STENDHAL.doc

STENDHAL  „CZERWONE I CZARNE”

biografia: właść. Marie Henri Beyle (1783-1842) – francuski powieściopisarz i krytyk. Choć nie miał specjalnego wykształcenia, jego twórczość świadczy o nieprzeciętnej wiedzy z wielu dziedzin, którą zdobył dzięki licznym podróżom i lekturze. W młodości był uczestnikiem kampanii napoleońskiej, od 1814 do śmierci z krótką przerwą mieszkał we Włoszech. Debiutował jako krytyk w 1822, w 1827 opublikował pierwszą powieść, Armancja. W następnych latach ukazały się kolejne powieści: w 1830 Czerwone i czarne, a w 1839 Pustelnia parmeńska. Dzieła te zostały docenione dopiero w II połowie XIX wieku, po śmierci autora. Są one przykładem prekursorskich wobec realizmu dokonań romantyzmu francuskiego, mistrzowskimi analizami psychologicznymi. Stendhal jest autorem znanego aforyzmu, iż „powieść to lustro przechadzające się po gościńcu”, które oznacza, iż powieść powinna być wiernym odbiciem rzeczywistości we wszystkich jej przejawach. Po śmierci ukazały się między innymi Lucjan Leuwen, Korespondencja.

„Czerwone i czarne”(Le rouge et le noir)

Impulsem do napisania powieści była notatka prasowa, którą autor przeczytał w 1827 w „Gazette des Tribunaux” (student seminarium Berthert został skazany za zabójstwo swej kochanki, pani Michoud, która usiłowała uniemożliwić jego małżeństwo z panną Cordon).

bohaterowie: Julian Sorel; pani de Renal, kochanka Juliana, żona burmistrza Verrieres; ksiądz Chelan i ksiądz Pirard, protektorzy Juliana; margrabia de la Mole, pracodawca Juliana; Matylda de la Mole, córka margrabiego, kochanka Juliana.

treść: Julian Sorel, syn cieśli, marzy o karierze duchownego. Jego pierwszym nauczycielem i protektorem jest ksiądz Chelan, który jednak szybko odkrywa, iż młody człowiek nie ma powołania kapłańskiego i dąży jedynie do zrobienia kariery. Dzięki Chelanowi Julian dostaje posadę guwernera w domu burmistrza de Renal. Sorel szybko nawiązuje romans z panią domu; skompromitowany anonimami, opuszcza Verrieres i wstępuje do seminarium duchownego w Besancon. W seminarium nie jest lubiany przez kolegów, zyskuje  natomiast sympatię i poparcie księdza Pirard, dzięki któremu zostaje sekretarzem margrabiego de la Mole w Paryżu. Przez cały czas – zarówno w seminarium, jak w domach państwa de Renal i de la Mole Julian musi ukrywać się ze swoim uwielbieniem dla Napoleona (przed laty w domu Sorelów mieszkał stary schorowany chirurg, który uczestniczył we wszystkich kampaniach Napoleona i obudził w chłopcu miłość i szacunek dla cesarza). Julian podziwia syna margrabiego- młodego światowca Norberta i interesuje się córką chlebodawcy, Matyldą. Wkrótce Sorel i panna de la Mole zostają kochankami, efektem sekretnych spotkań jest ciąża. Matylda zdecydowanie pragnie poślubić Juliana, który z kolei chętnie uwolniłby się od kochanki. Margrabia de la Mole rozpuszcza plotki o rzekomo arystokratycznym pochodzeniu Sorela (kupuje dlań nazwisko pana de la Vernaye) i ofiarowuje mu swój majątek w Langwedocji. Pani de Renal powiadomiona o ślubie Juliana i Matyldy, wysyła do jej ojca list, w którym opisuje wszystkie „niegodziwości” Sorela, sugerując, iż chce on poślubić Matyldę wyłącznie dla jej pozycji i majątku margrabiego. Julian kupuje pistolet i w kościele w Verrieres strzela dwukrotnie do pani de Renal. W więzieniu Julian spotyka się ze swoja niedoszłą ofiarą; oboje wybaczają sobie i wyznają miłość. Mimo starań Matyldy wyrok śmierci na Julianie zostaje wykonany; pani de Renal umiera 3 dni po nim.

problematyka: Julian Sorel to postać złożona i niejednoznaczna – z jednej strony jest on „inteligentnym hipokrytą”, umiejącym starannie odegrać wyreżyserowaną przez siebie rolę, zaś z drugiej strony człowiekiem wielbiącym honor, spadkobiercą tradycji napoleońskiej. Bohater powieści to – zdaniem Stendhala – typowy przedstawiciel swoich czasów. Akcja utworu toczy się w latach 1827-30 i przedstawia „metody z roku 1830”. Sorel, obdarzony inteligencją, energią i pragnieniem czynu jest jednocześnie niezwykle pojętnym uczniem Tartuffe`a, bohatera komedii Moliera Świętoszek. Wychowany w kulcie Napoleona musi dostosować się do sposobu życia prowincjonalnego społeczeństwa. Świat, który otacza bohatera, pogrążony jest w marazmie i konformizmie. Julian obserwuje wokół siebie karykaturalne figury małomiasteczkowych notabli (burmistrz de Renal) ludzi płytkich, pełnych obłudy i zakłamania, wykorzystujących publiczne stanowiska do własnych celów. Piękne hasła minionej epoki uległy wykorzystywaniu: ciągle istnieją nieprzekraczalne bariery klasowe, liczą się spryt i koneksje, a nie prawdziwe zdolności i inteligencja. Stąd najwyższe stanowiska dzierżą dorobkiewiczowie, ludzie wątpliwej moralności i wykształcenia, powierzchowni i trywialni. Społ. w pełni akceptuje ten stan rzeczy. Ponieważ z racji niskiego pochodzenia Julian nie może liczyć na karierę państwową, musi wybierać między kapłaństwem (symbolizuje je kolor czarny) lub wojskowością (czerwony). Decyduje się na seminarium, zachęcony ogromnymi wpływami, jakimi cieszą się księża w jego miasteczku. Pobyt w seminarium rozczarowuje go, mimo iż do perfekcji opanował posługiwanie się obłudą i umiejętne ukrywanie prawdziwych poglądów. Rezygnuje z kapłaństwa i przyjmuje posadę w domu margrabiego de la Mole. Tu także zmuszony jest odgrywać obcą swej naturze rolę – uczestniczy w monarchistycznej intrydze swego chlebodawcy, choć jest zdeklarowanym bonapartystą; uwodzi jednocześnie córkę margrabiego. Sorel nie kocha swojej wybranki; związek z nią traktuje w kategorii „obowiązku” – jako jeden ze szczebli do kariery. Jak w każdej sprawie, również w miłości Julian jest niezwykle ostrożny i przewidujący – jego jedynym celem jest osiągnięcie znaczącej pozycji społecznej – drobiazgowo analizuje więc wszelkie swoje poczynania, dokładnie się kontroluje. Ponosi jednak klęskę – wszystkie działania nie przynoszą pozytywnego efektu; pęd do zaszczytów i kariery prowadzi bohatera na szafot. Tragiczne wydarzenie – próba zabicia pani de Renal – jest dla Juliana momentem przełomowym. Odrzucając pomoc adwokata i możliwość apelacji, bohater przestaje odgrywać z dawna narzucona rolę; jego odrodzone uczucie do pani de Renal wydaje się szczere i autentyczne. Sorel jest zatem osobowością niespójną, rozdartą między intelektem a działaniem. Jego wolę paraliżuje narzucona sobie konieczność ciągłego analizowania własnych poczynań. Śmierć bohatera – pozbawiona sensu i absurdalna – ma w tym odczytaniu charakter samobójstwa, aktu kapitulacji przed pełnym obłudy i zmuszającym do hipokryzji społeczeństwem.