Astrologia.pdf

(76 KB) Pobierz
Powszechna Encyklopedia Filozofii (wersja dla WWW)
ASTROLOGIA (gr.   stron[astron]—ciałoniebieskie,gwiazda;l “ goc[logos]—
słowo,dyskurs)—jedenznajstarszychizarazemnajbardziejkontrowersyjnych
systemówwiedzy,zakładaj¡cywpływciałniebieskich(cyklilunarnych,solar-
nych,planetarnych,astralnych)nalosyindywidualnychludzi(a.natalna),relacje
pomi¦dzyindywidualnymilud¹mi(a.synastralna/komparatystyczna),zdrowie
iprocesylecznicze(jatroastrologia),dziejenarodówisystemówspołeczno-re-
ligijnych(a.mundalna),losyludzkichprzedsi¦wzi¦¢(a.elekcyjna),relacjepo-
mi¦dzyczasemimiejscempostawieniaproblemuajegorozwi¡zaniem(a.horal-
na),zmianypogody(astrometeorologia);współcze±nieuprawianapodnazwami
kosmobiologii,kosmopsychologii,biologiisolarnej,astrobiometriilubastropsy-
chometrii.
Pocz¡tkia.si¦gaj¡najodleglejszejstaro»ytno±ci.Uprawianoj¡wcywilizacji
staro»ytnegoEgiptu,Mezopotamii,alerównie»wkulturachIndii,Chiniobu
Ameryk.Dokładnezasadyizastosowaniaa.wpocz¡tkowymokresiejejrozwoju
pozostaj¡nieznane,gdy»niezachowałysi¦donaszychczasów»adneprzeka-
zypisanenatentemat.Najstarszezabytkipi±miennictwazawieraj¡ceprognozy
astrologicznepochodz¡zBabilonu,s¡toraportydostarczanecodzienniekró-
lowiAsyrii—Assurbanipalowi(ok.668–626przedChr.).Takpodstawowyele-
mentastrologiczny,jakzodiak,powstałpierwotniewEgipcie,adopieropó¹niej
przenikn¡łdoMezopotamii.Pocz¡tkowohoroskopystawianeprzezkapłanów
babilo«skichniemiałycharakteruindywidualnego,aleobliczanebyłydlacałego
krajulubmiastaimiałyprognozowa¢rozwójwydarze«polityczno-społecznych
(wojny,kl¦ski»ywiołowe).Pó¹niej(odko«caVw.przedChr.)zacz¦tostawia¢
równie»horoskopyindywidualne.Mniejwi¦cejwtymsamymczasieastrologia
babilo«skaprzenikn¦ładoGrecji(ok.390przedChr.Berozuszało»yłpierwsz¡
szkoł¦astrologiczn¡nagreckiejwyspieKos),gdzieprawdopodobnieistniały
ju»zal¡»kitejwiedzywramachmistyczno-filozoficznychzało»e«pitagoreizmu.
Grecywkrótkimczasieprzekształcilichaldejsk¡a.waksjomatyczno-dedukcyj-
nysystemwiedzywzorowanynageometrii.Uzupełnilite»a.chaldejsk¡,dodaj¡c
wielewa»nychelementów.Przedewszystkimpodalifizycznymodeloddziały-
waniagwiazd(planet)naZiemi¦,ukazuj¡ctymsamympo±redniwpływ(po-
przeztakieczynniki,jaknp.powietrze)oddziaływaniaciałniebieskichnalosy
człowieka.Wprowadzilidozasada.elementholizmutwierdz¡c,»ewpływten
niepochodziodposzczególnychciałniebieskich,aleodcałej,cz¦stobardzozło-
»onej,aktualnejkonfiguracjitychciał.Powi¡zalite»a.zmedycyn¡ialchemi¡.
