OWI 2011 skrypt
Prawo autorskie:
- dawniej wydawca miał uprawnienia
- prawo własności rozciągnięto na wytwory i na ich autorów.
- prawo własności powstało podczas rewolucji francuskiej
Istnieją 2 systemy prawno-autoskie:
1. System romański (system prawa autorskiego)
- prawo kontynentalne - Francuzi zauważyli, że nie zwykli ludzie tworzą sztukę, ale namaszczeni, obdarzeni talentem, dlatego twórcom należy nadawać prawa autorskie, aby chroniły więź pomiędzy autorem, a jego wytworami. Prawa autorskie dzielą się na prawa osobiste i majątkowe, prawo autorskie działa terytorialnie (np. polskie prawo określa sytuację twórcy na terenie Polski, za granicą może okazać się, że utwór nie jest chroniony)
2. System angloamerykański (system copyright – Anglia, Ameryka, Australia)
- prawo do kopiowania; nacisk nie na twórcę, lecz na wartość ekonomiczną dzieła, utwór chroniony traktowany jako towar, jest przymus zarejestrowania utworu, aby był chroniony
Art. 1
Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze ustalony w jakiejkolwiek postaci niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).
Analiza art.1 – jakie utwory będą podlegały ochronie autorsko-prawnej?
- działalność twórczą przeciwstawia się działalności rzemieślniczej, bo nie wymaga kreatywności. Utwór ma być indywidualny, nosić na sobie piętno swojego twórcy.
- Utwór będzie chroniony niezależnie od wartości (materialna/twórcza) i przeznaczenia (sztuka czysta – przeznaczona do kontemplacji/użytkowa)
- Ustalenie następuje gdy osoba trzecia może zapoznać się po raz pierwszy z utworem (np. na koncercie gdy artysta po raz pierwszy wykonuje swój utwór), utrwalenie następuje gdy utwór zyskuje postać materialną. Utworu jest objęty ochroną autorsko- prawna wraz z ustaleniem.
- Prawo autorskie nie pełni funkcji cenzorskich, wiec ochrona utworu będzie taka sama niezależnie od tego czy będzie on miał charakter sztuki wysokiej, czy niskiej
- Prawo autorskie nie obejmuje pomysłów, idei, pojedynczych kolorów, słów, dźwięków, potocznych wypowiedzi, tytułów.
- Cytowane mogą być tylko utwory rozpowszechnione, tylko z jakiegoś powodu, tylko urywki, fragmenty utworów przy wskazaniu źródła i twórcy
- Format telewizyjny – pomysł, idea – jedna, różnica w wypełnieniu treścią.
- Dzieciom może przysługiwać prawo autorskie, ale gdy chce wykonać (sprzedać) utwór musi mieć zgodę opiekuna
- Utwory architektoniczne są chronione podwójnie (już jako projekt i jako budynek)
- Fryzurze przyznaje się prawa autorskie - jest to utwór efemeryczny (krótkotrwały)
Rodzaje utworów w prawie autorskim:
1. Utwór samoistny (nie wykorzystujemy cudzej twórczości) à z nich wywodzą się utwory inspirowane (po zapoznaniu się z cudzym utworem, tworzymy własny)
2. Utwór niesamoistny (wykorzystujemy cudzą twórczość)
a). utwory zależne (opracowania cudzych utworów, np. tłumaczenia)
b). utwory z zapożyczeniami (zapożyczanie do własnych utworów, fragmentów, cytatów z dziel innych autorów lub tworzenie ich kontynuacji)
3. Utwór współautorski
a). łączny – nie możemy rozdzielić wkładu twórców, np. film – nie da się wydzielić wkładu osobno reżysera, operatora itp.
b). rozłączny – dokładnie wiemy, co kto stworzył
c). połączony – twórcy od początku tworzą oddzielnie, ale umówili się, że chcą swoje dzieła rozpowszechnić jako wspólną całość
d). zbiorowy – np. encyklopedia – wielu twórców, prawo autorskie przysługuje tu wydawcy
4. Utwór efemeryczny (wyjaśnione wyżej)
5. Prace dyplomowe studentów – uczelni przysługuje pierwszeństwo w wydaniu pracy studenta, studentowi przysługują prawa autorskie
6. Utwór pracowniczy – powstaje w trakcie umowy o pracę, autorskie prawa majątkowe przechodzą na pracodawcę w chwili publikacji, po 2ch latach prawa przechodzą z powrotem na pracownika, jeśli pracodawca tego nie wykorzystał.
Na treść prawa autorskiego składają się autorskie prawa osobiste i materialne.
1. Autorskie prawa osobiste
a). Co to jest?
- są niezbywalne, nie można się ich zrzec, nigdy nie wygasają
- maja charakter niematerialny, związane są z psychofizyką człowieka (życie, zdrowie, prawo do głosu, intymności)
- chronią więź twórcy z utworem
- mają charakter bezwzględny, maja pierwszeństwo przed prawami majątkowymi
- potwierdzają prawo do autorstwa utworu (do ojcostwa) (w USA twórca i autor nie są pojęciami tożsamymi, twórcą może być reżyser, a autorem studio filmowe), a co za tym idzie dają à
· prawo do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem, pseudonimem lub do udostępnienia go anonimowo
· prawo do integralności utworu – utwór ma mieć taka formę, jaka nadal mu autor - nienaruszalność treści i formy
· prawo do nadzoru autorskiego – kontrola wykorzystywania utworu przez innych
· prawo do pierwszego udostępnienia utworu – tylko twórca decyduje, kiedy utwór jest skończony i kiedy go upublicznić
· prawo do modyfikacji utworu i do wycofania go z obrotu
· prawo do dostępu
· autor nie ma obowiązku dbania o zakupiony utwór
· prawo do zniszczenia utworu
b). Kiedy można żądać ochrony dóbr osobistych?
- gdy następuje naruszenie lub zagrożenie (powstaje szkoda)
- następuje bezprawność działania
à przesłanki wyłączające bezprawność: gdy jest nasza zgoda na konkretne naruszenie, występuje upoważnienie ustawowe (np. policja), podczas obrony koniecznej lub w stanie wyższej konieczności.
c). Jak wygląda ochrona?
- klasycznym zadośćuczynieniem podczas wystąpienia krzywdy (ból, cierpienie, niepełnosprawność) lub szkody (utrata możności zarobkowych) są przeprosiny.
2. Autorskie prawa materialne
- rzeczy materialne, w których posiadaniu jesteśmy
- służą do ekonomicznej eksploatacji majątkowej
- wygasają 70lat po śmierci twórcy, po śmierci mogą przejść na spadkobierców, a po 70 latach należą do domeny wspólnej – są dobrem wspólnym.
- Tylko je można nabyć od twórcy
- Prawo do korzystania z utworu
- Rozporządzanie – twórca może przenieść prawo na kogoś innego
- Prawo do otrzymywania wynagrodzenia
b). Kiedy można żądać ochrony dóbr materialnych?
- tak samo jak w 1b.
- ochroną jest odszkodowanie (nie może być większe niż szkoda), łatwo je obliczyć, bo jest materialne.
Art. 23
Bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego.
Zakres własnego użytku osobistego obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w związku osobistym w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego
Konstrukcja dozwolonego użytku w odniesieniu do utworów chronionych – użytek bez zgody autora, bez zawierania umowy, ale niedozwolone jest łamanie przy tym praw osobistych, nie dotyczy utworów architektonicznych, programów komputerowych, baz danych.
a). Użytek prywatny – osoby fizyczne korzystają z utworów
b). Użytek publiczny – instytucje korzystają z utworów
Fundusz rozwoju twórczości – pobiera % od producentów ksero, czystych nośników itp.
Art. 81
ustęp 1
Rozpowszechnienie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej, w braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie.
Ustęp 2
Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnienie wizerunku:
1. osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych
2. osoby stanowiącej jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza
Wizerunek:
– plastyczne zestawienie podobizn jakiejś postaci w sposób rozpoznawalny.
– również maska artystyczna – postać, w która wciela się aktor, artysta (ale musi być rozpoznawalny), np. Jola Rutowicz – postać powszechnie znana, z nieznanymi funkcjami
– mają go osoby fizyczne
– gdy wyrażamy zgodę na użycie wizerunku, nie możemy dostać ochrony
– można odwołać zgodę na rozpowszechnienie wizerunku
NIEUCZCIWA KONKURENCJA (nie ręczę skąd to się wzięło, ale było w jednej z notatek, na podstawie, których robiłam skrypt)
Czynem nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy jest w szczególności:
- reklama sprzeczna z przepisami prawa, dobrymi obyczajami lub uchybiająca godności człowieka
- reklama wprowadzająca klienta w błąd i mogąca przez to wpłynąć na jego decyzje co do nabycia towaru lub usługi
- reklama odwołująca się do uczuć klientów przez wywoływanie lęku, wykorzystywanie przesądów lub łatwowierność dzieci – reklama nierzeczowa
- wypowiedz, która zachęcając do nabycia towarów lub usług sprawia wrażenie neutralnej informacji – reklama ukryta
Kilka definicji:
· plagiat jawny – wykorzystanie całości jakiegoś utworu
· plagiat ukryty – częściowe wykorzystanie fragmentów jakiegoś utworu
· autoplagiat nie istnieje
· ghoustwriter – osoba pisząca, a ktoś inny się podpisuje, np. przemówienia w polityce
· monopol autorski – tylko twórca ma prawo zdecydować co się dzieje z utworem
· utwory osierocone – chronione, ale ich autor jest nieznany
· komercjalizacja dóbr osobistych – dobra osobiste tracą osobisty charakter, a zyskują charakter materialny, da się je wyliczyć (np. Big Brother – komercjalizacja prawa do intymności)
· pole eksploatacji – liczne sposoby korzystania z utworu
· droit de suite - prawo twórcy do otrzymywania procentowego wynagrodzenia od ceny jego dzieła odsprzedawanego kolejnemu właścicielowi (przysługuje również spadkobiercom dzieła)
· graniczne wytwory intelektu – małe utwory o niskiej oryginalności
cukierwanilinowy