1.       Przychody, koszty, zyski. Wyjaśnij pojęcia, podaj rodzaje.

Przychód (utarg) przedsiębiorstwa jest to ilość pieniędzy uzyskana ze sprzedaży dóbr i usług w danym okresie.

1.       Przychód krańcowy (utarg krańcowy) – wzrost utargu całkowitego wywołany zwiększeniem produkcji o jedna jednostkę.

2.       Przychody całkowite z czynnika – całkowite przychody ze sprzedaży produktu wytworzonego dzięki zatrudnieniu danej ilości czynnika wytwórczego

3.       Przychód krańcowy z czynnika – przyrost przychodów całkowitych z czynnika uzyskany dzięki zatrudnieniu dodatkowej jednostki zmiennego czynnika wytwórczego (Analitycznie oblicza się go za pomocą pierwszej pochodnej przychodów całkowitych z czynnika)

Koszty przedsiębiorstwa to wydatki poniesione na wytworzenie dóbr i usług w danym okresie.

1.          Koszty stałe (ogólne) – koszty, które nie zmieniają się wraz ze zmianami wolumenu produkcji

2.          Koszty zmienne – koszty, które nie zmieniają się wraz ze zmianami wolumenu produkcji

3.          Koszt całkowity – suma wydatków pieniężnych związanych z zatrudnieniem czynników produkcji

4.          Koszt krańcowy – wzrost kosztów całkowitych wywołany zwiększeniem produkcji o jedna jednostkę. (Analitycznie oblicza się go za pomocą pierwszej pochodnej funkcji kosztu całkowitego)

5.          Koszt przeciętny – średni koszt wytworzenia jednostki produktu (koszty całkowite podzielone przez wielkość produkcji)

6.          Koszt alternatywny ( koszt utraconych możliwości) – suma dochodów utraconych w wyniku niewykorzystania posiadanych zasobów w najlepszym z istniejących alternatywnych zastosowań.

7.          Koszty bezpośrednie – pozycje kosztów, które można przypisać do produktu za pośrednictwem dokumentów księgowych, a więc dające się dokładnie obliczyć dla danej jednostki kalkulacyjnej.

8.          Koszty pośrednie – pozycje kosztów, które na podstawie dokumentów pierwotnych nie mogą być wprost odniesione na określone jednostki kalkulacyjne. Są one rejestrowane łącznie dla wszystkich wyrobów, a następnie rozliczane na poszczególne wyroby za pomocą narzutu przeciętnego, proporcjonalnego do przyjętego klucza podziałowego tych kosztów

Zyski przedsiębiorstwa stanowią nadwyżkę przychodów nad kosztami.

1.          Zysk operacyjny - zysk osiągany przez przedsiębiorstwa ze sprzedaży wyrobów, towarów i usług (z działalności operacyjnej)

2.          Zysk bilansowy - osiągany z całokształtu działalności przedsiębiorstwa

3.          Zysk nie podzielony - część zysku po opodatkowaniu, która zostaje zainwestowana w przedsiębiorstwie, a nie jest przeznaczona na wypłatę dywidend dla akcjonariuszy.

4.          Zyski zatrzymane - całkowita suma zysków spółki, którą akcjonariusze zainwestowali ponownie w jej działalność zamiast wycofać w postaci dywidend.

5.          Zysk nadzwyczajny (ekonomiczny) – zysk przekraczający dochód, który właściciel  przedsiębiorstwa mógłby otrzymać w postaci odsetek, wypożyczając swój kapitał wg rynkowej stopy procentowej, określany również jako zysk po odjęciu wszystkich kosztów łącznie z kosztami alternatywnymi czasu i pieniędzy właściciela.

2.          Inflacja. Wyjaśnij pojecie. Pomiar. Przyczyny i skutki.

Inflacja jest to ogólny i trwały wzrost cen towarów i usług powodujący spadek realnej wartości (siły nabywczej) pieniądza. Czysta inflacja jest przypadkiem szczególnym, kiedy wszystkie ceny dóbr i czynników produkcji wzrastają w tym samym tempie.

W literaturze ekonomicznej wymienia się różne rodzaje inflacji, wśród nich dwa jej typy: inflację pchaną przez koszty, zwaną też inflacją dostawców i inflację ciągnioną przez popyt, zwaną również inflacją nabywców. Jeżeli inflacji towarzyszy bezrobocie to taki stan w gospodarce nazywa się stagflacją, a jeśli łącznie z bezrobociem i inflacją występuje recesja to taki stan nazywa się slumpflacją. Inflacja w granicach 2% jest zjawiskiem normalnym.

W zależności od tempa wzrostu przeciętnego poziomu cen inflację klasyfikuje się jako:

·            inflację pełzającą: stopa wzrostu cen wynosi od 1 do 9% w ciągu roku;

·            inflację galopującą: stopa wzrostu cen mieści się w przedziale od 1 do 15% miesięcznie;

·            megainflację: ceny rosną powyżej 15%, ale mniej niż 50% miesięcznie;

·            hiperinflację: wzrost cen przekracza 50%, a może nawet wynosić kilkaset procent miesięcznie.

Pomiar inflacji

Wskaźniki cen: Inflacja mierzona jest na podstawie zmian ogólnego poziomu cen. Natomiast ogólny poziom cen mierzony jest za pomocą wskaźników cen, stanowiących pewne średnie cen dla konsumentów lub cen dla producentów.

1.       CPI – wskaźnik cen konsumpcyjnych (ew.: indeks kosztów utrzymania) – mierzy koszt pewnego rynkowego koszyka dóbr i usług konsumpcyjnych. Podstawowe grupy w owym koszyku to: żywność, dzież, mieszkanie, opał, transport i opieka lekarska. Wskaźnik cen konstruowany jest ważąc każde dobro zgodnie z jego znaczeniem ekonomicznym (czyli udziałem wydatków na to dobro w całej sumie wydatków konsumpcyjnych):

CPI = p1t/p10 x 100 x (udział p1) + p2t/p20 x 100 x (udział p2) + …                           

gdzie: pt – cena w roku t, p0 – cena w roku bazowym

PPI – wskaźnik cen zbytu – jest wskaźnikiem cen hurtowych. Służy do mierzenia cen w miejscu pierwszej sprzedaży i charakteryzuje się dużą szczegółowością.

2.       Deflator (GNB) – korektor PNB – wskaźnik cen dla całości produktu narodowego brutto. Definiowany jest jako stosunek PNB nominalnego do PNB realnego. Użyteczność deflatora wynika z faktu, że obejmuje on ceny wszystkich dóbr wchodzących do PNB, a nie tylko dóbr konsumpcyjnych jak CPI.

Wady wskaźników:

-          trudności z przyjęciem okresu bazowego

-          ograniczenie środków budżetowych na badania – CPI nie uwzględnia faktu, że wraz z postępem technicznym zachodzą w produktach zmiany jakościowe. Gdyby były one uwzględniane to prawdopodobnie CPI rósłby wolniej.

Przyczyny. Inflacja może być spowodowana przez:

·            zwiększenie ilości pieniądza w obiegu poprzez wzrost emisji, któremu nie towarzyszy proporcjonalny wzrost produkcji towarów i usług;

·            zmniejszenie ilości towarów i usług na rynku w wyniku zmniejszenia produkcji, importu, wzrostu popytu itp.;

·            wzrost kosztów produkcji, wynikającego np. ze wzrostu cen surowców, niskiej wydajności pracy, wzrostu płac itp.

·            zwiększenie szybkości obiegu pieniądza, czyli zmniejszenie rezerw pieniężnych ludności.

Skutki.

Skutki makroekonomiczne inflacji:

-          zagrożenie stabilności gospodarki: niepewność, spadek eksportu (ponieważ eksporterzy otrzymują wpływy w walucie krajowej, która stopniowo traci na wartości), zamieszanie na giełdzie papierów wartościowych.

-          zniekształcenia relatywnych cen oraz wielkości produkcji różnych dóbr, a niekiedy produkcji i zatrudnienia w gospodarce jako całości.

Skutki mikroekonomiczne inflacji:

-          redystrybucja dochodu i bogactwa między różne klasy - od tych, którzy zawarli umowy zapewniające im otrzymywanie płatności w ujęciu nominalnym (pracownicy i pożyczkodawcy) do tych, którzy ich opłacają (przedsiębiorstwa i pożyczkobiorcy).

-          koszt zdartych zelówek – przy rosnącej inflacji ludzie poświęcają zasoby realne na zredukowanie swoich rezerw pieniężnych – znacznie częściej chodzą do banku

-          pełzanie podatkowe – wraz ze wzrostem dochodów podatnik wkracza w wyższy próg podatkowy, mimo że koszty utrzymania podnoszą się w równym tempie co dochody (czyli jego sytuacja się nie polepsza).

-          zniekształcenie informacji odnośnie cen – przy szybkiej inflacji ceny zmieniają się bardzo często, w wyniku czego konsumenci tracą orientację, w których sklepach ceny są niższe.

Najwięcej szkód wyrządzić może hiperinflacja, gdy ceny rosną o kilkaset procent w skali roku. Inflacja w takiej skali najczęściej jest związana z brakiem stabilizacji politycznej. Jeśli spadek wartości pieniądza przybiera na sile, wówczas może nastąpić ucieczka pieniądza w wartości rzeczowe (np. w nieruchomości, dobra trwałego użytku), może również spadać skłonność do inwestowania.

W długim okresie w zasadzie nie istnieje odwrotna zależność pomiędzy inflacja i bezrobociem. W krótkim okresie występuje przejściowo relacja pomiędzy inflacją i bezrobociem.

3.          Pieniądz. Czym jest. Cechy i atrybuty pieniądza.

Pieniądz jest to pewien powszechnie akceptowany materialny lub niematerialny środek, który pełni następujące funkcje:

1.       środek wymiany, lub inaczej środek płatniczy, za pomocą którego dokonujemy płatności za dostarczone dobra, usługi lub wywiązujemy się ze zobowiązań.

2.       środek przechowywania wartości (tezauryzacjj), ponieważ można go wykorzystać do dokonania zakupów w przyszłości

3.       jednostka rozrachunkowa, w której wyrażone są ceny i prowadzone są rozliczenia

4.       środek odroczonych płatności, co można określić jako funkcja jednostki rozrachunkowej w dłuższym okresie

W nowoczesnej gospodarce występują różne formy pieniądza: pieniądz zdawkowy (zwany bilonem), papierowy (banknoty), bankowy (zwany bezgotówkowym), wreszcie pieniądz elektroniczny. Wszystkie wymienione rodzaje są formami pieniądza fiducjarnego, czyli opartego na zaufaniu.

Cechy pieniądza:

1.       uznana wartość

2.       podzielność

3.       trwałość

4.       łatwość przenoszenia i przechowywania

5.       powszechna akceptowalność i łatwa zbywalność

4.          Bezrobocie. Pomiar. Przyczyny i rodzaje bezrobocia.

Bezrobocie – zjawisko polegające na tym, że część osób w wieku produkcyjnym zdolnych do pracy i chcących pracować pozostaje bez pracy.

Bezrobocie dobrowolne – pozostawanie bez pracy osób, które nie podejmują pracy, bo obowiązujące na rynku pracy stawki płacy są ich zdaniem zbyt niskie.

Bezrobocie przymusowe – pozostawanie bez pracy osób, które podjęłyby prace za obowiązującą na rynku stawkę, ale nie ma dla nich wolnych miejsc pracy.

Naturalna stopa bezrobocia – odsetek siły roboczej (ogółu osób zdolnych do pracy, pracujących bądź poszukujących pracy) obejmujący bezrobotnych w warunkach równowagi na rynku pracy.

Pomiar wielkości bezrobocia:

Wyniki wyliczane dla stopy bezrobocia wychodzą w formie ułamkowej, np. siła robocza=101, bezrobotnych=31, a więc stopa bezrobocia = 31/101 = 0,3069. Jeśli chcemy podać stopę bezrobocia w formie procentowej, to wynik mnożymy razy 100. Wtedy stopa bezrobocia wyniosłaby 30,69%

Rodzaje bezrobocia:

-          bezrobocie strukturalne – występuje wtedy, kiedy istnieje niedopasowanie podaży pracowników i popytu na nich np.: gdy popyt na pracę jednego typu rośnie, spada na pracę innego typu, a podaż nie dostosowuje się dość szybko. Taki efekt jest obserwowany podczas zmian struktury gospodarki (np. z gospodarki o charakterze rolniczym na gospodarkę napędzaną przemysłem).

-          bezrobocie frykcyjne (przejściowe) – wynika z niedostosowania posiadanych kwalifikacji pracy i miejsca zamieszkania do wymaganych miejsc pracy w danym regionie. Wiąże się z nieustannym ruchem ludności, przechodzącej z jednego regionu do drugiego (przeprowadzki), z jednej pracy do innej (zmiana pracy na lepszą), z jednej fazy cyklu życia do innej (studenci poszukujący pracy po ukończeniu studiów). Istnieje wystarczająca ilość miejsc pracy dla bezrobotnych frykcyjnych, tyle że te dwie sfery się jeszcze nie spotkały. Bezrobocie frykcyjne zawsze będzie występować w gospodarce i nie jest zjawiskiem negatywnym.

-          bezrobocie koniunkturalne (cykliczne) – występuje wtedy, kiedy łączny popyt na pracę jest niski. Wynika to ze spadku koniunktury w gospodarce. Gdy obniżają się globalne wydatki i spada produkt to bezrobocie rośnie praktycznie wszędzie.

-          bezrobocie klasyczne – występuje wtedy, gdy płaca minimalna rozmyślnie utrzymywana jest powyżej poziomu, przy którym krzywe podaży i popytu na nią się przecinają

Przyczyny bezrobocia:

·           Między zakończeniem pracy w poprzednim miejscu pracy, a jej podjęciem w nowym ma miejsce zwykle pewien okres czasu. Jest to tzw. bezrobocie frykcyjne i jest ono generalnie niskie i nie ma większego wpływu na gospodarkę.

·           Osoby poprzednio pracujące mogły stracić pracę ze względu na przekształcenia gospodarcze, zmiany technologiczne czy upadek całych gałęzi przemysłu (bezrobocie strukturalne). W Polsce jest to bardzo duża grupa, co jest spowodowane między innymi praktyką zatrudniania ponad potrzeby za okresu gospodarki planowanej. Należą tu m.in. górnicy, hutnicy, stoczniowcy, pracownicy PGR-ów. Ponieważ bardzo duże ilości bezrobotnych bez odpowiednich kwalifikacji pojawiają się nagle na niewielkim obszarze gospodarka regionu (często osłabiona upadkiem firm w których bezrobotni poprzednio pracowali) nie może stworzyć wystarczająco szybko miejsc pracy i wchłonąć bezrobotnych. Bezrobocie takie utrzymuje się przez wiele lat na wysokim poziomie.

·           Osoby które zakończyły edukację, ale nie mają jeszcze doświadczenia zawodowego nie są zbyt dobrym materiałem na pracowników (z wyjątkiem niewielu bardzo dobrych szkół). Wymagają długich okresów szkolenia i nabywania doświadczenia, w których są bardzo mało produktywne. Z tego powodu absolwenci często nie mogą znaleźć pracy nawet jeśli istnieje popyt na pracowników w danej branży.

·           Miejsca pracy mogą być gdzie indziej niż potencjalni pracownicy. Często miejsca pracy znajdują się w większych miastach, a bezrobotni w małych miasteczkach i na wsi. Ze względu na niewielką mobilność ludności (niechęć do przeprowadzki do miasta i trudności takiej przeprowadzki) oraz wysokie koszty dojazdu osobom takim trudno znaleźć zatrudnienie.

·           Osoby potrafiące wytworzyć wartość dodaną na poziomie X, a których koszt zatrudnienia (płaca minimalna, podatki, składki na ubezpieczenie społeczne, koszty przeszkoleń i inne) są większe od X nie znajdą zatrudnienia. Obniżenie podatków lub płacy minimalnej może spowodować zwiększenie zatrudnienia w tej grupie, jest jednak politycznie kontrowersyjne.

