Deva.pdf

DEVA ( ¯ Aryadeva , K¯an . adeva , N¯ılanetra , Pi˙ngalanetra )—ﬁlozofind.,przedsta-

wicielbuddyjskiejszkołymadhyamaki,najwybitniejszyucze«twórcyszkoły—

N¯ag¯arjuny,»yłnaprzełomieIIiIIIw.poChr.

Natematjego»yciazachowałysi¦sprzecznerelacje.Wgbiograﬁiprzeło»o-

nejnapocz¡tkuVw.naj¦zykchi«.przezKum¯araj¯ıv¦,miałpochodzi¢zbrami«-

skiejrodzinyzamieszkałejnapołudniuIndii.Uczyłsi¦uN ¯ ag ¯ arjuny.Zasłyn¡ł

ztego,i»zwyci¦»yłwwielupublicznychdebatach,któreprowadziłzniebud-

dyjskimiﬁlozofamiwobroniemadhyamaki.Ostateczniepo±miercinauczycie-

la,zgrup¡uczniówudałsi¦dolasunaodosobnienie.Tammiałnapisa¢swoje

dzieła.Zgin¡łzamordowanyprzezuczniajednegozmistrzów,któregopokonał

wsporze.

Odmienn¡relacj¦pozostawiłCandrak¯ırti.Wgniego,D.miałsi¦urodzi¢na

wyspieSi˙mhala,identyﬁkowanejzdzisiejsz¡riLank¡,wrodziniekrólewskiej.

Porzuciłpałacowe»ycieizostałmnichem.Udałsi¦napołudnieIndii,gdzie

zostałuczniemN ¯ ag ¯ arjuny.SprawozdanieCandrak ¯ ırtiegozdaj¡si¦potwierdza¢

pewne¹ródłachi«.(relacjaXuanzangazpielgrzymkidoIndii)orazp¯alijskie

(syngaleskiekroniki Mah¯ava˙msa i D¯ıpava˙msa wspominaj¡omnichuDevie).

Wszystkierelacjezgodnes¡codotego,»eD.byłwybitn¡postaci¡,człowiekiem

obdarzonymprzenikliwymikrytycznymumysłem,odu»ejwiedzynatemat

innychsystemówﬁlozoﬁcznych,wtymzwł.niebuddyjskich.

Najwa»niejszymdziełemD.jesttraktat Catuh . ±ataka ( Czterysta [ strof ]),który

wcało±cizachowałsi¦tylkowprzekładzietyb.(Peking5246)orazwlicznych

frg.sanskr.(128strof).Istniejetak»echi«.przekładdrugiejpoł.tekstu.Ponadto

tradycjachi«.przypisujeD.autorstwodzieła ataka ( Sto [ strof ]),któreistnieje

tylkowchi«.przekładzieKum¯araj¯ıvy( Taish¯o ,1569).Autorstwotegotekstubudzi

licznekontrowersjew±ródwspółczesnychbadaczy.Bardzoprawdopodobne,»e

teksttenstanowiskrótiwyci¡gz Catuh . ±ataki oprac.przezsamegotłum.dla

chi«.czytelnika.TekstemD.maby¢równie»,wgchi«.tradycji,niewielkapraca

Aks . ara±ataka ( Stosylab ),zachowanapochi«.( Taish¯oShinsh¯uDaiz¯oky¯o ,1572)ityb.

(Peking5234).Wtradycjityb.zajejautorauznajesi¦—raczejniesłusznie—

N¯ag¯arjun¦.Innymniewielkimtekstemprzypisywanymprzeztradycj¦indo-

-tyb.D.jest Hastav¯alan¯amaprakaran . a ( Traktatpodtytułem„Włosywdłoni” )oraz

autokomentarz(vr . tti)doniego.Tradycjachi«.przypisujetodziełoDign¯adze.

D.przypisujesi¦wtradycjityb.jeszczekilkainnychtraktatów.Niektóreznich

s¡dziełamipó¹niejszego,»yj¡cegoprawdopodobniewVIIIw.,autoranosz¡cego

równie»imi¦ ¯ Aryadeva,leczreprezentuj¡cegolini¦tantryczn¡.

D.zdajesi¦kontynuowa¢ﬁlozoﬁczn¡my±lswojegonauczyciela.Can-

drak¯ırtistwierdził,»emi¦dzystanowiskiemD.astanowiskiemN¯ag¯arjunynie

ma»adnejró»nicy.Ró»nibylinatomiastadwersarzeobuﬁlozofów.N¯ag¯arjuna

swoj¡krytyk¦skierowałpodadresembuddyjskichszkółabhidharmyoraznie-

buddyjskiejny¯ayi.D.krytykowałbrami«skieszkołys¯a˙nkhyiivai±es . iki.Bar-

dziejsystematycznieomówiłpraktyk¦na±cie»cebodhisattvy.Najpełniejszyob-

razmy±liD.daje Catuh . ±ataka .Skupiasi¦onanadwóchzagadnieniach:groma-

dzeniuzasługi(pun . ya-sambh¯ara)igromadzeniupoznania(jñ¯ana-sambh¯ara).

Pierwszestanowipraktyk¦wst¦pn¡wobecdrugiego.Dopełnieniedrugiego

prowadzidowyzwolenia(nirv¯an . a).Pierwszejestdoskonaleniemsi¦wcno-

cie,drugiewpoznaniu.Przeszkod¦dlapierwszegostanowi¡bł¦dnewyobra-

»enia(vipary¯asa)natematrzeczy,jakotrwałych(nitya),przyjemnych(sukha),

Deva PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu 1

czystych(±uci)orazludzi,jakoobdarzonychja¹ni¡(¯atman).Lekarstwemna

owebł¦dnewyobra»eniamaj¡by¢odpowiednie¢wiczeniauwagiczyte»roz-

pami¦tywania(anusmr . ti)o±mierci,ciele,itd.(pierwsze4rozdz.).Wrozdz.

pi¡tymomawiasi¦praktyk¦bodhisattvy,uwypuklaj¡cznaczeniegenerowa-

niamy±liod¡»eniudoo±wiecenia(bodhi-citta)dladobrawszystkichistot.

Wkolejnychrozdz.omawianes¡funkcjetrzechuci¡»liwo±ci(kle±a)—po»¡-

dania(r¯aga),nienawi±ci(dves . a)izamroczenia(moha),ichnegatywnywpływ

napraktyk¦bodhisattvyoraz±rodkizaradcze.Zapodstawow¡uci¡»liwo±¢zo-

stajeuznanezamroczenie,czyliniewiedza(avidy¯a).Uci¡»liwo±ciusun¡¢mo-

»erozpoznanietego,jakierzeczys¡.WtensposóbD.przeszedłdonast¦p-

negozagadnienia—gromadzeniapoznania.Kwesti¡najwa»niejsz¡wdrugiej

cz¦±cidzieła,jestkrytykatezygłosz¡cejistnienietrwałychrzeczy.Rzecznika-

mitejtezy,ró»niezreszt¡formułowanej,byłym.in.szkołys¯a˙mkhyiivai±es . iki.

D.dowodził,i»tezytychszkółbyływewn¦trzniesprzeczneb¡d¹niezgodne

zdo±wiadczeniem.IstotnymelementemargumentacjiD.jestwskazywaniena

działanieprawaprzyczynowo-skutkowegooraznajegouniwersalnycharakter.

WtensposóbD.odrzuciłtrwało±¢przestrzeni,atomów,±wiadomejja¹ni,nie-

±wiadomejja¹niorazzaprzeczyłprze±wiadczeniu,»ewyzwoleniejesttrwałym

stanemosi¡ganymprzez(jakkolwiekpojmowan¡)ja¹«.Wyzwolenie(nirv¯an . a)

podzielacharakterystyk¦wszelkichinnychrzeczy,tzn.jestpuste(±¯unya).Zro-

zumienieowejpustkirzeczy(±¯unyat¯a)wyzwalazcyklunarodzini±mierci.

Wostatnimrozdz.D.odniósłsi¦dozarzutówwysuwanychpodadresemsta-

nowiskamadhyamaki.Wykazał,»etwierdzenieopustceniejesttez¡(pratijñ¯a)

wzwykłymrozumieniutegosłowa,tzn.realne(sasvabh ¯ ava)istnienieprzed-

miotów,októrychsi¦wniejorzeka,niejestwarunkiemjejsensowno±ci.Ma-

dhyamakaniema»adnejtakpojmowanejtezy,dlategojejstanowiskaniemo»-

naobali¢.

Bibliograﬁa: T.R.V.Murti, TheCentralPhilosophyofBuddhism ,Lo1955,1960 2 ,92–95;

K.Potter,TheEncyclopediaofIndianPhilosophies,I: Bibliography ,Delhi1970,1995 3 ,957–967;

D.S.Ruegg, TheLiteratureoftheMadhyamakaSchoolofPhilosophyinIndia ,Wie1981,50–54;

K.Lang, ¯ Aryadeva’sCatuh . ±ataka ,Køb1986;R.Sonam, TheYogicDeedsofBodhisattvas ,NY1994;

TheEncyclopediaofIndianPhilosophies ,VIII: BuddhistPhilosophyfrom100to350A.D. ,Delhi1999.

KrzysztofJakubczak

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: