30.10.2002 r.

WYKŁAD 5:                            KOMISJA EUROPESJKA.

KOMISJA EUROPEJSKA

              Obok Rady Unii Europejskiej i Parlamentu Europejskiego Komisja Europejska jest jednym z elementów tzw. Trójkąta instytucjonalnego, w którym przebiega główny nurt procesu decyzyjnego we Wspólnocie Europejskiej. Jest tak dlatego, iż te trzy instytucje największą mocą biorą udział w procesie decyzyjnym. Komisja Europejska występuje z inicjatywą ustawodawczą i przedkłada ją Radzie UE (KE ma obowiązek tej inicjatywy tylko w I filarze – monopol). Przedkładając inicjatywę ustawodawczą KE w traktatach założycielskich albo w modyfikacjach tych traktatów wyszukuje odpowiedni tryb głosowania w Radzie UE oraz kto oprócz trójkąta instytucjonalnego będzie brał udział w procesie decyzyjnym. W zależności od trybu głosowania w procesie decyzyjnym może wziąć udział Parlament Europejski, Komitet Ekonomiczno – Społeczny i Komitet Regionów Komitety są instytucjami pomocniczymi, na czoło wysuwa się więc PE. RUE występuje o opinię do PE, który ją wystawia, po uzyskaniu tej opinii, RUE biorąc pod uwagę odpowiedni tryb głosowania przyjmuje ostateczną unijną ustawę w postaci dyrektywy, rozporządzenia lub decyzji.

              Skład KE. Liczbę członków zwanych komisarzami i ich status prawny określa art. 213 traktatu wspólnoty europ. Od 1995 r. liczba ich wynosi 20. Traktaty mówią że w składzie KE musi znajdować się co najmniej jeden przedstawiciel państwa członkowskiego, ale nie więcej niż dwóch (obecnie prawo do wystawienia 2 komisarzy mają największe państwa: Francja, Wielka Brytania, Niemcy, Włochy i Hiszpania).

              W tej dziedzinie – w ilości komisarzy będą zachodziły istotne zmiany po rozszerzeniu składu członkowskiego WE. Traktat nicejski przewiduje:

1)     1 stycznia 2005 r. każde państwo z tym dniem będzie miało 1 miejsce w KE – zmiany te będą obowiązywały od momentu objęcia obowiązków przez pierwszą komisją powołaną po tej dacie;

2)     w sytuacji kiedy skład członkowski WE rozszerzy się do 27 członków powyższy artykuł zostanie zmodyfikowany w momencie przyjęcia 27 państwa – liczba członków KE będzie mniejsza niż liczba państw członkowskich, wprowadzi się rotację komisarzy (nie ustalono jednak ilu tych komisarzy będzie i w jaki sposób ta rotacja będzie odbywać).

Zmiany te podyktowane są tym, że obecnie kiedy jest 20 komisarzy czasami bardzo trudno jest im dojść do porozumienia.

Członkowie KE wybierani są na podstawie ich:

q       kompetencji – kryterium to nie jest sformułowane zbyt jasno, ponieważ wyraźnie nie wymaga od kandydata ani szczegółowej predyspozycji, ani wykształcenia czy doświadczenia zawodowego;

5/1

q       niezależności – są oni funkcjonariuszami międzynarodowymi, oznacza to że w swojej działalności nie mogą być związani instrukcjami rządów państw członkowskich, rządy nie mogą też w żaden sposób wpływać na poczynania komisarzy KE (komisarz nie reprezentuje interesów państwa, tylko interesy wspólnoty jako całości).

Procedura mianowania członków KE. Procedura ta została uregulowana na nowo w Traktacie z Maastricht. Wcześniej – przed wejściem w życie tego traktatu – członkowie KE i przewodniczący, byli mianowani tylko i wyłącznie na drodze jednostronnego porozumienia  państw członkowskich. Traktat z Maastricht włączył do procesu mianowania Parlament Europejski, wychodząc naprzeciw postulatom uczynienia z PE organu bardziej demokratycznego.

Procedura składa się z czterech etapów:

1.      ETAP - rządy państw członkowskich po konsultacjach z PE wskazują uzgodnionego kandydata, który ma być mianowany na stanowisko przewodniczącego Komisji;

2.      ETAP – rządy państw członkowskich wskazują kandydatów na komisarzy i konsultują ich z kandydatem na przewodniczącego Komisji;

3.      ETAP – kandydatura na przewodniczącego i członków Komisji poddawane są głosowaniu w PE, aby skład został zaakceptowany potrzebna jest absolutna większość głosów. PE nie debatuje nad przyjęciem osobno każdego z kandydatów, zaproponowany skład członkowskich musi przejść w całości – nie może odwołać pojedynczego kandydata;

4.      rządy państw członkowskich formalnie zatwierdzają swoich kandydatów na członków Komisji.

Zmiana w powoływaniu komisarzy nastąpi w wyniku traktatu nicejskiego po rozszerzeniu:

1)        Przewodniczący będzie wybierany przez RUE w składzie szefów rządów i państw członkowskich (nie w składzie ministerialnym) na zasadzie większości kwalifikowanej;1

2)        RUE w składzie ministerialnym po uzgodnieniu z kandydatem na przewodniczącego, większością kwalifikowaną przyjmuje kandydatów na pozostałych członków Komisji;

3)        PE przyjmuje skład Komisji;

4)        KE jest ostatecznie powoływana przez RUE większością kwalifikowaną.

Kadencja KE trwa 5 lat i jest zsynchronizowana z kadencją PE. Decyzje zapadają bezwzględną większością głosów. Każdy komisarz dysponuje jednym głosem. Od 7 stycznia 1995 r. bezwzględna większość i kworum wynosi 11. KE odpowiada tylko przed PE.

Procedura odwoływania komisarzy. Odwołanie może nastąpić w wyniku rezygnacji lub dymisji. PE może przegłosować votum nieufności do całej komisji, a nie do pojedynczego kandydata. Wtedy ustępuje cała komisja.

5/2

Struktura wewnętrzna – określa ją wewnętrzny regulamin Komisji, jest ona złożona z dwóch jednostek administracyjnych:

·         Dyrekcji generalnych – na czele stoi dyrektor generalny, dzielą się one na dyrekcje – obecnie 24, na czele których stoi dyrektor oraz na wydziały. Komisarze sprawują nadzór polityczny nad dyrekcjami generalnymi, czterech komisarzy sprawuje nadzór nad dwiema z dyrekcji, reszta ma po jednej. (np. Verhoygen odpowiedzialny za rozszerzenie)

·         Służby specjalne – ciągle podlegają zmianom, są to np. służba prawna, połączona służba tłumaczy i obsługi konferencji, urząd statystyczny).

Personel administracyjny obecnie składa się z 22 tys. Urzędników, którzy pogrupowani są na 4 kategorie: A, B, C i D. Najwyższą kategorią jest A, obowiązuje w nich dodatkowy podział na stopnie.  Urzędnicy kategorii A1 i A2 są to dyrektorzy generalni – mianowani przez rządy państw członkowskich, pozostali (od A3 do A8 oraz wszyscy z poziomu B,C i D) na podstawie konkursu. KE najczęściej organizuje taki konkurs dla Trybunału Obrachunkowego.

ZADANIA KOMISJI EUROPEJSKIEJ

1. Komisja jako siła napędowa integracji.

§         w obszarze I filaru Komisja posiada monopol inicjatywy ustawodawczej;

§         projekty ustaw opracowywane są zawsze w Dyrekcjach Generalnych, ostateczną wersję projektu aktu prawnego zatwierdza kolegium komisarzy wybierając jednocześnie podstawę prawną, od której uzależniony jest tryb głosowania w Radzie czy udział Parlamentu Europejskiego.;

§         w obszarze II i III filaru UE Komisja nie ma monopolu inicjatywy ustawodawczej (prawo inicjatywy w tych filarach dzieli z państwami członkowskimi);

§         Komisja ma prawo do podejmowania samodzielnych uchwał (są to pozbawione mocy prawnej opinie i zalecenia  podejmowane w sprawach administracyjno-technicznych).

2. Komisja jako strażnik prawa wspólnotowego.

§         przy naruszeniu prawa wspólnotowego przez władze ustawodawcze, wykonawcze lub sądownicze jednego z państw członkowskich, Komisja może skierować sprawę do Trybunału Sprawiedliwości;

§         w przypadku naruszenia prawa wspólnotowego w trakcie działalności innych organów Wspólnoty, Komisja może wnieść przeciwko tym działaniom skargę o nieważność do ETS (jeśli RUE biorąc pod uwagę określony tryb głosowania i na mocy tego trybu powinna wystąpić o opinię, a nie zrobiła tego KE ma prawo skierowania oskarżenia ustawy o nieważność);

5/3

§         przy naruszeniu reguł konkurencji przez osoby fizyczne lub prawne w państwach członkowskich Komisja może podjąć decyzję o wymierzeniu grzywny lub opłat przymusowych;

§         przy naruszeniu prawa wspólnotowego o handlu zagranicznym Komisja może wszcząć procedurę dochodzeniową, wprowadzić tymczasowe cła ochronne i zaproponować Radzie wprowadzenie stałych ceł ochronnych (np. cła antydumpingowych);

§         przy naruszeniu innych części prawa wspólnotowego przez osoby fizyczne lub prawne w państwach członkowskich Komisja może wezwać władze państw członkowskich do podjęcia środków zgodnych z ich prawem krajowym.

3. Reprezentowanie Wspólnoty na zewnątrz.

§         Komisja reprezentuje Wspólnotę w organizacjach międzynarodowych (np. w WTO , w ZO ONZ status obserwatora, w OECD – jest członkiem stowarzyszonym);

§         Komisja prowadzi negocjacje w przypadku udziału Wspólnoty w podpisywaniu umów międzynarodowych (działa na podstawie mandatu udzielonego przez RUE, która też ostatecznie podpisuje umowę).

4. Władza wykonawcza komisji.

§         Komisja ma władzę wykonawczą w odniesieniu do wszystkich uchwał podjętych przez Radę (W chwili, gdy RUE przekazała KE całość władzy wykonawczej w odniesieniu do wszystkich podjętych przez siebie uchwał, powstała instytucja komitologii, w wyniku której przed podjęciem każdego rozporządzenia wykonawczego, KE ma obowiązek konsultować się z trzema komitetami  - doradczym, wykonawczym i regulacyjnych i dopiero po tym ma prawo podjąć rozporządzenie);

§         Komisja zarządza budżetem Wspólnoty, Funduszem Wyrównawczo-Gwarancyjnym dla rolnictwa i Europejskim Funduszem Socjalnym (może przekładać fundusze z jednej dziedziny na drugą).

Narzędziem wykonywania funkcji wykonawczej przez KE są rozporządzenia wykonawcze ograniczone przez comitologi decision i posiadające moc wiążącą.

Komitologia – możliwość sprawowania kontroli przez rządy państw nad władzą wykonawczą KE.

Sui generis – prawo do wydawania ustaw szczególnych (jest to ustawa szczególna lub podmiot szczególny – np.. organizacje szczególne jak Czerwony Krzyż).

5/4