Podstawy finansów - plan
1. Pojęcie i przedmiot nauki finansów
1.1. Pojęcie finansów
1.1.1. Charakterystyka ogólna finansów
1.1.2. Podział finansów wg różnych kryteriów
1.2. Przedmiot badań nauki finansów
1.3. Istota zjawisk finansowych
1.4. Klasyfikacja zjawisk finansowych
2. Systematyka dyscyplin finansowych
2.1. Charakterystyka i rodzaje dyscyplin finansowych – kryterium metody
2.2. Charakterystyka i rodzaje dyscyplin finansowych – kryterium funkcji ekonomicznych
3. Kategorie finansowe
3.1. Istota kategorii finansowych
3.2. Kategorie przychodowe
3.3. Kategorie dochodowe
3.4. Kategorie wydatkowo-kosztowe
3.5. Kategorie podatkowe
3.6. Kategorie dłużne
4. Pieniądz – podstawowe tworzywo zjawisk finansowych
4.1. Istota i funkcje pieniądza
4.2. Cechy współczesnego pieniądza
4.3. Rachunek procentowy
5. Pieniądz i czas
5.1. Wartość pieniądza w czasie
5.1.1. Stopy procentowe i czynniki je kształtujące
5.1.2. Wartość przyszła
5.1.3. Wartość zdyskontowana
5.2. Metody pomiaru zmian wartości pieniądza
5.2.1. Rachunek odsetek prostych
5.2.2. Rachunek odsetek złożonych
6. System finansowy
6.1. Istota systemu finansowego
6.2. Funkcje systemu finansowego
6.3. Elementy systemu finansowego
7. Rynkowy system finansowy
7.1. Instrumenty finansowe
7.2. Rynki finansowe
7.2.1. Podział i rodzaje rynków finansowych
7.3. Instytucje finansowe
7.3.1. Instytucje redystrybuujące instrumenty finansowe
7.3.2. Instytucje tworzące instrumenty finansowe
7.4. Zasady działania rynkowego systemu finansowego
8. Publiczny system finansowy i jego ogniwa
8.1. Instytucje budżetowe
8.1.1. Instytucje budżetowe określające funkcjonowanie różnych rodzajów budżetów publicznych
8.1.2. Instytucje budżetowe ustalające cele liczbowe oraz zasady proceduralne
8.2. Instrumenty fiskalne
8.3. Publiczne instrumenty finansowe
8.4. Instytucje fiskalne
9. Polityka finansowa
9.1. Polityka monetarna
9.2. Polityka fiskalna
Literatura podstawowa:
1. S. Owsiak, Podstawy nauki finansów, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2002
2. System finansowy w Polsce, [red:] B. Pietrzak, Z. Polański, B. Woźniak, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008
Inne pozycje książkowe
1. A. Dmowski, J. Sarnowski, D. Prokopowicz, Podstawy finansów i bankowości, Difin, Warszawa 2005
3. Finanse, [red:] J. Ostaszewski, Difin, Warszawa 2005
4. M. Daniluk, Podstawy finansów, Oficyna Wydawnicza WSM, Warszawa 2005
5. D. Kornik, S. Kornik, Podstawy finansów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004
Finanse - wzory slajdów
Termin „finanse” wywodzi się od czasownika „finire” i ma swoje korzenie w średniowiecznej łacinie
Początki pieniądza – starożytność - towar za towar
Wymiana – towar za szczególny towar (np. skóry) – płacidła,
Później kruszce – sztabki złota, srebra lub ich stopy
Kruszce były trwałe, jednorodne, podzielne
Pełniły one funkcje:
• wymiany
• akumulacji kapitału
Bicie monet – Egipt III tysiąclecie p.n.e.
Około 800 r. – reforma pieniężna Karola Wielkiego – wprowadzono system denarowy oparty na srebrze
XII/XIII wiek – reforma groszowa – wprowadzenie grubej monety srebrnej
Historyczna definicja finansów: ogół stosunków pieniężnych związanych z operacjami gospodarczymi, a także z życiem publicznym, np. płacenie podatków, ponoszenie wydatków przez panującego i państwo
Finanse to zjawiska i procesy pieniężne (S. Bolland, Wstęp do nauki finansów, PWE, Warszawa 1996, s. 9)
Finanse - ogół zjawisk pieniężnych powstających w związku z działalnością gospodarczą i społeczną człowieka (S. Owsiak, Podstawy nauki finansów, PWE, Warszawa 2002, s. 21)
Finanse to zjawiska i procesy pieniężne, związane z kreacją i ruchem realnie istniejących zasobów pieniądza, bądź też z zaciąganiem zobowiązań do uruchomienia zasobów pieniężnych w przyszłości (A. Dmowski, J. Sarnowski, D. Prokopowicz, Podstawy finansów i bankowości, Difin, Warszawa 2005, s.16)
Przedmiot finansów – ruch pieniądza, tj.:
• jego tworzenie w systemie bankowym,
• cyrkulacja między różnymi jednostkami gospodarującymi,
• osiadanie w postaci oszczędności i rezerw pieniężnych (A. Dmowski, J. Sarnowski, D. Prokopowicz, Podstawy finansów i bankowości, Difin, Warszawa 2005, s.16)
Przedmiot finansów – przede wszystkim zjawiska związane z tworzeniem pieniądza przez bank centralny oraz kreowaniem pieniądza przez banki komercyjne, które umożliwiają powstanie innych zjawisk finansowych np. alokacja pieniądza, redystrybucja dochodów za pomocą pieniądza, działalność giełdowa, powiernicza, ubezpieczeniowa, giełdowa, brokerska i inne. (S. Owsiak, Podstawy nauki finansów, PWE, Warszawa 2002, s. 21)
Funkcje Finansów (R.A. i P.B. Musgrave, Public Finance in Theory and Practice, McGraw-Hill Book Company, N.Y. 1989.
• Alokacyjna (polega na podziale materialnych i ludzkich czynników produkcji miedzy sferę wytwarzania dóbr prywatnych i publicznych, a następnie wewnątrz obu tych sfer między różne działy, gałęzie i przedsiębiorstwa wytwarzające dobra prywatne, jak też między różne obszary i jednostki dostarczania dóbr publicznych).
• Redystrybucyjna (z j. łacińskiego oznacza podział wtórny, którego celem jest zmiana proporcji ukształtowanych w podziale pierwotnym PKB. W warunkach gospodarki rynkowej podział pierwotny dokonuje się pod wpływem działania mechanizmu rynkowego. Relacje popytu i podaży na poszczególnych rynkach wyznaczają wynagrodzenie/dochody czynników produkcji: pracy, kapitałów i zasobów naturalnych poprzez różne ogniwa finansowe, tj. system bankowy, rynek kapitałowy i pieniężny, system ubezpieczeń, system finansów publicznych).
• Stabilizacyjna (polega na oddziaływaniu na przebieg procesów gospodarczych w sferze rzeczowej w celu osiągnięcia wysokiego i zrównoważonego tempa wzrostu gospodarczego, przy optymalnym wykorzystaniu czynników produkcji i zapewnieniu społeczeństwu stałej poprawy warunków życia.
Zakres finansów można rozpatrywać w ujęciu: przedmiotowym, podmiotowym, funduszowym i instrumentalnym.
Przedmiotem finansów (jak powiedziano) są zjawiska związane z tworzeniem pieniądza przez bank centralny oraz kreowaniem pieniądza przez banki komercyjne, które umożliwiają powstanie innych zjawisk finansowych (np. alokacja pieniądza, redystrybucja dochodów za pomocą pieniądza, działalność giełdowa, powiernicza, ubezpieczeniowa, giełdowa, brokerska i inne).
Finanse koncentrują się na stosunkach finansowych – to relacje pieniężne, o różnym charakterze i stopniu złożoności, powstające między podmiotami w procesach gospodarczych i społecznych.
W ramach stosunków finansowych można wyróżnić: transakcje, transfery, pożyczki.
Transakcje – zawsze następuje kontrświadczenie ze strony podmiotów zawierających transakcje.
Transfery – jednokierunkowe przepływy pieniądza, np. podatki, cła, opłaty.
Pożyczki – cechą charakterystyczną jest ich zwrotny charakter oraz płacony procent za pieniądza (kapitał) oddane do czasowej dyspozycji innego podmiotu.
Kryterium podmiotowe czyli instytucjonalne:
(wiąże się z faktem, że zjawiska finansowe powstają w ramach stosunków
ekonomicznych zachodzących między konkretnymi podmiotami)
• finanse państwa (publiczne),
• finanse przedsiębiorstw,
• budżety (finanse) gospodarstw domowych itd.
Podmioty działające w sektorze finansowym to instytucje finansowe:
n instytucje bankowe (banki komercyjne, rozliczeniowe, instytucje oszczędnościowo-pożyczkowe, banki inwestycyjne, hipoteczne i inne)
n instytucje pozabankowe (towarzystwa funduszy emerytalnych, fundusze inwestycyjne, instytucje pośrednictwa finansowego i inne)
Różnica: bankowe mają prawo tworzenia pieniądza (mnożnik kreacji pieniądza), pozabankowe mogą obracać pieniądzem wyemitowanym przez bank centralny lub wykreowanym przez banki komercyjne
Należy uwzględnić instytucje tworzące: prawne, organizacyjne, kontrolne i nadzorcze warunki nawiązywania stosunków finansowych w gospodarce i społeczeństwie. Np.:
• Parlament – ustawy bankowe, ubezpieczeniowe, fiskalne itp.
• Władze administracyjne – rząd (szczególnie Bank Centralny i Ministerstwo Finansów), urzędy i izby skarbowe, obrachunkowe, instytucje nadzorcze, (Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego, Państwowy Urząd Nadzoru Ubezpieczeniowego, Komisja Papierów Wartościowych – od września 2006 r. Komisja Nadzoru Finansowego)
Instytucje finansowe to także kategorie i instrumenty finansowe, takie jak: fundusz, podatek, kredyt, dług publiczny.
Zjawiska finansowe zawsze przyjmują konkretną postać. Są nimi ceny, stopy procentowe, kursy walutowe, kredyty, podatki itp.
Instrumenty finansowe stanowią złożony zespół narzędzi pieniężnych wykorzystywanych przez różne podmioty do osiągnięcia różnych celów:
n w różnych dziedzinach życia gospodarczego,
n w ramach różnych stosunków gospodarczych. (Np. papiery wartościowe, tj. akcje, weksle, obligacje, czeki, listy zastawne, certyfikaty itp.)
Formą organizacyjną finansów jest fundusz, który umożliwia gromadzenie i rozdysponowanie środków pieniężnych przez określony podmiot.
Klasyfikacja funduszy wg różnych kryteriów:
1. Wg własności:
• fundusze publiczne
• fundusze prywatne
2. Wg zakresu:
• fundusze makroekonomiczne
• fundusze mikroekonomiczne
3. Wg funkcji ekonomicznych podmiotów:
• fundusze państwa (rządowe, samorządowe),
• fundusze banków,
• przedsiębiorstw,
• towarzystw ubezpieczeniowych,
• towarzystw inwestycyjnych i inne.
...
rudagraszyna