Poetyka
Prowadzący: dr hab.. Anna Łebkowska, prof. UJ
Poetyka zajmuje się budową dzieła literackiego, ogólnymi właściwościami wypowiedzi literackiej. Podstawowe działy poetyki to stylistyka, wersologia i genologia. Wykłady mają charakter wprowadzający w główne zagadnienia teoretyczne, ćwiczenia skupiają się przede wszystkim na analizie tekstów literackich. Wykłady i ćwiczenia tworzą spójną, wzajemnie uzupełniającą się całość.
Rozkład materiału:
Wykład I _II: 1) Rys historyczny: pozytywizm , przełom antypozytywistyczny, rozwój nauki o literaturze w XX wieku( włącznie z poststrukturalizmem);.2)Wstęp metodologiczny, podstawowe pojęcia (filologia, retoryka, teoria literatury itd.) i podziały w obrębie nauki o literaturze, miejsce poetyki wśród innych dyscyplin literaturoznawczych, działy poetyki; 3) Funkcje poetyki i dzisiejsze jej rozumienia.
4)Wyznaczniki literackości: a)zagadnienie wartości estetycznych, przeżycia estetycznego, funkcji estetyczno-poznawczej dzieła literackiego; b) teoria obrazowości w literaturze; c) fikcja literacka; tu m.in. teoria quasi-sądów Romana Ingardena, krótka charakterystyka współczesnej sytuacji w teoriach fikcji d) organizacja naddana (Szołowski, Mukarovsky ,i zwłaszcza teoria Jacobsona wprowadzenie podstawowych pojęć) Literatura jako twór intertekstualny i autoteliczny. Omówienie koncepcji pragmatystów. Poglądy na funkcje literatury dylematy współczesnych teorii. Pojecie kanonu.
5) Najdawniejsze poetyki;6)Pojęcia mimesis i katharsis; historia pojęć mimesis w ujęciu Platona.
"Poetyka" Arystotelesa i jej kategorie opisowe; 7) pozostałe najstarsze poetyki - charakterystyka głównych pojęć.
Wykład III
Genologia: wyznaczniki rodzajów i gatunków literackich, podziały i struktura, gatunki pograniczne. Ewolucja form gatunkowych. Tradycja, konwencja, fenotyp i genotyp literacki. Współczesne teorie gatunku literackiego. Gatunki charakterystyczne dla współczesności (m.i.n sylwa) 1)Kompozycja i jej wyznaczniki. - wstęp
wykład IV Omówienie głównych elementów świata przedstawionego: fabuły, postaci, przestrzeni ,i czasu
wykład V 2)Kategorie nadawcze 3) kategoria odbiorcy współczesne perspektywy, pojecie czytelnika modelowego itd. Odbiorca w dziele sztuki literackiej. Zagadnienia najistotniejsze: typologie narracji i narratora.
Wykład VI Historia przemian w narracji ( zwłaszcza od realizmu XIX wieku do przełomu XX i XXI Narracja wszechwiedząca, personalna techniki Punktów widzenia, odmiany autotematyzmu, rola zaimków osobowych, Krótkie wprowadzenie w relacje między narracjami modernizmu i postmodernizmu., a także wyjaśnienie współczesnych rozumień kategorii narracji. Formy podawcze ( w szczególności typologie opisu, różnice między opowiadaniem i opisem, charakterystyka odmian i funkcji dialogu; mowa zależna, niezależna i pozornie zależna). Liryka Podstawowe pojęcia i narzędzia opisu, kategoria podmiotu lirycznego, sytuacji lirycznej, wzorca lirycznego, typologie liryki.. Dramat w świetle narzędzi poetyk(teorie literacka, teatralna i przekładu), kompozycja, funkcje didaskaliów, dialogów i monologów. Charakterystyka czasu w trzech rodzajach literackich
Semestr II
Wykład VII: Teorie języka poetyckiego; Wprowadzenie do stylistyki: podstawowe pojęcia: język, styl, wypowiedź, funkcje językowe itd. Główne pojęcia strukturalizmu. Funkcja poetycka w ujęciu R. Jacobsona - nawiązanie do wykładu II; XX wieczne koncepcje stylu (m.in. od szkoły neoidealistycznej do propozycji strukturalno-semiotycznej; nadzieje związane z propozycjami językoznawstwa kognitywistycznego,
Wykład VIII – IX Omówienie poszczególnych poziomów analizy stylistycznej: od organizacji brzmieniowej poprzez leksykę ,składnię, ze szczególnym uwzględnieniem tropów stylistycznych. Współczesne teorie metafory poprzedzone rysem historycznym: teorie języka Arystotelesa i Richardsa. Metafora: ujęcie semiotyków, koncepcja M. Blacka, typologia H. Markiewicza, propozycje semantyki kognitywnej. Metafora a metonimia.i synekdocha. Metafora- symbol- alegoria.