Takzmodyfikowanaa.znajdowałajednaklicznychoponentów,pochodz¡cych
przedewszystkimze±redniejakademii(Karneades),szkołysceptyków(Sekstus
Empiryk)iepikurejczyków.Argumentyprzeciwnikówa.zostałyodparteprzez
stoikaPosejdoniosazApamei(ok.135–50przedChr.),któryodnawiaj¡csta-
rostoick¡doktryn¦mantyki(wieszczenia)orazharmoniikosmosuskutecznie
przeciwstawiłsi¦jejkrytykom.PoprzezGreków,główniezeszkołystoików,za.
zapoznalisi¦Rzymianie.
JednymzpierwszychRzymianuprawiaj¡cychczynniea.ipróbuj¡cychpo-
godzi¢koncepcjereligijneRzymianiEtruskówzsystemamiastrologiczno-ko-
smologicznymiim¡dro±ci¡ira«sko-babilo«sk¡byłpitagorejczykPubliusNigi-
diusFigulus(ok.98–45przedChr.).Wdziełachpt. Deterris ( OsferachZiemi )
i Sphaera ( Nieboskłon )zawarłm.in.wcze±niejsze(egipskieibabilo«skie)opisy
gwiazdozbiorówzodiakalnych.Najstarszymkompleksowympodr¦cznikiema.,
astrologia PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu 1
któryzachowałsi¦donaszychczasów,jestnapisanywIIw.przezKlaudiu-
szaPtolemeusza(ok.100—ok.147)Tetr � bibloc[Tetrábiblos(czworoksi¡g)].
Wewst¦pie(ocharakterzemetodologicznym)dotejpracyPtolemeuszstarał
si¦uzasadni¢sensowno±¢formułowaniaprognozastrologicznych.Wtymce-
lurozró»niłastronomi¦teoretyczn¡,któramiaławyja±nia¢konfiguracj¦iruchy
ciałniebieskichzarównowewzajemnychrelacjach,jakiwstosunkudoZiemi
orazastronomi¦stosowan¡,tzn.a.(uEudoksosazKnidosiArystotelesater-
mintenoznaczamatematyczn¡nauk¦oruchachgwiazd).WgPtolemeuszaa.,
posługuj¡csi¦stosown¡doswychzada«„filozoficzn¡metod¡”,miałabada¢
napodstawieswoisto±cikonfiguracjiciałniebieskichzmiany,jakieonepowo-
duj¡naZiemi.Ptolemeusztwierdził,»es¡dyformułowanenagrunciea.nie
maj¡takiejwarto±ci,jaks¡dyformułowanenagruncieastronomiiteoretycznej,
alerównocze±niezauwa»ał,»es¡onecenne,gdy»mog¡trafnieinformowa¢
oprzyszłychzdarzeniach(iwzwi¡zkuztymby¢po»yteczne).Pragn¡cuchyli¢
niekorzystnekonsekwencjespowodowanedeterminizmemastralnymodró»nił
przeznaczenieboskie(nieodwracalneikonieczne)odprzyrodniczego(zmien-
negoiniekoniecznego).Wiedz¦astrologiczn¡kontynuowanowstaro»ytno±ci
równie»wramachneoplatonizmu,alespotykałasi¦onazsiln¡krytyk¡,ito
zarównowramachfilozofiineoplato«skiej(Plotyn),jakiwpatrystyce(±w.Au-
gustyn).Poprzezfilozofówneoplato«skich(Proklos),a±ci±lejwprocesierecepcji
naukigr.wfilozofiiarab.(pocz¡wszyodVIIIw.zbieranoiopracowywanogr.,
perskie,syryjskieihinduskiemanuskryptyastrologiczne),wiedzaastrologicz-
nadotarładocentrumnaukiarab.,tzn.douniwersytetówwSewilliiGrena-
dzie.Równie»itymrazema.spotkałasi¦zsiln¡krytyk¡.Sprzeciwialisi¦jej
wielcymuzułma«scyfilozofowie-teolodzy(al-Farabi,Awicenna,Awerroes,Ibn
Chaldun),rozbudowuj¡cskierowaneprzeciwkoniejznanewcze±niejargumenty
(m.in.oprzeznaczeniu,determinizmieiodpowiedzialno±cizadziałania).Mimo
towiedzatabyłaci¡glestudiowanairozwijana,przedewszystkimnauniwer-
sytetach.Najwi¦kszeosi¡gni¦cianatympolumieliwówczasgłównieydzi,
alerównie»Arabowie(m.in.al-Kindi,AbuMa’šar,al-Kabisi).Najbardziejwpły-
wowymautorembyłAbrahamibnEzra,twórcanowejmetody(pó¹niejznanej
jakometodaRegiomontana)wyznaczaniatzw.domówastrologicznych.ydzi
te»rozprzestrzenilia.wkrajachEuropychrze±cija«skiej,zarównopoprzezjej
praktykowanie,jakidziałalno±¢pi±miennicz¡.
Wokresiewzmo»onejrecepcjinaukigrecko-arabskiej(XII,XIIIw.)dokony-
wanote»(JanzSewilliiGerardzCremony)licznychprzekładównałacin¦astro-
logicznychtraktatówgr.iarabskich.A.zajmowalisi¦wówczasR.Grosseteste,
R.BaconiAlbertWielki.TomaszzAkwinua.niepot¦piłuznaj¡c,»eciałanie-
bieskiemaj¡władz¦tylkonadcielesnymi»¡dzamiipragnieniami,aleczłowiek
rozumnyjestwstaniesi¦imprzeciwstawi¢.Trafno±¢przepowiedniastrologów
tłumaczyłtym,»ejednakwi¦kszo±¢ludziniepotrafizapanowa¢nadswoimi
pragnieniami.WXIVw.a.rozwijałasi¦wsilnymzwi¡zkuzmeteorologi¡(Ry-
szardzWallingfordu,WilliamMerle)imedycyn¡(GeoreyzMeaux,Jacobus
Angelus,PiotrLimoges).Powstawałyte»poematyotre±ciastrologicznej.Naj-
bardziejznanybyłpoematGoereyaChaucerapt. TroilusetCriseida .Głównym
przeciwnikiema.XIV-wiecznejizarazemwyrazicielemopiniiwi¦kszo±ciuczo-
nychjegoczasówbyłMikołajzOresme.Odrzucałona.nataln¡,elekcyjn¡iho-
raln¡,aledopuszczał(zpewnymizastrze»eniami)a.medyczn¡(jatroastrologi¦)
astrologia PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu 2
iastrometeorologi¦.Najwi¦kszyrozkwita.prze»ywaławokresieRenesansu.
Jejwpływomulegaliwówczaszarówno±wieccywładcy(m.in.MaciejKorwin,
HenrykIV,ZygmuntAugust),jakiprzedstawicieleKo±cioła(m.in.Richelieu,
Mazarini,PawełIII).Podwpływeminspiracjiastrologicznychrozwijałasi¦sztu-
ka(A.Dürer,H.Bosch).Rozkwitprze»ywałatak»ea.naUJ.PodkoniecXVw.
działalno±¢dwóchnajwybitniejszychastronomów,WojciechazBrudzewaiJa-
nazGłogowa,uczyniłazkrakowskiejszkołyastronomicznejdrugipoWiedniu
o±rodektegotypuwEuropie.
Napocz¡tkuXVIw.problematykaastrologicznazdominowałaproblematy-
k¦astronomiczn¡itenstanrzeczyutrzymałsi¦a»doko«cawieku.A.traktowa-
nowówczasjakoukoronowanieastronomii.Rozró»nianowówczasa.przyrod-
nicz¡(a.naturalis),zwan¡te»teoretyczn¡,matematyczn¡lubquadrivialisia.
orzekaj¡c¡(iudiciaria),czylipraktyczn¡.Bła»ejzParmytwierdziłnawet,»ea.nie
ró»nisi¦odfilozofiiprzyrodysecundumdistinctionemobiectorum,tzn.zarów-
noa.,jakifilozofiaprzyrodymiałybytensamprzedmiotmaterialny.Główne
kontrowersjewramachrenesansoweja.nieogniskowałysi¦jednakwokółjej
koncepcji,alewokółproblematykiwyznaczonejprzezpolemik¦pomi¦dzyjej
czołowymkrytykiem—GiovannimPicodellaMirandola( Disputationesadversus
astrologiamdivinatricem ,1495),ajejgłównymobro«c¡—PiotremPomponazzim
( Denaturaliumeectuumadmirandorumcausis,sivedeincantationibus ,1520).
Wpó¹niejszymokresiea.uprawialitak»etwórcynaukinowo»ytnej(m.in.
TychodeBrahe,JanKepler,GalileusziNewton).Keplerpróbowałnawetrefor-
mowa¢a.,wprowadzaj¡cnowymodelfizycznegooddziaływaniaplanetikry-
tykuj¡ctradycyjneinterpretacjewiedzyastrologicznejjakonaukioznakach,
kład¡cwi¦kszynacisknaznaczenieaspektów.Podkre±lałte»znaczenieastro-
meteorologii.Wwynikuprocesunaturalizacji±wiataprzyrody,jakimiałmiej-
scewokresiekonstytuowaniasi¦rudymentównaukinowo»ytnej,a.straciłana
znaczeniuidziel¡closscholastykiprawiezupełniezostaławyparta(wpierw-
szejkolejno±cizuniwersytetów)wXVIIIw.ipierwszejpołowiew.XIX.Pew-
neznaczeniewprocesiedeprecjacjia.miałupadekarystotelesowskiejfilozofii
przyrody,recepcjaheliocentryzmuoraz(b¦d¡ceefektemtegoprocesu)odkry-
cianowychplanet,aległównym¹ródłemniech¦cidoa.byłysukcesynauki
izwi¡zanyznimiscjentyzm.Ok.1850,nafalizainteresowaniaspirytyzmem
ikultur¡Wschodu,obserwujesi¦pewienwzrostzainteresowaniaa.Podstawy
instytucjonalnea.zdobyławzało»onymprzezHelen¡Bławatsk¡(1831–1891)
iHenry’egoS.Olcotta(1832–1907)Tow.Teozoficznym,aszczególniewza-
ło»onejprzezuczniaBławatskiej—WilliamaFredericaAllena(1860–1920),ps.
AlanLeo—Lo»yAstrologicznejTow.Teozoficznego.Podr¦cznikipisaneprzez
W.F.Allena,przedstawiaj¡cewprzyst¦pnejformiecało±¢a.,wkrótkimczasie
spowodowaływzrostzainteresowaniatematyk¡astrologiczn¡wkrajacheuro-
pejskichiStanachZjednoczonych.Zainteresowanietojeszczebardziejwzrosło
popierwszejwojnie±wiatowej,szczególniewNiemczech.Powstałynoweszkoły
astrologiczne,m.in.system(wprowadzaj¡cynowe,hipotetyczneplanety)opra-
cowanyprzezAlfredaWitte’a,zw.szkoł¡hambursk¡.
Od1930obserwujesi¦lawinowywzrostzainteresowaniaa.wwydaniu
tzw.horoskopówgazetowych.Modataukształtowałasi¦wEuropie(Anglia),
aleszybkorozpowszechniłasi¦nacałym±wiecie.Równie»wtymokresie,
wStanachZjednoczonych,zaznaczyłsi¦silnypr¡dintelektualny—maj¡cy
astrologia PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu 3
swoje¹ródłowpracach(m.in. A.ofPersonality ,1936; ThyPulseofLife ,1943)
artystyiteoretykasztukiDane’aRudhyara(1895–1985)—ł¡czeniaproblematyki
astrologicznejzpsychologiczn¡(m.in.zpsychologi¡gł¦biJunga).Wramach
tegonurtuukształtowałasi¦tzw.a.humanistyczna(homocentryczna),którajest
jedn¡zpróbuwspółcze±nieniatradycyjnejproblematykiastrologicznej.Jestto
bardzozło»onysystemastrologiczny,którypoprzezswoj¡symbolik¦nawi¡zuje
dookultystycznejnumerologii(maj¡cejswe¹ródłom.in.wneopitagorejskiej
filozofiiprzyrodyihinduizmie).
Wprzeciwie«stwiedotradycyjnej,predykcyjneja.,którejcelembyłoprze-
widywanieprzyszłychwydarze«,a.humanistycznastarasi¦uj¡¢racjonalnie
rozwójosobowy(psychiczny)człowieka,nadrodzeprognozyiretrognozysta-
nówmentalnych.Współcze±nietennurta.rozwijaj¡m.in.StephenArroyo,Tracy
Marks,LeszekWeres.Inn¡prób¡aktualizacjiproblematykiastrologicznejjest
jej„unaukowienie”poprzezwprowadzeniemetodstatystycznych(korelacjepo-
zycjiplanetwznakachzodiakuwhoroskopachnatalnychzwyboremzawodu).
PionierempractegorodzajubyłfrancuskipsychologM.Gauquelin(1928–1991);
pó¹niejkontynuowanotegotypubadania(L.Michelson,O.Beckier,H.Frid-
man),modyfikuj¡ctylkorodzajekorelacji.Współcze±nieobserwujesi¦szybki
wzrostliczbylokalnychiogólnokrajowych(USA)organizacjiastrologicznych
(ok.200),liczbyczasopismspecjalistycznych(ponad100tytułówoprzeci¦tnym
nakładzie1000–2000egzemplarzy)orazwydawnictwksi¡»kowych(ponad250
nowychtytułówwci¡guroku).
Bibliografia: P.Choisnard, SaintThomasd’Aquinetl’influencedesastres ,P1926( w.
TomaszzAkwinuia. ,Wwa1939);E.Cassirer, IndividuumundKosmosinderPhilosophieder
Renaissance ,L1927;M.Gauquelin, TheScientificBasesofA. ,NY1955;L.Thorndike, TheTrue
PlaceofA.intheHistoryofScience ,Isis46(1955),273–278;P.Rossi, Considerazionisuldeclino
dell’astrologiaagliinizidell’etàmoderna ,w: L’operaeilpensierodiGiovanniPicodellaMirandola
nellastoriadell’Umanesimo ,F1965,II315–331;R.Simonet, Lesgrandsproblèmesdel’astrologie ,P
1967;P.Zambelli, GiovanniMainardielapolemicasull’astrologia ,P1967,205–279;G.Zanier, Il
problemaastrologiconelleprimeoperediGiovanniPicodellaMirandola ,LaCultura8(1970),524–551;
R.Ebertin, AppliedCosmobiology ,Fr1972;W.Shumaker, TheOccultScienceintheRenaissance ,
Be1972;T.Przypkowski, Astronomiaia.wKrakowiewdrugiejpołowieXVIwieku ,w: Historia
astronomiiwPolsce ,Wr1975,I185–202;E.Garin, Lozodiacodellavita ,Bari1976( Zodiak»ycia.
A.wokresieRenesansu ,Wwa1992,1997 2 );M.Jastrow, HowA.Began [bmw,GeminiPress]1976;
Swie»awskiDFVI251–294;T.Doktór, Spotkaniaza. ,Wwa1987;R.T.Prinke,L.Weres, Mandala
»ycia.A.mityirzeczywisto±¢ ,Pz1991.
ZenonE.Roskal
astrologia PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu 4

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin