------------------------------------------------------------------------- Ze zbiorow Biblioteki Sieciowej - http://www.webmedia.pl/bs/ ------------------------------------------------------------------------- NR.ID: 00003 TYTUL: Vade - Mecum AUTOR: Cyprian Kamil Norwid OPRACOWAL : Marcin Sienko (simon@asia.aw.wsp.zgora.pl) ------------------------------------------------------------------------- TYM Z KTﾓRYMI B｣OGO, POUFNIE I CZﾊSTO ROZMAWIA｣EM, PO係IﾊCAM I POSY｣AM. C.N. Za wst麪 Ogniki 1 Gdy, z wiosnｹ ｿycia, duch Artysta Poi si・jej tchem jak motyle, Wolno mu mi・tylko tyle: "Z i e m i a -- j e s t k r ｹ g ｳ a -- j e s t k u l i s t a !" 2 Lecz gdy pniejszych chｳod dreszcze Drzewem wzruszｹ, i kwiatki zlecｹ, Wtedy dodawa・trzeba jeszcze: "U b i e g u n ・w -- s p ｳ a s z c z o n a n i e c o..." 3 Ponad wszystkie wasze uroki, Ty! Poezjo, i ty Wymowo, Jeden -- wiecznie b鹽zie wysoki: * * * * * * * * * O d p o w i e d n i e d a ・ r z e c z y -- s ｳ o w o! ` VADE ` MECUM ` I Klaskaniem majｹc obrz麑ｳe prawice, Znudzony pie從iｹ lud woｳaｳ o czyny; Wzdychaｳy jeszcze dorodne wawrzyny, Konary swemi wietrzｹc bｳyskawice. Byｳo w Ojczy殤ie laurowo i ciemno I juｿ ni miejsca dawano, ni godzin Dla nieczekanych powi・i narodzin, Gdy Boｿy-palec za忤itaｳ nade mnｹ: Nie zdajｹc liczby z rzeczy, kte czyni, ｯy・mi rozkazaｳ w ｿywota pustyni! * Dlatego od wasｳ -- o! laury -- nie wziｹｳem Listka jednego, ni zｹbeczka w li彡iu, prz moｿe cieniu chｳodnego nad czoｳem (Co nie naleｿy wam, lecz -- sｳoa przy彡iuｳ). Nie wziｹｳem od was nic, o! wielkoludy, Prz dr zarosｳych w pioｳun, mech i szalej, Prz ziemi, klｹtwｹ spalonej, i nudyｳ Samotny wszedｳem i sam bｳｹdz・dalej. * Po-obracanych w przeszｳo懈 nie poj黎・ A uwielbion・-- spotkaｳem niemaｳo! W ostrogi rdzawe utrafiaｳem pi黎・W 彡ieｿkach, gdzie zbitych kul sporo padaｳo. Nieraz Obyczaj stary zawadziｳem, Z wyszczerzonymi na jutrzni・z鹵ami, Odziewajｹcy si・na gｳowie pyｳem, By noc przedｳuｿyｳ, nie zerwaｳ ze snami. * Niewiast, zakl黎ych w umarｳe formuｳy, Spotkaｳem tysiｹc -- i byｳo mi sm黎no, ｯe wdzi麑 tyle widziaｳem -- nieczuｳy! -- 俊enicｹ na nie patrzｹc bez-nami黎nｹ. Tej, tamtej r麑・tknｹwszy marmurow・ Wzruszyｳem faｳdy ubrania kamienne, A motyl nocny wzleciaｳ jej nad gｳow・ Zadrｿaｳ i upadｳｳ i odeszｳy, senneｳ * I nic -- nie wziｹｳem od nich w serca wn黎rze, Stawszy si・ku nim, jak one, bezwｳadny, Tak samo grzeczny i zarno ｿ a d n y, ｯe aｿ mi coraz szcz龕cie niepoj黎sze! -- Czemu? Dlaczego? w przesytu-Niedziel・Przyszedｳem wita・i ｿegna・tak wiele?ｳ Nic nie uniｳszy na sercu, prz szaty -- Pyta・was -- nie chc・i nie racz・ k a t y !ｳ * Pisz・-- ot! czasemｳ pisz・ n a B a b i l o n D o J e r u z a l e m ! -- i dochodzｹ listy, To za・mi mniejsza, czy bywam omylon Albo nie?ｳ pisz・-- pami黎nik artysty, Ogryzmolony i w sobie pochylon -- Obｳ鹽ny!ｳ aleｿ -- wielce rzeczywisty! . . . . . . . . . . . . * Syn -- minie pismo, lecz ty spomnisz, wnuku, Co znika dzisiaj (iｿ czytane p鹽em) Za panowania Panteizmu-druku, Pod oｳowianej litery urz鹽em -- I, jak zdarzaｳo si・na rzymskim bruku, Majｹc pod stopy katakomb korytarz, Nad czoｳem sｳoe i jaw, ufny w bｳ鹽zie, Tak zn odczyta o n , co ty dzi・czytasz, Ale on spomni mnieｳ bo mnie nie b鹽zie! II. PRZESZ｣O姑 1 Nie B stworzyｳ p r z e s z ｳ o ・・, i 徇ier・ i cierpienia, Lecz , co prawa rwie; Wi鹹 -- niezno從e mu dnie; Wi鹹, czujｹc zｳe, chciaｳ odepchnｹ・ s p o m n i e n i a ! 2 Acz nie byｳｿe jak dziecko, co wozem leci, Powiadajｹc: "O! dｹb Ucieka!ｳ w lasu gｳｹbｳ" -- Gdy dｹb stoi, w z sobｹ unosi dzieci. 3 P r z e s z ｳ o ・・ -- jest to d z i ・ tylko cokolwiek dalej: Za koｳami to wie・ Nie jakie・tam c o ・ g d z i e ・ G d z i e n i g d y l u d z i e n i e b y w a l i !ｳ III. SOCJALIZM 1 Ludzie, cho・ksztaｳtem r a s napi黎nowani, Z wykrzywianymi r ・ｿ n ｹ m o w ｹ wargi, Gｳoszｹ: ｿe oto ・l i juｿ i w y b r a n i, ｯe juｿ h o s a n n a tylko, albo skargiｳ -- Ze Pyton-stary zrzucon do otchｳani: Grosz? -- ｿe symbolem juｿ; harmoniｹ?ｳ -- targi! 2 Och! nie skozona jeszcze Dziej praca -- Jak bryｳy w g・ciｹgni鹹ie ramieniem; Umknij -- a juｿ ci zn na piersi wraca, Przysiｹd・-- a gｳow・zetrze ci brzemieniemｳ -- O! nie skozona jeszcze Dziej praca, Nie-prze-palony jeszcze glob, Sumieniem! IV. POS･G I OBUWIE 1 Ateki szewc miｳ do Rze歟iarza, Rozprawiajｹcego jakby Plato: "My徑enie nic przez si・nie utwarza, Zabija czas!ｳ" Rze歟iarz jemu na to: 2 "O wieczno彡i ja dlatego mi・ ｯe pod dｳutem zwiezajｹ si・chwile; Posｹg zwykle trwa lat dwakro・tyle, Ile godzin trwa twoje obuwie!ｳ" V. HARMONIA 1 I nerw gra, i wsp-zachwycenie, I toｿsamo懈 humoru -- ｣ｹczｹ ludzi bez sporu: Lecz b e z w a l k i nie ｳｹczy s u m i e n i e ! 2 Trudne z ｳatwym w przeciwne dwie strony Rozerwｹ wprz czｳowieka, Nim harmoni doczeka -- Odepchnｹ wprz, gdzie zmarｳych miliony. 3 W gwiazd harmoni・poglｹda・weselej Przez wiele lat samotnych, Niｿ w 殲enicach bｳyskotnych Wyczyta・raz -- co? serca rozdzieli!ｳ VI. W WERONIE 1 Nad Kapuletich i Montekich domem, Spｳukane deszczem, poruszone gromem, ｣agodne oko bｳ麑itu -- 2 Patrzy na gruzy nieprzyjaznych grod, Na rozwalone bramy do ogrod, I gwiazd・zrzuca ze szczytu -- 3 Cypsysy miｹ, ｿe to dla Julietty, ｯe dla Romea, ta ｳza znad planety Spada -- i groby przecieka; 4 A ludzie miｹ, i miｹ uczenie, ｯe to nie ｳzy sｹ, ale ｿe kamienie, I -- ｿe nikt na nie nie czeka! VII. ADDIO! 1 "Je徑i ty mnie szukasz -- P r a w d a woｳa -- To z nami黎no彡iami czasowemi W黝eｳ sw roztargnij, synu ziemi! Bo nie dojrzysz i cieniu mego zgoｳaｳ" 2 Silna na to zakrzyknie P o p u l a r n o ・・: "Chod・ z nami黎no彡iami czasowemi Zｳｹcz si・ opieszaｳy synu ziemi, Ja? nazywam si・c z y n n o ・・ Prawda?ｳ -- m a r n o ・・" 3 Bｹd歡ieｿ zdrowe, obiedwie -- do widzenia! Mnie woｳajｹ sny na mech cmentarny; Ani widzie・chc・tej Prawdy marnej, Ni tej Popularno彡i, bez sumienia. VIII. LIRYKA I DRUK 1 Ty powiadasz: " 継iewam miｳosny rymｳ" My徑isz? ｿe mnie oszukasz: Nie czuj・strun, drｿｹcych pod palcem twym -- Jeste・poezji drukarz! 2 Liry -- nie zwij rzeczｹ w pie從i wtｹ, Do przygrawek!ｳ nie -- ona Dla・jak ｿywemu orｳu pio: Aｿ z krwiｹ nierozｳｹczona! 3 Tre懈 -- wypowiesz bez liry udziaｳu, Lecz da・duchowi ducha, My徑i my徑 -- to tylko ciaｳo ciaｳu. C z tego? -- martwo懈 gｳucha!ｳ 4 Handlarz takｿe odda grosz zwierzony, Lecz nie odda wesela -- Nie u彡i從ie r麑i zaw彡iｹgnionej; Maszｿe w nim przyjaciela? 5 O! ｿar sｳowa, i tre彡i rozsｹdek, I niech sumienia berｳo -- W muzykalny ｳｹczｹ si・porzｹdek Sｳowem kaｿdym jak perｳｹ! 6 Poznam wtedy, przez drｿｹce powietrze Pod gestem r麑i prnej, ｯe od widzialnych strun -- struny letsze Sｹ -- i lir ordzaj rnyｳ IX. CIEMNO姑 1 Ty, skarｿysz si・na ciemno懈 mojej mowy, -- Czy teｿ 忤i鹹・zapalaｳe・ s a m ? Czy sｳuga ci zawsze niｳ pokojowy 詣iatｳo懈?ｳ patrz -- ｿe ja ci・lepiej znam. 2 Knot gdy obejmiesz iskrｹ, wkoｳo pｳonie, Grzeje wosk, a ten kulｹ wstawa, I w biegunie jej nagle tonie; 詣iatｳo懈 jego jest mdｳa -- bladawa -- 3 Juｿ-juｿ mniemasz, ｿe zga從ie, skoro z doｳu Ciecz rozgrzana 忤iatｳo pochｳonie -- -- Wiary trzeba -- nie do懈 skry i popioｳuｳ Wiar・daｳe・ｳ patrz -- patrz, jak pｳonie!ｳ 4 Podobne sｹ i sｳowa me, o! czｳeku, A Ty im skｹpisz chwili marnej, Nim, rozgrzawszy pierwej zimnot・wieku, Pｳomie・w niebo rzucｹ, ofiarnyｳ X. CZYNOWNIKI 1 C z y n o w n i k ・w ! -- o! -- czynownik Naspotykaｳem w ｿyciu duｿo; Nie pomn・liczby ich guzik, Ani ku czemu wszystkie sｳuｿｹ? 2 To wiem tylko: ｿe 忤iat si・zmienia, Wojen bronie i natar・szyki, Chorｹgwie lud i natchnienia -- A oni zawsze c z y n o w n i k i ! 3 Zrywa si・morze, jak sｳup solny, I huragan nim miota dziki, I sｹdnych trｹb zagrzmiaｳ hymn wolny: A oni?ｳ jeszcze czynowniki! 4 Zieleniｹ strojne dawniej gy Zmienia nawaｳno懈 w step Afryki, Warownie niknｹｳ i mundury!ｳ -- Oni?ｳ -- z d y m i s j ｹ c z y n o w n i k i. XI. PIELGRZYM 1 Nad stanami jest i s t a n ・w - s t a n, Jako wierza nad pｳaskie domy Sterczｹca, w chmury... 2 Wy my徑icie, ｿe i ja nie Pan. Dlatego ｿe dom m ruchomy Z wielbｳｹdziej skyｳ 3 Przecieｿ ja -- aｿ w nieba ｳonie trwam, Gdy ono dusz・mｹ porywa, Jak piramid・ 4 Przecieｿ i ja -- z i e m i t y l e m a m, I l e j e j s t o p a m a p o k r y w a, D o p o k ｹ d i d ・!ｳ XII. SZCZﾊ靴IE Szcz黌ny! kto, b鹽ｹc m・em znakomitym, Otrzyma order o pnej siwi殤ie; Lecz szcz黌ny dwakro・ kto ma cki przy tym, Bo na c? zdadzｹ si・wstｹｿki -- m・czy殤ie!ｳ Dlatego: byｳby nad wszystkie zaszczytem Order p o d w i ｹ z k i , lub z ｳ o t e j - o s t r o g i, Gdyby!ｳ dawano oba -- w liczbie mnogiej.* *Dekoracje zdajｹ si・by・zawsze dowodem b r a k u a l b o f a ｳ s z u j a w n o ・c i w s p o ｳ e c z e ・s t w i e; z tej to przyczyny najmniej ich w Anglii wida・ a najwi鹹ej w Rosji. XIII. LARWA 1 Na 徑iskim bruku w Londynie, W mgle, podksi・ycowej, biaｳej, Niejedna posta・ci・minie, Lecz ty jｹ spomnisz, struchlaｳy. 2 Czoｳo ma w cierniu? czy w brudzie? -- Rozezna・tego nie moｿna; Poszepty z Niebem o cudzie W wargachｳ czy? piana bezboｿna!ｳ 3 Rzekｳby・ ｿe to Biblii ksi麋a Zataczajｹca si・w bｳocie, Po ktｹ nikt juｿ nie si麋a, Iｿ nie czas my徑e・o cnocie!ｳ 4 R o z p a c z i p i e n i ｹ d z -- dwa sｳowa -- ｣yskajｹ bielmem jej 殲enic. Skｹd idzie?ｳ -- sobie to chowa. Gdzie idzie?ｳ -- zapewne, gdzie n i c ! 5 Takiej to podobna j鹽zy Ludzko懈, co pｳacze dzi・i drwi; -- Jak historia?ｳ -- wie tylko: " k r w i!ｳ" Jak spoｳeczno懈?ｳ -- tylko: " p i e n i ・d z y !ｳ" XIV. LITO姑 Gdy pｳynｹ ｳ z y, chustkｹ je ocierajｹ; Gdy k r e w pｳynie, z gｹbkami pospieszajｹ; Ale gdy d u c h wycieka pod uciskiem, Nie nadbiegnｹ pierwej z r麑ｹ szczerｹ, Aｿ B to otrze sam -- pior bｳyskiem: -- Wtenczas dopiero!ｳ XV. SFINKS [II] Zastｹpiｳ mi raz Sfinks u ciemnej skaｳy, Gdzie j...
rutkowska-j