Wykład X
Miejsce nauki o wierszu w literaturoznawstwie. Wersologia - główne pojęcia: prozodia, wers, węzłowe punkty wersu, system wersyfikacyjny, opozycja wiersz - proza, strofika, organizacja wierszowa tekstu a semantyka.
Wykład X I Główne zagadnienia z historii wersyfikacji. Charakterystyka wiersza zdaniowego , sylabicznego, sylabotonicznego, tonicznego i wolnego (w przypadku systemów numerycznych wraz z ich odmianami nieregularnymi) . Przekształcenia wiersza polskiego w historii literatury –, omówienie poszczególnych epok., przykłady
Wykład XII Stylizacja pastisz – parodia – aluzja literacka
Analiza i interpretacja dzieła sztuki literackiej - wprowadzenie, wstępne rozróżnienia; XX wieczne koncepcje dzieła literackiego (w wyborze): a) Budowa dzieła literackiego - teoria R. Ingardena; b) koncepcje strukturalne; c) teoria spójnósci tekstu; d) tekst a intertekst.( rozumienia intertekstualnosci) E) Wstępne naświetlenie sytuacji współczesnej w teorii literatury.
Ćwiczenia,
Podstawowe podręczniki:
M. Głowiński, A. Okopień Sławińska, J. Sławiński, Zarys teorii literatury, Warszawa 1991
E. Miodońska-Brookes, A. Kulawik, M.Tatara, Zarys poetyki 1978
A. Kulawik, Poetyka. Wstęp do teorii dziełą literackiego, Warszawa 1990,
B. Chrząstowska, S.Wysłouch, Poetyka stosowana Warszawa 1987.
M.Głowiński,T. Kostkieiwczowa,A.Okopień-Sławińska, J.Sławiński, Słownik terminów literackich. Wyd.II Warszawa 1988 i nast.
-Teksty obowiązkowe:
H. Markiewicz, Postać literacka. w: H. Markiewicz, Wymiary dziela literackiego. Kraków 1984.
I. J. Sławiński, Przestrzeń w literaturze.W: Przestrzeń i literatura. Studia pod red. M. Głowińskiego i A. Okopień-Sławińskiej. Wrocław 1978.
A. Okopeń-Sławińska, Relacje osobowe w literackiej komunikacji, w: Problemy teorii literatury 2. Problemy teorii literatury II. Wybór prac: H. Markiewicz, Warszawa 1976.
F. Stanzel, Sytuacja narracyjna i epicki czas przeszły. Studia z teorii lit. Archiwum przekładów PL I. Wrocław 1988.. lub:w: „Teoria form narracyjnych w niemieckim kręgu językowym” Antologia wybrał. R. Handke Kraków 1980, H. Markiewicz, Autor i narrator W; H. Markiewicz, Wymiary dziela literackiego.
I. Sławińska, Czytanie dramatu, w: W: I. Sławińska, Odczytywanie dramatu. Warszawa 1988.
J. Sławiński, O kategorii podmiotu lirycznego w: W. J. Sławiński, Dzieło - jezyk - tradycja. Warszawa,
R.Jakobson, Poetyka w świetle językoznawstwa. Przeł. K. Pomorska.W: Współczesna teoria badan literackich za granica. Opr. H. Markiewicz, t. II, Kraków 1972.
M. Black, Metafora. przeł. J. Japola. "Pamietnik Literacki" 1971, z.3, lub Studia z teorii literatury. Archiwum przekładów "Pamietnka Literackiego" I. Pod red. M. Głowińskiego i H. Markiewicza, Wrocław 1977.
T.Dobrzyńska, Metafora-symbol-alegoria.w: T. Dobrzyńska, Metafora Wrocław 1984.
