Homer.pdf

HOMER (  , Homerus ) – tradycyjne imię genialnego poety epickiego

jako autora Iliady oraz Odysei. Obecnie przyjmuje się, że jest to imię własne,

choć w starożytnej legendzie homeryckiej wyjaśniano je odwołując się do

etymologii ludowej jako: „ślepiec”, „niewidzący” (    [ho me horón]),

bądź jako: „kompozytor” (   [homoú ararós], od: 

[ararískein] – ten, który razem spoił [różne podania]), bądź jako „zakładnik”

lub „towarzysz”, poeta towarzyszący emigrantom zmuszonym do szukania dla

siebie nowych siedzib.

Dzieła H. wydano m.in. pt.: Homeri opera , wyd. D. B. Monro, Th. W.

Allen (I–V, Ox 1912); Iliade , wyd. P. Mazon (I–IV, P 1937–1938; w języku gr.,

franc.); Odysée , wyd. V. Bérard (I–II, P 1956; w języku gr., franc.). Pol.

przekłady: Iliada , tłum. F. K. Dmochowski, oprac. T. Sinko (Kr 1922, Wr

1966 10 ); Odyseja , tłum. L. Siemieński, oprac. T. Sinko (Kr 1922, Wr 1965 7 );

Odyseja , tłum. J. Parandowski (Wwa 1953, 1989 10 ); Iliada , tłum. K. Jeżewska,

oprac. J. Łanowski (Wr 1972 12 , 1986 14 ); Odyseja , tłum. L. Siemieński, oprac.

Z. Abramowicz, J. Łanowski (Wr 1975 8 , 1992 10 ); Dzieła , I: Iliada , tłum. F. K.

Dmochowski, II: Odyseja , tłum. L. Siemieński (Wwa 1990); Hymny

Homeryckie , tłum. W. Appel (To 2001).

Ojczyzny H. nie znano, stąd 7 miast, jak przedstawia to podsumowując

starożytną dyskusję anonimowy autor epigramatu Antologii Palatyńskiej (XVI

298), chełpiło się miejscem jego urodzenia: „Smyrna, Chios, Kolofon, Itaka,

Pylos, Argos, Ateny”. Legenda, która przechowała się w siedmiu zachowanych

żywotach poety, ojczyznę H. wiązała głównie ze Smyrną – jako miejscem

urodzenia, i z Chios – jako miejscem jego długiego pobytu; Chios, którą już

Semonides z Amorgos (VII w.) mieni ojczyzną H., była głównym centrum

kultury jońskiej od IX w. przed Chr. i co najmniej od VII w. siedzibą

„homerydów” – rapsodów podających się za uczniów H. i recytujących jego

poematy. Przyjmuje się, że wyspa Ios, którą legenda homerycka podaje jako

miejsce śmierci poety, była nim rzeczywiście. Na pytanie, kiedy żył H.,

rozbieżność opinii starożytnych była nieporównywalnie większa niż w czasach

nowożytnych. Traktowano go bądź jako rówieśnika wojny trojańskiej i

datowano na XII w. (Filochoros, Krates), bądź łączono z okresem kolonizacji

jońskiej (w. XI–X – Arystarch, Apollodor), bądź nawet z epoką

późnoarchaiczną (VII w. – Teopomp, Euforion). W świetle ustaleń

HOMER

PEF — © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

nowożytnych dokonanych na podstawie kompleksowych badań poematów

homeryckich prowadzonych przez językoznawców, archeologów oraz

historyków literatury i kultury, przyjmuje się, że poematy te w znanym nam

kształcie mogły zostać spisane w poł. VIII w. przed Chr.: Iliada ok. 750,

Odyseja ok. 720.

Iliada, licząca ok. 15.600 wierszy i podzielona prawdopodobnie dopiero

przez gramatyków aleksandryjskich na 24 pieśni oznaczone dużymi kolejnymi

literami alfabetu gr., uznawana jest powszechnie za najstarszy poemat

literatury europejskiej. Opowiada o najbardziej dramatycznym epizodzie z

końcowej fazy wojny trojańskiej. Zaczynem jej akcji jest otwarty konflikt, do

którego dochodzi w dziesiątym roku wojny w obozie oblegających Troję

Achajów między ich naczelnym wodzem, królem Myken – Agamemnonem a

synem bogini Tetydy – Achillesem, najwaleczniejszym z bohaterów. Powodem

konfliktu było odebranie Achillesowi przez Agamemnona przyznanej

wcześniej branki Bryzeidy. Agamemnon waży się na ten czyn w momencie,

gdy wieszczek Kalchas odsłania jako przyczynę pomoru wojska znieważenie

przez naczelnego wodza kapłana Apollonowego Chryzesa, który jako błagalnik

przybył do Achajów, by wykupić swą córkę Chryzeidę. Agamemnon,

zmuszony przez sytuację do zadośćuczynienia Apollonowi i zwrócenia

Chryzesowi jego córki, zażądał w kłótni z Achillesem jako rekompensaty dla

siebie jego branki Bryzeidy. Traktując to jako zniewagę swego rycerskiego

honoru Achilles wycofał się wraz ze swym wojskiem z walki, a jego matka,

bogini Tetyda, swą interwencją u Zeusa sprawiła, że Achajowie zaczęli ponosić

coraz dotkliwsze klęski w walkach z obrońcami Troi. Zapowiedziany już w

inwokacji „gniew Achillesa”, będący konsekwencją jego konfliktu z

Agamemnonem, stanowi temat i główny motyw niemal całej Iliady ; wytycza

zdarzenia pierwszej pieśni, kształtuje atmosferę przygotowań do kolejnych

bitew bez udziału Achillesa i ich przebieg (księgi II–VI, XI–XV), znajdując

swój pierwszy punkt kulminacyjny w wysłaniu do Achillesa posłów

skruszonego już Agamemnona (księga IX). Odrzucenie oferty porozumienia z

Agamemnonem uzyskuje finał w śmierci Patroklosa, poległego w walce z

Hektorem (księga XVI). Śmierć najbliższego przyjaciela wysłanego na pole

walki przez samego Achillesa jest dla niego bolesnym doświadczeniem, które

całkowicie zmienia jego stosunek do Agamemnona i Achajów, rodząc

HOMER

PEF — © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

jednocześnie silne pragnienie zemsty na Trojanach i Hektorze. To uczucie

Achillesa staje się motorem akcji, decydując o rozwoju zdarzeń ostatnich

sześciu pieśni Iliady ; przezwyciężenie tego uczucia pod wpływem prośby

Priama i jego heroicznej miłości do syna Hektora, którego Achilles w

pojedynku pokonał i nad którego ciałem w swej żądzy zemsty pastwił się

wcześniej, jest manifestem najbardziej ludzkich uczuć w całej gr . epice.

Mimo że akcja Iliady skoncentrowana jest wokół jednego centralnego

motywu i ograniczona do przedstawienia zaledwie czterech dni bitewnych,

zarysowany został obraz całej dziesięcioletniej wojny. Echem jej przyczyn i

początkowej fazy jest opis bitwy (poprzedzony przeglądem wojsk achajskich i

trojańskich, tzw. katalog okrętów – księga II) przedstawionej w taki sposób,

jakby to była pierwsza bitwa całej wojny (Helena i Parys, teichoskopia,

nierozstrzygnięty pojedynek Menelaosa z Parysem, Pandaros i zerwanie

układów – księgi II–IV). Końcowe pieśni poematu od momentu powrotu

Achillesa na pole walki (księga XVIII) wprowadzają wielokrotnie – w formie

proroctw, a także przez sam przebieg akcji (śmierć Hektora), zapowiedź

śmierci Achillesa i upadek Troi.

Wśród zalet Iliady na szczególną uwagę zasługuje doskonała znajomość

psychofizycznej natury człowieka, przejawiająca się w przedstawieniu

zachowań bohaterów. Znajdujemy w niej wiele zindywidualizowanych postaci

Achajów, których dokonania na polu walki wzmacniają ich bohaterski status, i

których osobiste odczucia i poglądy znalazły wyraz w ich licznych

przemówieniach. Występuje też wiele postaci mniej znaczących,

wprowadzonych po to, by poprzez ich śmierć pokazać okrucieństwo wojny.

Również wśród Trojan występuje wiele zindywidualizowanych postaci

(Hektor, Parys, Sarpedon, Antenor, Deifobos), które swe bohaterstwo okazują

głównie w obronie swych zagrożonych rodzin i domostw. W kluczowych

momentach akcji Iliady (pieśni 6, 22 i 24) pojawiają się kobiety trojańskie:

Andromacha, Hekuba i Helena.

W Iliadzie znamiona najwyższej doskonałości ma język poetycki,

powstały z połączenia form wypracowanych przez długą tradycję poetycką i

ukształtowanych przez smak i talent poety.

Odyseja , licząca ok. 12.000 heksametrów, a więc krótsza od Iliady ,

podzielona również na 24 księgi, które oznaczono małymi literami alfabetu gr.,

HOMER

PEF — © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

powstała jako naśladowanie istniejącej już Iliady . Ma przejrzystą budowę,

wyznaczoną przez losy jej głównego bohatera; księgi 1–12 wypełniają opisy

zdarzeń poprzedzających moment powrotu Odyseusza na Itakę, akcja drugiej

części poematu rozgrywa się już w jego ojczyźnie. W obu częściach można

dostrzec po 3 wyraźne całości kompozycyjne, z których każda obejmuje po 4

księgi; pierwsze 4 księgi, nazywane często „Telemachią”, ukazują sytuację

Penelopy i jej syna Telemacha na Itace w dziesiątym roku od zakończenia

wojny trojańskiej oraz wyprawę Telemacha do dwu najbardziej znanych

uczestników tej wojny – Nestora w Pylos i Menelaosa w Sparcie; kolejne 4

księgi pokazują już samego Odysa, który za przyzwoleniem bogów opuszcza

nimfę Kalipso i dociera do krainy Feaków, położonej w połowie drogi między

baśniowym światem przygód i rzeczywistym światem Itaki. To nie przypadek,

że u Feaków Odys opowiada o swych dziesięcioletnich przygodach w krainie

baśni i śmierci, a więc: O Kikonach, Lotofagach, Cyklopie, Eolu,

Lestrygonach, Kirke, wyprawie do Hadesu, Syrenach, Scylli i Charybdzie,

wyspie Trinakii i stadach Heliosa, przez które stracił resztę swej załogi, oraz o

