pokojtorunski.pdf
(
238 KB
)
Pobierz
Microsoft Word - traktat torunski.doc
TRAKTAT TORUŃSKI Z R. 1466
(Przekład zaczerpnięty z St. Sarnickiego,
Statuta i metryka
przywilejów koronnych językiem polskim spisane w Krakowie,
1594, s. 1085—1108.)
W Imię Boże, Amen. Na wieczną tej rzeczy pamięć. Iż między
pożądnością ludzkiej wolej, która się dzieje okrom Boga, sprawce
wszystkich rzeczy, żadna rzecz nie jest pożądliwsza ani
wdzięczniejsza (jako tego ustawicznie doświadczamy), ani żadna
ludzkiemu rodzajowi nie jest zdrowsza, potrzebniejsza, milsza i
pożyteczniejsza jako pokój w narodzeniu Odkupiciela Pana
naszego Jezu Krysta ludziom dobrej wolej przez anioły
opowiedziany i w odejściu do Ojca zebraniu apostolskiemu i
wszystkim, którzy po apostolech idą, powtórzony, darowany i
obiecany. Dlatego my, brat Ludwik z Erlichshausen, mistrz Szpitala
Domu świętej Maryjej niemieckiej Jerozolimskiego w Prusiech,
oznajmujemy przez niniejszy list, którym to wiedzieć przynależy
wszystkim ninie i potem będącym, którzy tego wiadomość mieć
będą, iż bacząc, jakowe są prawdziwego pokoju użytki, a jako
wielkie wojen nieprzezpieczeństwa, i jakowe spustoszenia za
niezgodami idą, ku chwale Wszechmogącego Boga i Niepokalanej
Panny Maryjej chwalebnej i wszystkiej rzeszy niebieskiej i ku
rozmnożeniu wiary, sprawiedliwości Zakonu krześcijańskiego
zbawiennego i ku utwierdzeniu czci Zakonu naszego, i także
bacząc na rozterki, zwady opłakane, nieprzezpieczności,
nienawiści, nielubości, obrażenia, które między najjaśniejszym
książęciem panem Kazimierzem
1
, z łaski Bożej królem polskim,
wielkim książęciem litewskim, ruskim i panem pruskim i
dziedzicem, i oświeconymi książęty panem Kazimierzem
2
,
Bolesławem
3
, Konradem
4
Januszem
5
mazo-
1
Kazimierz Jagiellończyk
2
Kazimierz III, książę płocki.
3
Bolesław V, książę warszawski.
4
Konrad III Rudy, książę Czerski.
5
Janusz II, książę łomżyński wszyscy czterej wymienieni książęta
mazow.eccy byli synami księcia Bolesława IV (ur. 1421, zm. 1454); ich
kolejność w tekście Sarnickiego jest błędna.
wieckim i Henrykiem stolpskim
6
książęty, i uczciwym ojcem
panem Pawłem, biskupem
7
, kościołem i kapitułą alsperską
8
Stefanem
9
, wojewodą wołoskim, Królestwem Polskim, ziemiami i
innymi państwy temuż panu królowi i królestwu poddanymi z
jednej strony, a nas bratem Ludwikiem, mistrzem wielkim,
preceptory
10
, komendory
12
i Zakonem i ziemiami tegoż Zakonu
w ziemiach pruskich będącymi z drugiej strony były wszczęte,
potem umysły nasze ku pokojowi i zgodzie obróciliśmy chcąc
nawałności wojenne do tego czasu między nami będące uspo-
koić, zgładzić, i te rzeczy, które za niepokojmi i spory były
zburzone, oszpecone i rozerwane, przez całość pokoju ku pier-
wszemu stanu chcąc przywieść spokojnemu, przez pośrzodek
12
,
pilność i zjechania na j uczciwszego w Panu Krystusie ojca, pana
Rudolfa
13
, biskupa lawanckiego, Stolice Apostolskiej legata od
najświętszego pana naszego Pawła, papieża, Wtórego ku rozjęciu
tej wojny osobliwie zesłanego z tymże Kazimierzem, panem,
królem, Królestwem Polskim, książęty, pany, państwy, ziemiami,
koadiutory
14
i tymi, którzy im przynależą, poddanymi i z tymi,
którzy po nich będą, wiecznego pokoju i niezgwałconego
przymierza zamknieniu i dokonaniu wybraliśmy, wzięli, przyjęli,
wybieramy, bierzemy, wszczynamy przez niniejszy list na kożdy
czas i na wieki; który to pokój pod wiarą i czcią, i przysięgą
naszą cielesną, uczynioną przez zdrady
15
i chytrości,
6
Eryk II, książę słupski, którego w Polsce stale nazywano podówczas
Henrykiem, był uważany przez kancelarię polską za lennika Korony z tytułu
dzierżenia ziemi słupskiej.
