SZTUKI PLASTYCZNE
RYSUNEK
- od renesansu oddzielna dyscyplina
- zdobył miejsce naczelne
- operuje kreską, linią, choć może też stosować plamę
- Sztuka Daleko-wschodnia: jedwab, tusz, stemple
- Kaligrafia
- Malarstwo wazowe – operuje głownie linią jak rysunek
- Mit o pochodzeniu rysunku/malarstwa/sztuk wizualnych, XVIII – mit odgrzebany: dziewczyna z Koryntu odrysowała zarys cienia ukochanego przed odejściem – jego rysy twarzy
v Opis dzieła – pocz.: Czym dzieło jest materialnie, autor, tytuł, datowanie, - jeśli jest dane w sposób zew. Technika, podłoże, wymiary (wysokość/szerokość) metryczna jednostka, sygnatura, obecne miejsce przechowywania,
v Opis dzieła – nie powinno być określeń: jak gdyby, nie mogą to być uczuciowe refleksje, autor, widz nie może być interpretowany,
v Analiza – pytanie jak/ w jaki sposób?
v Kompozycja dzieła sztuki – symetryczna/otwarta..
v Kolorystyka
v Malarstwo okresu – sposób przedstawienia szczegółów, chodzi o warsztat, np. o fakturę, o precyzję opracowania i rozplanowanie elementów
v Interpretacja – pytanie o treść, przekaz, połączenie z elementami estetycznymi dzieła sztuki
v Jeśli dzieło zaginęło – odnotowujemy kiedy i gdzie
v RAMA – jeśli dołączono do dzieła wtórna, piszemy o niej, gdy mamy pewność, że autentyczna jest
ENKAUSTYKA
Enkaio –
Jako spoiwo wykorzystywany jest wosk.
q Należy do najstarszych technik, np. staro-eg. kamienne reliefy
q IV pne – rozpowszechniona w Grecji (polichromie wykonywane w technice enkaustycznej), portrety wykonywano w czasach hellenistycznych, odkryto Fajum – wówczas ta tech. w malarstwie sztalugowym. Portrety wykonywane były na drewnie (cienkie deski cedrowe, grubsze dęby, sykomorowe)
Pliniusz (Historia naturalna) – deski tą tech. cięte na 3 ze wg na używane narzędzie:
v Cestrowa: centrum (narzędzie), in.: versuculum, viriculum, kestron (gr.)
Rodzaj rylca (metalowy, drewniany) z jednej zaostrzony i paski.
Spoiwo – wosk z dod. żywicy, rozrzedzony olejkiem tempertynowym.
Farby o konsystencji ciasta rozprowadzone na twardym podobraziu, a następnie na zimno rylcem wykonywano rysunek, zdrapywano warstwę farby, odkrywając tło. Pokrycie werniksem malowidła – utrwalało.
Tech. przybyła do Europy z Egiptu, Azji Mn do Gr. stosowano do koń. V w.pne.
v Kauteriowa: Gr. ok. V w pne, jako podobrazie stosowano drewno, płótno,
Szybka metalowa, z jednej strony w kształcie łyżeczki, 2. koń. Spłaszczony w kształcie liścia, końcem liściowym wkładano do pieca enkaustycznego. Pod wpływem ciepła farba ze spoiwem woskowym ogrzewała się
Pienia – rodzaj skrzynki podzielonej na 4-cz. komory. Po jednej wrzucano rozrzedzony węgiel
v Pędzlowa: stosowana do malarstwa okrętów, ok. XVw pne – w malarstwie sztalugowym. służy do wykonywania tła
Stosowano ich w portretach z Fajum
Ta technika zanika wraz z upadkiem kultury antycznej
Ikony w klasztorze św. Katarzyny na G. Synaj VI – VIIIw
Przedstawienie św. Piotra VIII/IX
Od VI – wypiera ją tempera
XVI – pierwsza próba rekonstrukcji enkaustyki
q Farby enkaustyczne – stopienie barwników ze spoiwem, ważne przy mieszaniu wosku z pigmentem, szeroka paleta barwników (pigmenty musza być dobrze zmielone, odporne na światło na temp. – ok. 800C, przed sporządzeniem farb podgrzewamy pigmenty, by nie zawierały wilgoci
q Stosowano wosk pszczeli, dod.: olej, balsamy. Wosk jest trwały, w odróżnieniu od oleju nie utlenia się (nie będzie żółknął) – powinien być wybielony na słońcu, rozpuszczony w zbyt szybko wysycha (topi się w temp. 62-680C) próbowano to podnieść do 1000C, wielokrotnie łączono wosk z nitrum i wodą morską
q Podobraziem: każde stabilne podłoże (kamienne, wapniowe, marmur, alabaster, pergamin, płótno, drewno, kość słoniowa), musi być suche
q Można malować laserunkowo albo kryjąca, może być stosowana w malarstwie sztalugowym – odznacza się duża trwałością, jest odporna na wilgoć, nie pęka. Wosk jest wrażliwy na wysoką temp.
TECHNIKA OLEJNA
- do spoiwa dod. się oil., oil schnący, lniany, makowy
- Poza oil.: balsamy, wosk, żywice (olejno-żywiczna)
Oil. do farb – X/XI – najstarsze źródła
XIV – oil do górnych warstwa
XV – najstarsze recepty sporządzania farb oil.
R.van Eyck – wynalazca tech. oil. – stosował tempery żywiczne i balsamy
Dod. oil do farb temperowych
XV – powszechne stosowanie farb oil. – do podmalunku stosowano temperę
XVII – mal.sztalugowe – oil.
alla prima, prima vista – od razu wykonywano malowidła
XVIII – ton galeryjny\
XVIII/XIX – tech oil dominuje w malarstwie sztalugowym
ü Wykonanie dod. rys. na papierze
ü Przenosi go na zaprawę
ü Podmalowanie rys., by pokazać światłocień
ü Długi proces podkolorowania (jednocześnie malowani kilka obrazów)
Po 1830 – zmiany w sposobie malowania: podmalunek robi się w kolorach, a nie monochromatycznie
1.poł XIX – elementy malowane są fakturowo, a tło laserunkowo
po II woj. – farby akrylowe wypierają oil.
v farby oil – zawierają koloidalne barwniki dobrze zmielone ze schnącym oil. Barwy organiczne (nieorganiczne – odporne na światło)
oil w temp. Pokojowej jego twardnienie odbywa się poprzez utlenianie i tworzy się oxyna.
Barwniki są w niej zatopione
q W procesie schnięcia oil – temp. < 30C, światło, tlen. Jakość oil wpływa na jakość farb (oil wytłoczone na zimno – najlepsze) z dod. nasion. Oil odstały i odbielony i wystawiony na słońcu
q Najczęściej stosowano oil lniany, konopny, makowy, słonecznikowy, orzechowy
q Sykutowy – przyspiesza wysychnie farb
q Przy malowaniu używa się terpentyny (ułatwia rozprowadzenie farb)
Ręczne ucieranie pigmentów – są b. ziemiste,
Farby oil nie rozdzielają się, kleją się drewno – rozprowadzić po podłożu
Podobrazie: tworzywo, mocne, trwałe, czyste, odpowiednio przymocowane, karton, metal (np. polskie portrety trumienne)
Od XVIII – płótno przeważa nad drewnianym podobraziem
Płótna wykonuje się z włókien lnu (a także konopi, jedwabiu), lniane, konopie są sztywne, odporne na rozrywanie. Płótno musi być mokre
Im większy format – tym grubsze płótno
Płótno znane już w starożytnym Egipcie, było naklejane na drewno, stosowane też w średniowieczu.
XV – dominuje jako podobrazie w Włoszech
XVII – Niderlandy – płótno w Niderlandach było drobniejsze i delikatniejsze
D e k a t y z a c j a – sparzenie gorącą wodą płótna (przed naciągnięciem płótna)
Metalowe: miedź, cyna, rzadziej żelazo
Może ulegać korozji, reagują na zmiany temp.
Zaprawy: tłuste, chude, półtłuste spoiwa
klejowa, kazeinowa, olejna
kredowe gipsowe bollusarz – wypełniacz
gładkie, szorstkie – wg. faktury
(mniejsze) (większe)
większa ilość spoiwa – spowalnia schnięcie, zmniejsza przyczepność farb
techniki malowania:
o laserunkowa – warstwę nakłada się etapami
rys. pod malowidło na zaprawie lub na kartonie
o alla prima (za pierwszym razem)
Od razu wykonujemy malowidło, barwność warstwy malarskiej nie powinny przekraczać 5 mm.
Sztuka tablicowa, pracowniana, plenerowa
Laska malarska:
ü Pędzle szczecinowe (świni, dzika, szczecina) – raczej techniczne
ü Szpachla – pocz do przenoszenia farby – potem do malowania, nóż malarski
ü Krosna malarskie – większe formaty powinny zawierać listwy poprzeczne
Gotowe malowidło werniksuje się!
Werniksy
Naturalne Syntetyczne
Miękkie Twarde żywicy akrylowej
(oil) (bursztyny, konopie)
chude tłuste
spirytusowa i temperowa oil
jest 1.z najtrwalszych tech. malarskich
jest odporna na przejściowe zawilgocenia, może być stosowana n wielkich podobraziach
Bogata skala tonów
Pertimenti – podmalunki, poprawki
Wady:
Różna warstwy farby mogą mieć różny czas wysychania
Mogą pękać farby
Laserunek można po wyschnięciu farby
Potrafi żółknąć malarstwo oil
Ma skłonność do łuszczenia się, powstają spękania
Techniki o spoiwach mineralnych
o Tech. wapienne – stosuje się spoiwo wapienne, fresk mokry, suchy, tech. pompejańska i sgraffito
o Tech. krzemianowe – stereochromia, tech. keima
o Tech na gorąco – witraż, emalia, na szkle i metalu, tech. naszkliwne i podszkliwne
F R E S K (AL. FRESCO, BUON FRESCO)
- na świeżo, maluje się na mokrym
„metoda freskowa”, czyli połączenie fresku z temperą.
Potocznie mianem „fresku” określa się malarstwo ścienne bez względu na technikę wykonania. Terminologia ta nie jest słuszna, gdyż słowo „fresk” oznacza specyficzną technikę ścienną wykonywaną na świeżym, mokrym tynku.
Malarstwo monumentalne polichromowane – ścienne, freskowe
Tj. tempera klejowa/kazeinowa
Fresk krzemieniowy – tylko na chwilę
Malarstwo monumentalne – rozmiarem malarstwa ściennego: tech. olejna na płótnie
Fresk – używa farb o spoiwie mineralnym
Istotą fresku – malowanie na tynku mokrym, śnieżnym – zanim on zaschnie, wł. fresco – al fresco – na świeżo
Ściana nie powinna być kamienna, optymalną jest ceglana, murowana
Tą warstwę murarską się pokrywa wapnem – wysycha ono i jest podłoże – ostatnia warstwa tynku nie może wyschnąć
XVIII i XVIII – tynk trwa nadal
Poł. XVIII – fresk suchy – nowa tech. b. biała pastelowa, cz. wapna się nie wytrąca
al. secco – na sucho stosowano wtedy, gdy rozpada się technika tynkowa
XIX – nie będzie fresków , będzie al secco, malarstwo ’60 – prześwity muru
Intonacjo – wł. ostatnia warstewka
Wilgotność średnia, późną jesienią malarstwa
Parę godzin w ciągu miesiąca, w ciągu roku, trzeba często przewidzieć gdzie będzie schło, synopia na murze – projekt 1:1
Giornata – dniówka – oznaczała te partie, które zakładano tyle ile dziennie malowano. Malarz – musiał dysponować pracą. Wszystko wiążę się ze sobą chemicznie = odporność na wilgoć
Malarstwo freskowe może mieć przesycone barwy – nie zmienia koloru
Margiel – powoduje strzelanie tynku, wiele pigmentów było wykorzystanych
Fresk organiczny w środkach wyrazu
Malowanie pigmentami rozrobionymi i wodą na zaprawie wapiennej
Proces karbonizujący, na skutek którego powstaje kalcyt
Wapno palone + wypełniacz
Zatopiony wodą – wapno powinno być jak najczystsze
Wapno mineralne po wypaleniu – palone – należy je później zgasić (lasowanie wapna)
Na dnie ubija się piasek, boki oszalowane freskami, wapno palone zalewa się wodą – niedużo, potem uzupełnia się - wapno palone łączy się z woda i wydziela duże ilości ciepła
Wapno:
Tłuste Chude
wydzieli większe ilości ciepła (odpowiednie pod fresk)
Jakość piasku – najlepszy o ostrych krawędziach, bez zanieczyszczeń, np. bez domieszek glinu. Trzeba przepłukać, wysuszyć, przesiać
Inne wypełniacze: tłuczona cegła, mączka marmurowa oraz wapienna
Piasek zwiększa porowatość zaprawy. Lepsze jest wiązanie pigmentu z podłożem
Technika fresku wymaga zapraw wielowarstwowych, skład (co najmniej):
1. arriciato
pierwsza warstwa ...
Fuckyn_Princess