samotnym wylądowaniu na Ogigii, u nimfy Kalipso. Odwieziony w cudowny

sposób (we śnie) przez Feaków na Itakę, przebywa najpierw (księgi 13–16) u

pasterza Eumajosa, gdzie następuje rozpoznanie z powracającym ze Sparty

synem Telemachem (księga 15) i wspólne z nim opracowanie planu rozprawy z

zalotnikami. W księgach 17–20 widzimy Odysa w przebraniu żebraka już w

jego własnym pałacu. Przyjęty przez Penelopę i rozpoznany przez nianię

Eurykleję, ale jednocześnie poniewierany jako żebrak przez zalotników,

przygotowuje się do ostatecznej z nimi rozprawy. W finalnej części poematu

(księgi 21–24) po próbie łuku ma miejsce okrutna scena mordu zalotników

oraz scena rozpoznania i połączenia się małżonków. Końcowa część Odysei

zawierająca opis zejścia dusz zalotników do Hadesu, rozpoznanie Odysa ze

swym ojcem Laertesem i pojednanie z rodzinami zamordowanych, odbiega

wyraźnie poziomem artystycznym od całego poematu i z tej racji już przez

gramatyków Aleksandryjskich, Arystofanesa z Bizancjum i Arystarcha uznana

została za dodatek późniejszy; opinię tę podtrzymuje również wielu

nowożytnych uczonych, chociaż trudno nie dostrzec, że akcja Odysei bez sceny

spotkania Odysa z Laertesem i bez pojednania z rodzinami zalotników byłaby

niepełna.

HOMER

Odyseja , chociaż wyrasta z tej samej co Iliada tradycji poezji

bohaterskiej, przedstawia inne problemy. Przedmiotem zainteresowania w tym

poemacie są czasy niełatwego pokoju po wojnie trojańskiej, a także osobiste,

polityczne i ekonomiczne konsekwencje tej wojny. Sprawa miłości, wierności i

zdrady małżeńskiej, stosunków wewnątrzrodzinnych, a zwł. poświęcenia ze

strony syna, żony, sług, problem winy i kary, dzielona z bogami

współodpowiedzialność za klęski i nieszczęścia – wszystkie te sprawy stały się

w Odysei pierwszoplanowym przedmiotem świata przedstawionego. Miejscem

akcji nie jest już obóz wojskowy i pole bitwy, lecz pałace na Peloponezie i

Itace oraz fantastyczne krainy wędrówek Odyseusza. Osią konstrukcyjną

poematu jest postać głównego bohatera, wyposażona w takie przymioty, jak:

intelektualna ciekawość, umiejętność rozwiązywania problemów i

wychodzenia z najtrudniejszych sytuacji, odwaga, a jednocześnie dworność w

sposobie bycia, miłość i tęsknota za ojczyzną i domem rodzinnym.

Pytanie, czy Odyseja jest dziełem tego samego autora, co Iliada ,

stawiano już w starożytności; tych, którzy udzielali odpowiedzi negatywnej,

nazywano „chorydzontami” (gr.  [horídzontes]), tzn. „oddzielającymi”.

Odpowiedź definitywna na to pytanie nie jest możliwa ani w świetle świadectw

zewnętrznych, ani w świetle analizy samych tekstów obu poematów, dlatego

również współcześnie opinie uczonych są na ten temat podzielone. Jest to

jedno z pytań związanych z genezą i historycznością poematów homeryckich,

które stworzyły tzw. kwestię homerycką. Jej nowożytnym fundatorem był F. A.

Wolf, który w rozprawie Prolegomena ad H. [...] (Halis Saxonum 1795)

uporządkował pojawiające się już wcześniej opinie o nieznajomości pisma w

epoce H. i o spisaniu jego stworzonych ustnie w X w. poematów dopiero w

czasach Pizystrata (VI w.). Przekazywane ustnie przez 4 stulecia teksty musiały

ulec różnego rodzaju zmianom (zwł. uzupełnieniom). W XIX w. wśród wielu

uczonych zajmujących się wyjaśnieniem tego problemu przeważali tzw.

analitycy, którzy usiłowali wykazać, że aktualny tekst Iliady i Odysei jest

zlepkiem kilkunastu pierwotnych pieśni („Liedertheorie” – K. Lachmann, A.

Kirchoff) bądź powstał drogą poszerzania z mniejszego pierwotnie poematu

(„teoria jądra”, „Kerntheorie” – G. Grote) lub z kompilacji kilku

samodzielnych poematów („Kompilationstheorie” – U. von Wilamowitz).

HOMER

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: