R05.txt

(24 KB) Pobierz
ROZDZIA� PI�TY
JAK TRZEBA SI� ZACHOWYWA� NA WARMII I MAZURACH � KILKA ZAGADEK Z HISTORII � KTO �LEDZI KOPERNIKA � ZAKAZ WJAZDU I CO Z TEGO WYNIK�O � CZY WIERZ� W MARSJAN � SPOTKANIE W W�WOZIE � OKO W OKO Z WENUSJANAMI � STRASZLIWY AS � GRO�NA DAMA I �ELAZNE R�CE � PRZYSI�GA MILCZENIA
Frombork le�y na p�nocnym kra�cu Wysoczyzny Elbl�skiej, na wschodnim jej skrawku. Na p�nocy rozci�ga si� ciemna i wci�� lekko wzburzona to� Zalewu Wi�lanego, z widoczn� na horyzoncie czarn� smug� Mierzei Wi�lanej i jej uroczym kurortem � Krynic� Morsk�. Od po�udnia, jakby plecami, wspiera si� Frombork o Wzg�rze Elbl�skie, falist� r�wnin� morenow�, poci�t� malowniczymi w�wozami, tu i �wdzie poro�ni�tymi mieszanym lasem.
Za Pas��kiem rozstali�my si� z mi�dzynarodow� drog� E 81, prowadz�c� z Warszawy do Gda�ska, i skr�cili�my na w�sk� szos� do M�ynar. Potem szosa ta przeskakuje nad autostrad� Elbl�g � Kaliningrad i robi�c ogromny �uk, prowadzi przez J�drychowo do Fromborka. Ju� od Pas��ka jedzie si� przez Wysoczyzn� Elbl�sk�, a im bli�ej Fromborka, tym wi�cej spotyka si� owych przepi�knych w�woz�w, wyrytych przez erozj� w r�wninie morenowej, wypi�trzonej kiedy� przez ogromny j�zor lodowca. W�wozy te � jak ju� wspomnia�em � s� bardzo malownicze i na og� lesiste. Jad�c w �w sierpniowy dzie� nawet nie przypuszcza�em, �e w jednym z takich w�woz�w spotka mnie wkr�tce niezwyk�a przygoda. Pierwsza wielka przygoda na szlaku fromborskich zagadek.
Jechali�my przez Warmi�. Ale co oznacza to s�owo: Warmia?
Jestem pewien, drodzy czytelnicy, �e gdyby was zapyta� o Warmi�, to nieuchronnie skojarzy si� ona wam ze s�owem: Mazury. Warmia i Mazury tworz� w umy�le niemal jedno poj�cie, a ono wi��e si� z p�nocn� cz�ci� naszej ojczyzny, z wojew�dztwem olszty�skim, krain� tysi�ca jezior.
Ale gdyby zapyta� was, gdzie le�y Warmia, a gdzie le�� Mazury, jestem pewien, �e nie ka�dy potrafi�by da� prawid�ow� odpowied�. U�ywane na co dzie� obiegowe poj�cia � zazwyczaj niedok�adnie przylegaj� do rzeczywisto�ci. Warmia i Mazury, czyli �kraina tysi�ca jezior�, w rzeczywisto�ci licz� tych jezior ponad trzy tysi�ce.
A poza tym Warmia i Mazury to dwa r�ne poj�cia geograficzne i historyczne. I tak na przyk�ad w p�nocnej cz�ci Warmii, to jest tam, dok�d jechali�my, niewiele jest jezior, mo�e mniej ni� w ��dzkiem czy Warszawskiem.
Ch�opca czy dziewczynk�, kt�rzy po raz pierwszy w swym �yciu wyruszyli z rodzicami w p�nocne rejony Polski, ju� w pobli�u Nidzicy i Szczytna zaczyna co� zastanawia� w otaczaj�cym krajobrazie. Mo�e nieco odmienna architektura wsi � domy przewa�nie z czerwonej ceg�y, kryte czerwon� dach�wk�, podczas gdy w Polsce centralnej drewniaki pobielone s� wapnem, a murowa�ce bywaj� otynkowane na bia�o czy szaro. I jeszcze co� uderza i zastanawia. Tak niewiele pochylonych krzy�y, kapliczek, �wi�tk�w, madonn polskich, kt�re niemal co krok, na ka�dym prawie rozstaju dr�g widzisz w ��dzkiem, Warszawskiem czy Krakowskiem. Kto� mo�e ci wyja�ni t� spraw�: �Oto zacz�y si� dawne Prusy Wschodnie i widzisz pi�tno niemczyzny�. A to nieprawda, kochani. Mazury � bo jedziesz w�a�nie przez Mazury � to taka sama Polska, jak gdzie indziej, jak w Lubelskiem czy na Kujawach. Ale ludno�� polska, kt�ra zamieszkiwa�a t� okolic�, by�a wyznania ewangelickiego.
A potem robisz krok dalej na p�noc i znowu jakby� si� znalaz� w ��dzkiem czy Warszawskiem. W zielem bielej� �ciany dom�w, ale okna w tych domach maj� jakby kolorow� ram�.
I znowu pochylone krzy�e na rozstajach, kapliczki, madonny. Jeste� ju� na Warmii, kt�rej ludno�� polska by�a katolick�.
Lecz czy to a� takie wa�ne, jak� religi� wyznawali ludzie zamieszkuj�cy te ziemie?
Tak, to wa�ne. Bo w tym, mi�dzy innymi, kryje si� zagadka ich odr�bno�ci. To wa�ne przede wszystkim dla ciebie, w�drowcze. Dla twego sposobu my�lenia i post�powania. Bo je�li w mazurskiej wsi odwiedzisz ko�ci� i przekonasz si�, �e znalaz�e� si� w protestanckim zborze, nie my�l pochopnie, �e jeste� we wsi, gdzie �yj� Niemcy lub ludzie, kt�rzy ulegli zniemczeniu. To Polacy tacy sami jak ty. Ale oni, po prostu, wyznaj� inn� religi�.
A je�li odwiedzi�e� cmentarz mazurski i dostrzeg�e� kamienne nagrobki z napisami wyrytymi gotykiem, nie daj si� zwie�� pozorom, �e to niemieckie groby, bo gotyk kojarzy ci si� z Niemcami. Spr�buj wczyta� si� w �w gotyk, a ze zdziwieniem stwierdzisz, �e tylko litery s� gotyckie, s�owa za� polskie. Stare modlitewniki i ksi�gi mazurskie pisane s� po polsku, ale alfabetem gotyckim. Zdumiejesz si�, gdy ci kto� wyja�ni, �e ten gotyk nazywany jest �Sriftem krakowskim�, czyli pismem krakowskim, przyw�drowa� bowiem tutaj wcale nie z Niemiec, ale z Krakowa. Czy jeszcze b�dziesz zdziwiony, gdy ci powiem, �e najstarsze polskie ksi�gi pisane by�y w�a�nie takim gotykiem, a ziemie te, a� hen po Kr�lewiec, sta�y si� przed wiekami ku�ni�, pi�miennictwa polskiego?
W okresie zwanym Odrodzenie, w Kr�lewcu, w stolicy Prus Ksi���cych, na dworze ksi�cia Albrechta, bywa�o wielu wspania�ych pisarzy �wczesnej doby, tu tworzy�o, utworami swoimi okazuj�c wdzi�czno�� tej, krainie.
Czemu w�a�nie Prusy tak ich wabi�y ku sobie? Dlaczego w �Prusiech� � bo tak nazywano t� krain� � rodzi�y si� prawdziwe skarby polskiej kultury?
Zadecydowa�y o tym wzgl�dy religijne. Jak wiemy z historii, okres reformacji przyczyni� si� do o�ywienia �ycia umys�owego i literackiego w Polsce i do narodzin literatury w j�zyku polskim. Pisarze innowiercy, odwo�uj�c si� do prostego ludu, musieli si� w swych utworach pos�ugiwa� nie obowi�zuj�c� w�wczas �acin�, ale j�zykiem polskim. A poniewa� na dworze ksi�cia Albrechta protestantyzm zapanowa� niepodzielnie, u niego znajdowali azyl oraz pole do dzia�ania pisarze, z kt�rych wielu, jak cho�by Rej z Nag�owic, by�o innowiercami. Zreszt� nie tylko. Bujne �ycie umys�owe na dworze ksi�cia Albrechta wabi�o i inne wybitne umys�owo�ci tamtej epoki. Tu bywa� przecie� cz�sto i Jan z Czarnolasu, i inni. W szesnastym wieku w drukarniach Kr�lewca ukaza�o si� bardzo wiele ksi��ek pisanych w j�zyku polskim.
Dlatego st�paj�c po ziemi mazurskiej i warmi�skiej b�d� ostro�ny w ocenie ludzi i spraw. B�d� pe�en taktu i umiaru. Kto wie, czy nie stoisz przed czym�, co wydaje ci si� zagadk�, a co bez trudu m�g�by� sobie sam wyja�ni�, gdyby� troch� uwa�niej s�ucha� w szkole lekcji historii i j�zyka polskiego.
Co do mnie, nie wykr�cam si� od wyja�nie�. Ale coraz bli�ej byli�my Fromborka i Cagliostro znowu zacz�� drzema�. Wychyli� si� z jego kieszeni zaskroniec Piotru�, na moje kolana wlaz�a bia�a mysz.
� Cagliostro! Hej, panie Cagliostro � tr�ci�em iluzjonist� w rami�.
� Co? Co si� sta�o? � ockn�� si�, troch� nieprzytomny.
� Zbli�amy si� do grodu Kopernika � o�wiadczy�em.
Rozejrza� si�, ale jechali�my w�a�nie szos� przez las. Do Fromborka pozosta�o jeszcze dziesi�� kilometr�w.
Iluzjonista ziewn��, potem pog�adzi� swoj� czarn� brod�. Capn�� mysz na moim kolanie i wsadzi� j� sobie do kieszeni.
� Pan naprawd� jedzie do Fromborka w sprawach tego faceta? � zapyta�.
� Czy nie m�g�by si� pan wyra�a� z wi�kszym szacunkiem o jednym z najwi�kszych ludzi czas�w nowo�ytnych?
� A ja s�dzi�em, �e najwi�kszym cz�owiekiem by� Napoleon � stwierdzi�.
� Ten ma�y kapral? � odrzek�em pogardliwie. � Jedyn� jego zas�ug� jest fakt, �e na swoj� kampani� egipsk� zabra� kilku pan�w, co si� troch� znali na staro�ytno�ciach. I dzi�ki temu zrodzi�a si� nauka zwana egiptologi�. Co innego Kopernik, prosz� pana. Odwa�y� si� powiedzie� co�, o czym ca�y �wczesny �wiat mniema� zupe�nie inaczej. Powiedzia�, �e Ziemia kr�ci si� wok� S�o�ca. I tego genialnego odkrycia dokona� nie w jakich� s�ynnych obserwatoriach na s�ynnych �wczesnych uniwersytetach, w stolicach �wczesnej wiedzy, ale w male�kim Fromborku, o kt�rym m�wiono, �e le�y na �ko�cu �wiata�.
� Zgadzam si� z panem � kiwn�� g�ow� Cagliostro. � Zawsze uwa�a�em, �e najwi�cej potrafi� faceci z prowincji. Ja te� zawsze dzia�am po prowincjonalnych dziurach, a nie na przyk�ad w Warszawie.
� Czy m�g�by pan jednak nie m�wi� o nim �facet�?
� Jestem do us�ug. Wydawa�o mi si�, �e je�li nawet powiemy o nim od czasu do czasu �facet�, to on si� nie obrazi ani ujmy mu to nie przyniesie, a nam si� stanie przez to bli�szy.
� No, je�li pan tak uwa�a � zgodzi�em si�. � Bo widzi pan, ja s�dz�, �e mo�na sobie wyobrazi� �wiat bez Napoleona. Ale czym by�by �wiat bez Kopernika? Co by si� z nami dzia�o, gdyby�my w dalszym ci�gu my�leli, �e Ziemia jest centrum wszech�wiata, i nie mieliby�my poj�cia o ruchach cia� niebieskich? Dla przyk�adu, astronautyka. Ka�dy astronauta, zanim wsi�dzie w sw�j pojazd kosmiczny, powinien si� najpierw pok�oni� pami�ci Kopernika.
Cagliostro znowu pog�adzi� swoj� brod�.
� A propos lot�w kosmicznych. Co pan mniema o innych planetach? Czy �yj� na nich jacy� ludzie? Uwielbiam ksi��ki fantastyczno-naukowe.
Nie odpowiedzia�em na jego pytanie. Przed nami pokaza�a si� panorama Fromborka, nad zielon� �cian� drzew wystrzela�y w niebo gotyckie wie�yczki fromborskiej katedry.
Dostrzeg�em drog� w prawo i skr�ci�em w ni�.
� To nie jedziemy do Fromborka? � zdumia� si� Cagliostro.
� Najpierw zajrz� na teren ekspedycji archeologicznej, w kt�rej pracuje moja znajoma � wyja�ni�em. � To niedaleko st�d, w pobli�u PGR Bogdany. Naukowcy i odkopuj� tam jedno z najlepiej zachowanych grodzisk na Warmii. Archeologowie to ludzie go�cinni, a chyba nic ma pan zastrze�e� wobec jakiej� kolacji?
� O tak, bo i pora sposobna � stwierdzi� spogl�daj�c na zegarek.
Grodzisko w pobli�u PGR Bogdany rozkopywa�a moja dawna znajoma o przezwisku �Babie Lato�, poniewa� mia�a tak jasne i puszyste w�osy, jak puch babiego lata. Od dyrektora Marczaka otrzyma�em polecenie skontaktowania si� z wszystkimi ekspedycjami naukowymi, dzia�aj�cymi we Fromborku. Nale�a�o natychmiast przyst�pi� do wykonania polece� s�u�bowych. Mo�e w�a�nie od Babiego Lata � s�dzi�em � uda mi si� uzyska� jakie� informacje o pracy Pietruszki. By� mo�e, poszukuj�c skarb�w Koeniga, u nich jako u fachowc�w-rozkopywaczy zasi�ga� jakiej� rady.
Przejechali�my kilometr i znale...
Zgłoś jeśli naruszono regulamin