP, Straży Granicznej lub finansowych organów dochodzenia.
2. Fakultatywne-decyduje o jego wszczęciu prokurator mając na względzie:
a/ Wage sprawy art. 309 & 1 pkt. 5 kpk,
b/ Zawiłość sprawy art. jw
c/ Jeżeli dochodzenie nie zostalo ukończone w ciągu 3 miesiecy art.310 & 3 kpk.
Decyzja prokuratora w tym względzie przybiera postać postanowienia. Zasadą jest, że postępowanie przygotowawcze w formie śledztwa prowadzi prokurator art. 311 kpk.
Podział śledztw:
1. Z uwagi na organ prowadzący
a/ Prokuratorskie, b/ Powierzone / może być przekazane w calości art. 311 i 312 kpk, w określonym zakresie np. do momentu wykrycia sprawcy, tylko do wykonania określonej czynności np. przeszukania /.
Powierzenie śledztwa w calości nie może obejmować czynności wymagających postanowienia oraz wszelkich czynności związanych z przedstawieniem zarzutu lub zamknięciem śledztwa albo dochodzenia art. 311 & 4 kpk.
Dochodzenie w niezbędnym zakresie art. 308 kpk.
Warunki:1. Zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, 2. Musi zachodzić sytuacja natychmiastowego zabezpieczenia śladów i dowodów w obawie przed ich utratą lub zniekształceniem w przypadku niezabezpieczenia, 3. Czynności tych może dokonywać uprawniony organ.
Czynności dokonywane w trakcie dochodzenia z art. 308 kpk.
1. Wszelkie czynności procesowe tj.
a/ Oględziny, b/ Przesłuchanie świadka, podejrzanego, c/ Przeszukanie, d/ Możliwość pobrania do badań krwi od podejrzanego /w dochodzeniu zwykłym nie można tego robić/, e/ okazanie.
Czas trwania terminu instrukcyjnego do 5 dni. Termin ten może być przekroczony jeżeli zachodzi taka potrzeba. Należy informować prokuratora, że zostalo wszczęte także dochodzenie /wcześniej tego nie bylo/, czynności sprawdzająco-uzupelniające /w dniu podjęcia pierwszej czynności/. Powiadamiamy także prokuratora o podjęciu czynności sprawdzających w danej sprawie.
Sposoby zakończenia dochodzenia w niezbędnym zakresie:
1. Wszczęcie postępowania przygotowawczego,
2. Przekazanie sprawy prokuratorowi w celu wszczęcia śledztwa,
3. Wydanie postanowienia o umorzeniu dochodzenia przed jego formalnym wszczęciem /wymaga zatwierdzenia przez prokuratora/,
4. Przekazanie innym organom bez merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy np. Urzedom Skarbowym.
Dochodzenie uproszczone art. 468 - 478 kpk.
Ustawodawca zrezygnował z pewnych czynności procesowych. Postępowanie uproszczone prowadzone jest w sprawach zagrożonych łagodniejszymi karami. Katalog przestępstw za które dopuszcza sie prowadzenie postępowania uproszczonego to art.
469 kpk.
Warunki prowadzenia dochodzenia uproszczonego:
1. Zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa,
2. Musi być to jedno z przestępstw wymienionych w art. 469 kpk.,
3. Nie może występować szczególna przesłanka postępowania uproszczonego art. 470 kpk.,
4. Sprawca przestępstwa nie może być osobą pozbawioną wolności w tej, czy innej sprawie /jest wyjątek/,
5.Spawcą nie może być osoba nieletnia,
6. Sprawcą przestępstwa nie może być osoba podlegająca orzecznictwu sądów wojskowych,
7. Sprawca nie może być osobą wobec której ustawodawca nakazuje obrone obligatoryjną art. 470 kpk, 79 kpk,
8. Sprawca nie może być recydywistą,
9. Nie może być przekroczony termin trwania tj. 2 miesiące.
Czas trwania dochodzenia uproszczonego.
1. Jeden miesiąc z możliwością przedłużenia do dwóch miesięcy /później prowadzi się jako dochodzenie zwykłe/,
2. Kopię postanowienia o wszczęciu dochodzenia przesyła się prokuratorowi art. 472 kpk.
Uproszczenia w dochodzeniu uproszczonym art. 473 kpk.
1. Nie ma obowiązku sporządzania postanowienia o przedstawieniu zarzutów /zarzut stawia sie ustnie wpisując jego treść do protokołu przesłuchania podejrzanego/,
2. Nie ma obowiązku wydawania postanowienia o zamknięciu dochodzenia /sporządza sie akt oskarżenia/,
3. Nie ma obowiązku zaznajamiania podejrzanego z materiałami dochodzenia ale o prawie tym należy podejrzanego pouczyć przy przesłuchaniu i jego wolę wpisać do protokołu,
4. Uprawnienia dajemy podejrzanemu na piśmie art. 300 kpk.
Wszczęcie i odmowa wszczęcia postępowania przygotowawczego.
Podstawa faktyczna - art. 303 kpk. uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Jest to zespół danych, który obiektywnie uzasadnia fakt popełnienia przestępstwa /wysokie prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa/.
Podstawa prawna - art. 303 i 305 kpk. wydanie dokumentu w postaci postanowienia o wszczęciu postępowania przygotowawczego.
Decyzja policjanta po udokumentowaniu zawiadomienia o przestępstwie:
2. Odmowa wszczęcia postępowania przygotowawczego,
3. Przekazanie prokuratorowi z wnioskiem o wszczęcie śledztwa,
4. Decyzja o przeprowadzeniu postępowania sprawdzającego
5. Odstąpienie od wszczęcia postępowania przygotowawczego,
6. Przekazanie zebranych materialów bez merytorycznego rozstrzygnięcia /np. sądowi d/s nieletnich, innym jednostkom policji/.
Postępowanie przygotowawcze wszczyna się kiedy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa.
Warunki wszczęcia postępowania przygotowawczego:
1. Istnieją podstawy faktyczne wszczęcia,
2. Brak ujemnych przesłanek procesowych.
Dokumentem procesowym faktycznej podstawy wszczęcia dochodzenia jest postanowienie o wszczęciu dochodzenia. Podstawa faktyczna musi pojawić się w uzasadnieniu.
Rozróżniamy wszczęcia:
1. Formalne, 2. Faktyczne /wszczyna policjant a śledztwo prokurator/.
Czynności policjanta związane ze wszczęciem postępowania przygotowawczego:
1. Wydanie postanowienia o wszczęciu dochodzenia,
2. Zatwierdzenie postanowienia przez naczelnika lub komendanta,
3. Powiadomienie pismem pokrzywdzonego o wszczęciu dochodzenia,
4. Sporządzenie druku statystycznego Stp-1, Pkr-12,
5. Założenie akt kontrolnych oraz głównych,
6. Sporządzenie planu dochodzenia,
7. Przesłanie prokuratorowi odpisu postanowienia o wszczęciu dochodzenia.
Odmowa wszczęcia postępowania przygotowawczego.
Warunki odmowy:
...
snake_bm