S. Balbus, Stylizacja i zjawiska pokrewne w procesie historycznoliterackim. Pamiętnik Literacki 1983,z.2.
-Teksty uzupełniające:
H. Markiewicz. Wymiary dzieła literackiego. odpowiednie rozdziały.W. Propp, Morfologia bajki.Przeł. St.Balbus. Pamiętnik Literacki 1968/4; R. Barthes, Wstęp do analizy strukturalnej opowiadań, przeł. W. Błońska. Pamiętnik Literacki 1968/4
K. Wyka, Czas powiesciowy,w: O potrzebie historii literatury. Warszawa 1969.
K. Bartoszyński, Z problematyki czasu w utworach epickich,w:W kregu zagadnien teorii powiesci. Wrocław 1967; H. Markiewicz, Wymiary dziela lit.(Odpowiednie rozdziały); R. Humphrey, Strumień świadomosci. Techniki. Tłum. S. Amsterdamski, w: Studia z teorii literatury I. red. M.Głowiński, H. Markiewicz, Wrocław 1977. J. Sławiński, O opisie,w: Studia o narracji, red. J. Błoński, St. Jaworski, J. Sławiński. Wrocław 1982.
St. Eile, Swiatopoglad powiesci.Wrocław 1973; M. Głowiński, Gry powieściowe, Warszawa 1973.
R. Ingarden, O funkcjach mowy w widowisku teatralnym w: O dziele literackim, Warszawa 1960 i Inne sposoby przedstawiania przez stany rzeczy (tamże); J. Mukarowsky, Dwa studia o dialogu, w: Wśród znakow i struktur. Warszawa 1970; Wprowadzenie do nauki o teatrze. T.I, Dramat - teatr. Oprac. J. Degler, Wrocław 1976.
E. Balcerzan, Sytuacja liryczna w: Przez znaki. Poznań 1972; M. Głowiński, Wirtualny odbiorca w strukturze utworu poetyckiego, w:Style odbioru, Kraków 1977A. Okopień-Sławińska, Semantyka wypowiedzi poetyckiej.Wrocław 1985;Liryka polska, red. J. Prokop, J. Sławiński
J. Mukarovsky, O jezyku poetyckim. Przeł. W. Górny, w: Praska szkola strukturalna. Wybór materiałów M. R. Mayenowa. Warszawa 1966.; L. Pszczołowska, Instrumentacja dźwiękowa. Wrocław 1977; M. Dłuska, Rym polski w: Studia i rozprawy t. I. Kraków 1970.
J. Tynianow, Sens słowa w wierszu,w: Fakt literacki Warszawa 1978
M.R. Mayenowa, Poetyka teoretyczna - odpowiedni rozdział w: M. R. Mayenowa, Poetyka teoretyczna. Zagadnienie jezyka. Wyd.II Wrocław 1979; H. Markiewicz, Uwagi o semantyce i budowie metafory,w: Wymiary dzieła literackiego; M. Podraza-Kwiatkowska,Pojecie symbolu, w: Symbolizm i symbolika w poezji Młodej Polski. Kraków 1975 i 1994;P. Ricoeur, Metafora i symbol w: Jezyk, tekst, interpretacja, Warszawa 1989; G.Lakoff, M.Johnson, Metafory w naszym życiu. Warszawa 1988.
działy);M. Dłuska, Studia z historii i teorii wersyfikacji polskiej t.I -II. Warszawa 1978
A. Kulawik, Heksametr polski w: Metryka slowianska red. Z. Kopczyńska, L. Pszczołowska Wrocław 1971;A. Kulawik, Teoria wiersza. Wrocław 1987.Poetyka. Zarys encyklopedyczny. Tu tomy poświęcone systemom wersyfikacyjnym np. Sylabizm red. Z. Kopczyńska, M.R.Mayenowa Wrocław 1956 itd.
L. Pszczołowska, Współczesne metody badania wiersza. w: Problemy metodologiczne współczesnego literaturoznawstwa.red. H.Markiewicz, J.Sławiński, Kraków 1976.M.R. Mayenowa, Wiersz i proza. Organizacja fonematyczna tekstu. w: Poetyka teoretyczna. Lucylla Pszczołowska, Wiersz polski Zarys historyczny.Wrocław 1997; Adam Kulawik, Teoria wiersza. Kraków 1997.
H. Markiewicz, Parodia i inne gatunki literackie, w: Przekroje i zblizenia dawne i nowe, Warszawa 1976.K. Górski, Aluzja literacka . Istota zjawiska i jego typologia,M. Głowiński,O stylizacji, w: Style odbioru. Kraków 1977.St. Balbus, Miedzy stylami, Kraków 1993.
Opracowania zalecane:
Arystoteles, Poetyka (całość),tłum. H. Podbielski. Wrocław 1983 BN, nr 209, seria II
Horacy, List do Pizonow, Pseudo-Longinus, O górności, w: Trzy poetyki klasyczne BN II, 57
H. Markiewicz, Głowne problemy wiedzy o literaturze, wyd.V Kraków 1980.
H. Markiewicz, Wymiary dziela literackiego. Kraków 1984.
M. R. Mayenowa, Poetyka teoretyczna. Zagadnienie jezyka. Wyd.II Wrocław 1979.
M.R. Mayenowa, Studia i rozprawy, Warszawa 1993.
R. Wellek, A. Warren, Teoria literatury,Przeł. M. Żurowski Warszawa 1976.
Genologia polska. Wybor tekstow. Wybór: E. Miodońska, A. Kulawik, M. Tatara. Warszawa 1983.
R.Ingarden, Z teorii dziela literackiego. W: Problemy teorii literatury. red. H. Markiewicz. Wrocław 1967.
J. Sławiński, Semantyka wypowiedzi narracyjnej w: W kregu zagadnien teorii powiesci, red. J. Sławiński, Wrocław 1967.
W. Tatarkiewicz, Dzieje pojecia mimesis w: Dzieje sześciu pojęć, Warszawa 1976.
J. Mukarovsky, O jezyku poetyckim.Przeł. W. Górny, w: Praska szkola strukturalna. Wybor materialow M. R. Mayenowa. Warszawa 1966.
M. Riffaterre, Kryteria analizy stylu, w: Studia z teorii literatury, t. I, red.M. Głowiński, H. Markiewicz, Wrocław 1977.
Jerzy Ziomek, Retoryka opisowa. Wrocław 1990.
Analizy i interpretacje:
Liryka polska. Interpretacje. Red. J. Prokop, J. Sławiński, Kraków 1971
Nowela, opowiadanie, gaweda, Red. K. Bartoszyński. Warszawa 1974
T. Kostkiewiczowa, J. Sławiński, Ćwiczenia z poetyki opisowej Warszawa 1961
Sztuka interpretacji,red. H. Markiewicz, t.I Wrocław 1971 i t.II, Wrocław 1973.
E. Auerbach, Mimesis. Rzeczywistość przedstawiona w literaturze Zachodu. t. I - II.
J. Sławiński, Analiza, interpretacja i wartościowanie dzieła literackiego w: Problemy metodologiczne współczesnego literaturoznawstwa, red. H.Markiewicz, Kraków 1976.
J. Sławiński, Uwagi o interpretacji (literaturoznawczej) w: J. Sławinski, Proby teoretycznoliterackie, Warszawa 1992.
H. Markiewicz, Interpretacja semantyczna dziel literackich, w: Wymiary dziela lit. P. Ricoeur, Jezyk, tekst, interpretacja, Warszawa 1989.
Uwaga: Do każdych ćwiczeń obowiązuje znajomość odpowiednich rozdziałów z podręczników wymienionych pod programem wykładów. W sytuacji gdy dany tekst figuruje już w spisie umieszczonym pod wykładami adres bibliograficzny nie został powtórzony!! Obowiązuje znajomość odpowiednich tekstów literackich ( informacje w trakcie zajęć)
Ćwiczenia I – II - III: Kategorie kompozycyjne. Świat przedstawiony - fikcja literacka. Temat, idea, motyw, topos. Zawartość fabularna, akcja, wątek. Fabularność - a fabularność. Rozróżnienie pojęć zdarzenie, sytuacja, stan. Postać literacka. Przestrzeń w dziele literackim. Analiza form epickich.
J. Markiewicz, Postać literacka. w: H. Markiewicz, Wymiary dziela literackiego. Kraków 1984.
K. J. Sławiński, Przestrzeń w literaturze.W: Przestrzeń i literatura. Studia pod red. M. Głowińskiego i A. Okopień-Sławińskiej. Wrocław 1978.
Ćwiczenia IV - V: Kategorie nadawcze: autor, dysponent reguł, podmiot utwo-ru, podmiot mówiący. Pojęcie autora wewnętrznego. Narrator i narracja. Czas: narracji, zdarzeń i przedstawionej sytuacji odbioru. Relacja i prezentacja sceniczna. Typologie (m.in. narrator auktorialny, personaly, neutralny). Odbiorca wirtualny. Strategie narracyjne. Typy dystansu, sposoby ujawniania się narratora.Stosunek wypowiedzi narratora do mowy postaci. Monolog wewnętrzny a strumień świadomości. Formy podawcze narracji. Typologia opisu. .Gatunki epickie.
Teksty obowiązkowe:
Teksty uzupełniające:K. Wyka, Czas powiesciowy,w: O potrzebie historii literatury. Warszawa 1969.
Ćwiczenia VI: Dramat: wspólnota i odrębność cech rodzajowych dramatu. Zdarzenie dramatyczne. Dwutorowość tekstu, tekst a widowisko. Problematyka teatralna dramatu. Tekst główny a poboczny. Słowna struktura dramatu. Dialog i monolog - typologie. Gatunki: tragedia. Ewolucja klasycznych form dramatu.
Teksty uzupełniające:R. Ingarden, O funkcjach mowy w widowisku teatralnym w: O dziele literackim, Warszawa 1960 i Inne sposoby przedstawiania przez stany rzeczy (tamże); J. Mukarowsky, Dwa studia o dialogu, w: Wśród znakow i struktur. Warszawa 1970; Wprowadzenie do nauki o teatrze. T.I, Dramat - teatr. Oprac. J. Degler, Wrocław 1976.
Ćwiczenia V I I :Liryka. Paradygmaty podmiotu lirycznego, sytuacja liryczna, motywacja liryczna, typy monologu lirycznego, liryka pośrednia i bezpośrednia, gatunki liryczne, cechy rodzajowe liryki. Liryka roli i maski. Odbiorca wirtualny w utworze lirycznym.Gatunki liryczne.
-Teksty uzupełniające:E. Balcerzan, Sytuacja liryczna w: Przez znaki. Poznań 1972; M. Głowiński, Wirtualny odbiorca w strukturze utworu poetyckiego, w:Style odbioru, Kraków 1977A. Okopień-Sławińska, Semantyka wypowiedzi poetyckiej.Wrocław 1985;Liryka polska, red. J. Prokop, J. Sławiński
Ćwiczenia VIII: Wstęp do stylistyki, analiza funkcji poetyckiej - przykłady. Brzmieniowa organizacja tekstu, instrumentacja głoskowa. Rym - podziały i funkcje. Rys historyczny.
Teksty obowiązkowe: .
Teksty uzupełniające: J. Mukarovsky, O jezyku poetyckim. Przeł. W. Górny, w: Praska szkola strukturalna. Wybór materiałów M. R. Mayenowa. Warszawa 1966.; L. Pszczołowska, Instrumentacja dźwiękowa. Wrocław 1977; M. Dłuska, Rym polski w: Studia i rozprawy t. I. Kraków 1970.
Sem II
Ćwiczenia IX –X : Leksyka i semantyka poetycka, słowotwórcze i fleksyjne środki stylistyczne. Składniowe środki stylistyczne.Tropy stylistyczne: metafora i jej odmiany, metafora a metonimia i synekdocha, inne rodzaje tropów. Symbol i alegoria a metafora.
Teksty uzupełniające: J. Tynianow, Sens słowa w wierszu,w: Fakt literacki Warszawa 1978
Ćwiczenia XI:Wersyfikacja: podstawowe pojęcia.Wiersz zdaniowy, sylabizm
względny,
Cwiczenia XII -XIV
sylabizm ścisły i nieregularny. Sylabotonizm, heksametr polski, strofa mickiewiczowska, tonizm, Wiersze nieregularne - wiersz bajek narracyjnych i dramatu romantycznego, odmiany wiersza wolnego, strofika.
-Teksty uzupełniające:M. Dłuska, Prozodia polska,Warszawa 1976M. Dłuska, Studia i rozprawy. Kraków 1970.(odpowiednie rozdziały);M. Dłuska, Studia z historii i teorii wersyfikacji polskiej t.I -II. Warszawa 1978
Cwiczenia XV Całościowe analizy wierszy napisanych w różnych systemach wersyfikacyjnych..
2) Stylizacja – wprowadzenie do problematyki Całościowe
Ćwiczenia XVI :Problemy stylizacji, techniki, typy stylizacji (pastisz, parodia, aluzja literacka). Całościowa analiza tekstów literackich.
Teksty uzupełniające: H. Markiewicz, Parodia i inne gatunki literackie, w: Przekroje i zblizenia dawne i nowe, Warszawa 1976.K. Górski, Aluzja literacka . Istota zjawiska i jego typologia,M. Głowiński,O stylizacji, w: Style odbioru. Kraków 1977.St. Balbus, Miedzy stylami, Kraków 1993.
Wszystkie bez wyjątku ćwiczenia będą prowadzone w oparciu o analizę utworów literackich (m.in. poezji Leśmiana, Staffa, Przybosia, Baczyńskiego, Szymborskiej, Białoszewskiego, Barańczaka, prozy Schulza, Filipowicza, Stasiuka wybranego dramatu Witkacego).
Wymagania: obecność i udział w zajęciach. Sprawdzian z całości materiału.
...
katja.miracles