·           Pracodawcy mogą obawiać się zatrudniania osób pomimo, że aktualnie potrzebują więcej pracowników, ze względu na trudność ich zwolnienia kiedy popyt będzie mniejszy.

5.          Cena, popyt, podaż. Wzajemne zależności. Cenowa elastyczność popytu i podaży.

Cena (P) - określona wartość, wyrażona w pieniądzu, przy której dwie strony transakcji (sprzedający i kupujący) są gotowi do wymiany towaru. Cena powinna być skalkulowana w taki sposób, by zapewniać określony zysk, a jednocześnie być akceptowana przez kupującego. Ceny pełnią trzy wzajemnie powiązane funkcje:

1. są nośnikiem informacji,

2. skłaniają do stosowania najtańszych, najbardziej wydajnych metod produkcji, a przez to do zużywania zasobów do celów najbardziej opłacalnych, 

3. pełnią funkcję podziału dochodu przesądzając kto, ile otrzyma produktów.

Czynniki wpływające na wysokość ceny:

Czynniki, związane ze strukturą rynku:

·           Liczba dostawców: podział rynku pomiędzy nich (marża zysku jest odwrotnie proporcjonalna do liczby dostawców)

·           Liczba kupujących (duża koncentracja siły nabywczej wywołuje obniżenie cen - może to być efekt skali lub wynik zastosowania np. procedury przetargowej)

·           Kanały dystrybucji (im większa liczba kanałów dystrybucji, tym większe zróżnicowanie cen).

Czynniki odnoszące się do kupującego:

·           Nabywca na rynku towarów konsumpcyjnych - wielu nabywców nie zna cen lub zna je wyłącznie w momencie zakupu; choć porównuje ceny na bieżąco

·           Nabywca na rynku towarów przemysłowych - tutaj bardzo duże znaczenie ma obserwacja cen, decyzje o zakupie podejmują osoby zajmujące się zawodowo handlem (cena ma mniejsze znaczenie, jeśli o zakupie decyduje np. inżynier czy projektant).

Czynniki, wpływające na znaczenie ceny

·           Częstotliwość zakupu (jeśli częstotliwość jest duża, rynek jest czuły na zmianę ceny - bo konsument ma dużą wiedzę o produkcie) - przykładem są dobra zaliczane do FMCG

·           Stopień niezbędności zakupu - jeśli stopień niezbędności jest wysoki, popyt reaguje nieznacznie na zmianę ceny (np. w przypadku papierosów -jednak należy zwrócić uwagę na fakt, że popyt jest wprawdzie nieelastyczny cenowo, ale istnieje możliwość wyboru tańszej marki!)

·           Liczba substytutów - im więcej substytutów, tym popyt bardziej wrażliwy na zmiany cen

·           Porównywalność produktów - jeśli konsument ma możliwość porównywania cen i warunków zakupu różnych produktów, będzie znacznie bardziej wrażliwy na cenę

·           Cena jednostkowa - jest czynnikiem limitującym popyt: im cena ta jest wyższa, tym dłuższy jest czas namysłu konsumenta

·           Moda i status - wpływają na cenę w odwrotnym kierunku; oznacza to, że wzrost ceny powoduje wzrost popytu (efekt snoba).

Popyt (D) – ilość danego dobra jaką nabywcy są w stanie nabyć po określonej cenie i w określonym czasie.

Popyt efektywny – popyt, przy którym chęć nabycia towaru jest poparta możliwościami dochodowymi nabywcy

Popyt potencjalny – popyt, przy którym chęć nabycia towaru nie jest poparta możliwościami dochodowymi nabywcy

Czynniki wpływające na popyt:

1.       cenowe

2.       pozacenowe

-          wysokość dochodu realnego

-          poziom cen dóbr substytucyjnych i komplementarnych

-          zmiany preferencji nabywców: moda, zwyczaje, gusta

-          zmiany struktury wiekowej i ilościowej populacji

-          oczekiwane zmiany sytuacji rynkowej – zmiany cen i dochodów

-          stopa procentowa

Zależn...