7
Paweł Legendorf.
8
Alsperski
zamiast heilsberski; to określenie biskupstwa i kapituły
warmińskiej wywodzi się z głównego zaniku biskupa warmińskiego: Heilsberg,
dzisiaj Lidzbark Warmiński.
9
Stefan IV, wojewoda wołoski, był podówczas lennikiem Polski.
10
preceptor —
przełożony.
11
komendor —
komtur.
12
przez pośrzodek — za
pośrednictwem.
13
Ob. przypis 8, s. 26.
14
z koadiutory — z
pomocnikami.
15
przez zdrady —
bez zdrady.
obiecujemy za niniejszym przywilejem chować. A iż ten pokój i
zgoda z wielkim rozmyślaniem i uważeniem przyjęta ku stałemu i
mocnemu porządku chowania była przywiedziona, one przez
osobne każdej rzeczy
opisanie rozumieliśmy za rzecz potrzebną
rozrządzić.
Naprzód, iż między przerzeczonymi najjaśniejszym panem
Kazimierzem, królem, i książęty przerzeczonymi, Królestwem
Polskim i jego ziemiami, biskupem alsperskim, jego kapitułą i
kościołem, Rusią, Prusy, Mazowszem, stolpską i innymi państwy
jego z jednej strony, i nami, przerzeczonym mistrzem wielkim i
komendory, Zakonem, ziemiami i poddanymi naszymi w
ziemiach pruskich z drugiej strony, wszystkie spory, rozterki,
nieprzyjaźni, odpowiedania
17
, osławienia i szkody między
stronami, i stąd i zowąd uczynione, mają być odpuszczone i we
wszystkim uspokojone, ani ich na potem jaka wzmianka albo
pamięć, a zwłaszcza w skargach ku uwłaczaniu stron przed
którymikolwiek osobami, niech nie będzie miana w żadnym
sądzie duchownym albo świeckim, albo gdzie indziej, ani też
jedna strona ku zelżeniu
18
drugiej nie da pomocy albo przy-
chylności przez się, albo naprawną
19
osobę którąkolwiek wyna-
lezioną barwą, jawnie albo potajemnie, i, jako będzie najwięcej
należeć, w obójej stronie oskarżenia i uwłaczania czci nie ma
dopuszczać, ale owszem zabraniać.
Też ku zagładzeniu wszelkiej nielubości
20
, nienawiści, skrytych
gniewów i wszelkich nieprzyjaźni między przerzeczonym
Najjaśniejszym Panem królem Kazimierzem i jego przodki
królmi i Królestwem Polskim z jednej strony, i nas, przodki
nasze, mistrze wielkie pruskie, i Zakonem naszym z drugiej
strony, względem ziem pomorskich, chełmińskich i
michałowskich, które częstokroć wyższych czasów zwykły się
wszczynać z wielkim nieprzezpieczeństwem wojen, a iżby pokój
ten mo-
16
odpowiedanie —
złamanie pokoju, wypowiedzenie wojny.
17
oslawienia —
zniesławienia.
18
ku
zelżeniu —
ku zniesławieniu
19
naprawny —
podstawiony.
20
nielubości —
niezadowolenia.
cny, stały i wieczny nie tylko słowy, ale z serca, uprzejmie,
niezmyślenie, szczerze a nie z chytrością, między przerzeczonym
najjaśniejszym panem Kazimierzem, królem, i Królestwem Polskim,
książęty, biskupem, kościołem i kapitułą alsperską i z tymi, którzy
przy nich stoją i im pomagają, i między nami, mistrzem i
komendory, i Zakonem przerzeczonym ugruntowan był: tedy ziemię
chełmińską z swymi zamki, miasty, miasteczki i twierdzami, to jest
z Toruniem Starym
21
i Nowym, Bierzgłowem, Starogrodem,
Chełmnem, Unisławem, Lipienkiem, Kowalewem, Rogoźnem,
Pokrzywnem, Radzynem, Grudziądzem, Goiubiem, Papowem,
Brodnicą, Lidzbarkiem, Bratianem, Nowym Miastem, Łasinem, ze
wszystkimi swymi przynależnościami i wsiami ich, które należały do
sądu albo chorągwie chełmińskiej
22
, i ze wszystką ziemią
michałowską, nic nie wyjmując. Także wszystka ziemia pomorska
wedle starych swych granic ze wszystkimi zamki, miasty,
miasteczki i twierdzami, które w niej są, to jest Gdańsk, Puck,
Lębork, Hel, Kościerzyna, Grabiny, Tczew, Gniew, Starogard,
Nowe, Swiecie,Osiek, Jasieniec, Kiszewy, Człuchów, Chojnice,
Frydląd [Debrzno], Hamersztyn [Czarne], Bytów, Tuchola,
Sobowidz, Skarszewy, Biały bór, i z Mierzeją, rzekami, wodami,
morzem, łowieniem ryb, które są na końcu morza
23
, to jest Hab
24
,
ze wsiami, por-
21
U Sarnickiego niemal wszystkie nazwy, szczególnie niemieckie, są bardzo silnie
zniekształcone; ich wierne oddanie nie przynosi żadnego pożytku i z tej przyczyny
podaje się je tutaj i w następnych miejscach zawsze w dzisiejszym brzmieniu. Opieram
się przy tym w pełni na tekście opracowanym w przytoczonej publikacji
Związek Pruski
i poddanie się Prus Polsce
opracowanej pod redakcją Karola Górskiego. W
oryginalnym akcie pokoju toruńskiego przy miejscowościach leżących ongiś na
ziemiach polskich są z reguły podawane podwójne ich nazwy: polskie i niemieckie, np.
Neuwenburg alias Nowe, Conitz alias Choynicza (Chojnice).
22
W państwie zakonnym istniała terytorialna organizacja służby wojskowej;
szlachta zamieszkująca daną ziemię 'tworzyła jednostkę wojskową, służącą pod
chorągwią danej ziemi.
23
koniec morza —
zalew.
24
Hab — Zalew Wiślany.
tmi
25
wyspami i ze wszystkimi przynależnościami, i z państwem
26
wszech pożytków i wszego państwa
27
, które przynależały na
przerzeczonego pana króla Kazimierza i ku Królestwu Polskiemu,
mają i teraz należeć; a wszystkie darowania, zdania, zstępowania,
przywłaszczenia przez króle, książęta, pany, szlachtę, miasta i
poddane Królestwa Polskiego, z którejkolwiek przyczyny
uczynione, z przerzeczonych ziem, z prawa, własności, z państwa i
z tytułu ich, jakokolwiek kiedykolwiek też przez przysfęgę cielesną
z łaski przeciwko nam i Zakonu naszego, które były apostolskim,
cesarskim abo którymkolwiek potwierdzeniem umocnione: tedy
takowe nic temu stanowieniu nie mają przeszkadzać, i owszem, one
przez niniejsze zjednoczenie i przymierzenie nikczemne
28
czynimy,
kasujemy, zatracamy, znosimy, zagaszamy, umorzamy i takowym
moc na wieki odejmujemy. Z których to ziem pomorskich,
chełmińskich i michałowskich my, mistrz Ludwik, komendorowie i
Zakon niemiecki, i z prawa, z własności, tytułu, państwa, które
jakokolwiek albo z którejkolwiek przyczyny nam i Zakonowi
naszemu należało, zstąpieniem i wyrzeczeniem się wiecznym,
nieodezwanym, dobrowolnym, za pewną i jawną wiadomością,
nam, potomkom i Zagonowi naszemu, zstępujemy, odrzekamy i
wyrzekamy się my i Zakon nasz ziemi pomorskiej, chełmińskiej i
michałowskiej na wieki; i wszystki zapisy, darowania, wyrzekania,
zstępowania, zeznawania, potwierdzenia, przywileje, instrumenta
29
,
przedawania, kupowania, uchwalenia, sądy, skazowania
30
, obrony i
dekrety
31
z łaski przeciwko Zakonowi
32
naszemu na ziemie
przerzeczone przez papieże, cesarze, króle, pany, książęta,
margrabię, grabie
33
i którekolwiek osoby duchowne
25
portmi — portami.
26
państwo —
tutaj: władztwo.
27
wszego państwa —
tutaj: pełnej własności.
28
nikczemne
— nieważne.
29
instrumenta —
dokumenty.
30
skazowania
— orzeczenia.
31
dekrety —
wyroki.
32
z laski przeciwko Zakonowi —
na korzyść
Zakonu.
33
grabie —
hrabiowie.
Plik z chomika:
supertamburyn
Inne pliki z tego folderu:
kanony_2_synodu_w_orange.pdf
(147 KB)
kallimach.pdf
(292 KB)
kadlubek_kronika.doc
(1450 KB)
janko_z_czarnkowa.pdf
(689 KB)
gesta_romanorum.pdf
(1606 KB)
Inne foldery tego chomika:
A. Nadolski - Broń i strój rycerstwa polskiego w średniowieczu
artykuły o wikingach
ciekawe pdfy
Genealogia Piastów
Glosek M. - Miecze Sredniowieczne z Ziem Polskich
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin