Myśl o sztuce w XVIII wieku
Ramowy program zajęć:
1.Filozofowie XVII wieku o sztuce – subiektywizacja piękna, pojęcie smaku ( Kartezjusz, Spinoza, Pascal, Nicole) . Początek estetyki jako odrębnej nauki – Baumgartem
2. Nauka Nowa – Giambattisty Vica – prawda poetycka, rola poezji w historiozofii, sztuka jako przekazywanie doświadczenia, zmiennośc ideałów piękna, piękno społeczne
3. Estetyka angielska XVIII w. – Shaftesbury, Addison, Burke, Reynolds. Zagadnienia: empiryczne i idealistyczne poglądy Anglików na piękno, nowe kategorie estetyczne – nowość, rozległość, wzniosłość; entuzjazm – jako sposób odbierania piękna, wyższość piękna natury nad pięknem sztuki, wyobraźnia jako pamięć, preromantyczne wątki w estetyce angielskiej
4 Między klasycyzmem a romantyzmem – Diderot. Zagadnienia: neoklasycyzm francuski, esej – nowa forma pisarstwa o sztuce, ruiny – kategoria wzniosłości, koloryzm, rozważania o smaku, poszukiwanie klasycznych i romantycznych elementów w pismach Diderota
5.. „Szlachetna prostota i spokojna wielkość” – J.J. Winceklmann - klasyk czy idealista. Zagadnienia: doskonałość antyku, genetyzm socjologiczny, postulat odnowy ikonografii, stosunek do alegorii, wpływ Winckelmanna na historię sztuki
6. Człowiek piękny – wychowanie estetyczne wg F. Schillera, utopia państwa estetycznego, Grecja antyczna – jako ideał człowieczeństwa, wzniosłość i patos, poezja naiwna i sentymentalna.
7. Ut pictura poesis? – o rozdziale poezji od malarstwa – G.E. Lessing. Zagadnienia: dzieje formuły Ut pictura poesis , spór o Laokona, morfologia sztuk, rozdzielenie malarstwa od poezji, walka Lessinga o kształt niemieckiej literatury, czy artyści posłuchali Lessinga?
8. Piękno różnorakie – polemika Herdera z Winckelmannem. Zagadnienia: wartość sztuki egipskiej, nowe kryteria oceny sztuki, wartość odrębności narodowej w sztuce, Herder jako prekursor romantyzmu
9. Od Sturm und Drang do klasycyzmu – J.W. Goethe. Zagadnienia: odkrycie gotyku, rola geniuszu, podróż włoska – powrót do antyku, „Propyleje”, krytyka romantyzmu
Literatura:
Teksty źródłowe w zbiorach:
Grabska E., Poprzęcka M., Teoretycy, artyści i krytycy o sztuce. 1700-1870, Warszawa 1989
Malarze mówią o sobie, o swojej sztuce, o sztuce innych, oprac. J.Guze, Kraków 1963
G.W.F. Hegel, „Stanowisko sztuki w stosunku do religii i filozofii”, „Koniec sztuki w świecie współczesnym” [w:] T. Keroński, Hegel, Warszawa 1966
F. Schiller, Listy o wychowaniu estetycznym”, „O poezji naiwnej i sentymentalnej”,
Opracowania szczegółowe:
Białostocki J., U stóp Propylejów: Goethe i sztuka [w:] Pięć wieków myśli o sztuce, Warszawa 1959
Brodziński K., O klasyczności i romantyczności [w:] Pisma estetyczno-krytyczne, 1964
Danielewicz I., Wydarzenia współczesne a idee narodu w sztukach plastycznych. Francja, Niemcy, Polska, kon. XVII, poł XIX w. [w:] Tematy, tradycje, teorie w sztuce doby romantyzmu, oprac. J. Białostocki, Warszawa 1981
Gombrich E, The Father of Art. History. A Reading of the Lectures on Aesthetics of G.W.F. Hegel, [w:] Tenże, Tributes. Interpreters of our Cultural Tradition, Oxford 1984
Gombrich E., The Diversity of the Arts: The Place of Laokon in the Life and Work of G.F. Lessing, [w:] Tenże, Tributes. Interpreters of our Cultural Tradition, Oxford 1984
Maurin-Białostocka J., Lessing jako historyk sztuki, „Rocznik Historii Sztuki”, 1969, t. VII
Morawski S., Rozwój myśli estetycznej od Herdera do Heinego, Warszawa 1957
Żelazny M., Źródłowy sens pojęcia „Estetyka” – rozprawy z historii estetyki niemieckiej
gorylicolandia