stein.pdf

Migawki z dzieciństwa

„ ... Judaizm, z którego Edyta Stein wyszła(...) był judaizmem, dla którego tragedia

proroków wygasła i zamieniła się w zwykłą surową prostolinijność ujętego w ścisłe

normy kultu oddawanego Jedynemu Bogu Jednego Prawa. Jeden Bóg, Jedno Prawo,

Jeden Kult. Jest to judaizm, jaki przemawia z oblicza matki Edyty Stein: nieubłaganie

czysta przejrzystość” 1 .

Święta Teresa Benedykta od Krzyża, Edyta Stein kanonizowana

11.X.1998 r. w Rzymie przez Ojca św. Jana Pawła II była z pochodzenia

Żydówką, a zarazem katolicką zakonnicą, która będąc chrześcijanką na nowo

odkrywała żydowskiego Boga i uczyła się Go kochać. Jej chrześcijaństwo przez

fakt żydowskich korzeni i judaistycznego wychowania było pełniejsze, głębiej

rozumiane, intensywniej przeżywane.

Edyta Stein wzrastała w rodzinie żydowskiej, w której filarem gorliwości

była matka – Augusta. Ona też – kobieta o mocnej osobowości i głęboko

osadzonej w tradycji Izraela wierze ukształtowała podstawowy, czysty zrąb

osobowości swej córki.

Nie było dla Edyty bez znaczenia to, że od wczesnego dzieciństwa

towarzyszyła matce w czasie nabożeństw w synagodze, obserwując pilnie

skupienie matki w czasie modlitwy. A choć pani Stein dbała o religijne

wychowanie całej „gromadki”, troska o najmłodszą córkę była szczególna.

Płynęła ona z faktu narodzin "Jitschel" (tak nazywało ją rodzeństwo) w dniu

najważniejszego żydowskiego święta – Kippur – Pojednania. Edyta wspominała,

że z racji modlitewno-pokutnej atmosfery Święta Kippur matka przeczuwała

szczególne wybranie i błogosławieństwo Boga dla swego najmłodszego

dziecka 2 .

Zależało pani Stein na budowaniu silnej rodziny opartej na tradycji zaczerpniętej

z Biblii. Uważała, że kobieta powinna porządnie prowadzić dom, powinno

E. Przywara, Edyta Stein, przejrzystość i milczenie w: „Znak- Idee”, z.1,

Edyta Stein albo filozofia i krzyż, Kraków 1989, s. 18.

Por.. Edyta Stein, Światłość w ciemności, t.1, Kraków 1977, s. 58.

mówić się prawdę, szanować czas innych i nie spóźniać się, a nie powinno się

chwalić swoimi osiągnięciami i nadużywać słów. Gdy ktoś nowy wchodził w

grono rodziny Stein a nie respektował tych zasad był surowo określany jako

„inny niż my” 3 . Ale matka nie dzieliła rodziny, przeciwnie starała się ją

jednoczyć. Pod koniec życia obejmowała swą troską cztery pokolenia 4 . W

swoim domu wytworzyła atmosferę ciepła i miłości dbając, by była ona

przepojona duchowością mozaizmu.

W takiej atmosferze religijnej wzrastała i wychowywała się. Dla całości należy

dodać, że pani Augusta żyła judaizmem w sposób wyjątkowy. Tymczasem Edyta

wcześnie zaczęła dostrzegać, że bracia lekceważą kult świąteczny i niedbale

odmawiają hebrajskie modlitwy. Doświadczyła także faktu dwu samobójstw w

rodzinie, spowodowanych kłopotami finansowymi. Wszystko to, nie wyłączając

doznanych niesprawiedliwości z powodu żydowskiego pochodzenia, mocno odbiło

się na jej wrażliwej psychice i spowodowało kryzys religijny. W wieku trzynastu lat

Edyta Stein oświadczyła zdumionej matce i rodzeństwu, że zamierza przerwać naukę

i że jest ateistką 5 . Nie była to jednak decyzja chimerycznego dziecka, lecz człowieka

bezkompromisowo poszukującego prawdy.

Dorastanie

Edyta Stein będąc wybitnie uzdolnioną i niezwykle pracowitą, po

ukończeniu szkoły średniej została przyjęta na uniwersytet w rodzinnym mieście

– Wrocławiu. Studiowała (w latach 1911–13)) tutaj historię, germanistykę i

psychologię. Tej ostatniej poświęciła wiele czasu i zaangażowania. Być może

dlatego szybko zrozumiała, że psychologia nie pomoże rozwiązać jej

problemów. Jednakże dzięki pracy nad psychologią myślenia natrafiła na

„Logische Untersuchungen ” (Badania logiczne) Edmunda Husserla. Lektura

Por. W. Ciak, Patrz to prawdziwy Izraelita, w którym nie ma podstępu. Kilka myśli nad drogą

Edyty Stein, „Karmel” 4(69) 1998, s. 61.

Por. E. Stein, Pisma, T. 1, dz. cyt., s. 95.

Por. I. Adamska, Błogosławiona Edyta Stein, Kraków 1988, s. 12.

tego dzieła była impulsem, na który czekała. Zrezygnowała wtedy z dalszych

studiów psychologicznych i za zgodą matki przeniosła się do Getyngi, poddając

swoje poszukiwania kierownictwu Husserla, twórcy nowej filozofii.

W tym czasie właśnie w Getyndze był główny ośrodek fenomenologii.

Husserl był kierownikiem katedry filozofii w tym mieście. Drugim ośrodkiem

było Monachium, gdzie przy osobie Maxa Schelera zebrało się także grono

adeptów nowej filozofii 6 . Schelera zapraszano do Getyngi na kilka wykładów.

Dwudziestojednoletnia studentka, jaką w tym czasie była nasza Święta,

mocno zaangażowała się w poznanie tej nowej filozofii, z którą łączyła swoje

nadzieje. Wkrótce też porzuciła myśl o kontynuowaniu pracy dyplomowej z

psychologii, którą podjęła we Wrocławiu, pozwalając ogarnąć się

fenomenologii. Psychologia w pewnym wymiarze łączyła się z fenomenologią.

Husserl bowiem zajmował się fenomenologią aktów, które interesują także

psychologów. Psychologia jednak bada je w konkrecie, a fenomenologia

ejdetycznie 7 . Husserl nie opierał się jedynie na doświadczeniu zmysłowym jak

empiryści. Zależało mu na poznaniu, zgłębieniu istoty rzeczy. Wykorzystywał

do tego celu intuicję, którą nazywał „zasadą zasad”. Była ona w fenomenologii

pierwszym i niezastąpionym źródłem całego poznania, bowiem przez intuicję

umysł wchłania, odbiera to co, co świat ukazuje. Poznanie dla Husserla było

więc biernym aktem umysłu. Korelat każdego aktu intuicyjnego, wszystko co

ujmujemy bezpośrednio i z oczywistością, fonomenologowie nazywali

„fenomenem”. Naoczność, przedstawiająca fenomeny rzeczy, była nie tylko

doświadczeniem zmysłowym, lecz stanowiła zarazem akt duchowy. 8

Husserl więc dzięki rozumowi sięgał w głąb rzeczy, pytając o ich sens.

Samo zresztą pojęcie „sensu”, „znaczenia” pojawia się stosunkowo wcześnie na

każdej stronie prac Husserla 9 .

Por. W. Tatarkiewicz, Historia filozofii, T. 3, Warszawa 1970, s. 223.

Por. tamże, s. 218.

Por. J. Tischner, Fenomenologia jako wydarzenie w kulturze, w: Edyta Stein Filozof: świadek epoki

( materiały z sympozjum), Opole 1997, s. 16.

Edyta intensywnie zabrała się do pracy. Była szczęśliwa, że może

zajmować się fenomenologią. Nareszcie miała nadzieję na głębsze poznanie

człowieka. „Edyta Stein była urodzonym fenomenologiem. Predysponowały ją

do tego jej trzeźwy, jasny umysł, otwarte spojrzenie i absolutna rzeczowość” 10 .

Przez zwrot fenomenu do tego, co dane w doświadczeniu i przez uznanie

obiektywnej realności, która jest niezależna od świadomości podmiotu

poznającego, filozofia Husserla zetknęła się z teologią. Dla wielu owo odkrycie

„ja transcendentalnego” stało się zachętą do poznania i antycypacji Wartości

Absolutnej. „Od samego początku musiało być chyba w intencji owego nowego

kierunku filozofii ukryte coś całkiem tajemniczego, jakieś pragnienie powrotu

do tego, co obiektywne, do świętości bycia, czystości i nieskalania rzeczy, do

samych rzeczy. Chociaż bowiem ojcu tego nowego kierunku myślowego,

Husserlowi, nie udało się całkowicie przezwyciężyć nowożytnego przekleństwa

subiektywizmu, to jednak właściwa pierwotnej intencji tej szkoły otwartość na

przedmiot kazała wielu jego uczniom zmierzać dalej ku rzeczom, ku stanom

faktycznym, ku samemu byciu, a nawet ku temu, co stanowi habitus katolika,

dla którego nie jest nic bardziej stosowne niż wieczne przymierzanie się

poznającego umysłu do miarę stanowiących rzeczy” 11 .

A choć Husserl sam nigdy nie przeszedł z protestantyzmu na katolicyzm,

żartował później, że Kościół katolicki winien ogłosić go świętym, bo tak wielu

ludzi z jego grona przyjęło wiarę katolicką 12 . Roman Ingarden scharakteryzował

Husserla jako człowieka tworzącego swoją filozofię z wielkim poczuciem

odpowiedzialności i etyki 13 . Husserl będąc „filozofem z powołania”

urzeczywistniał sobą etos greckiego myśliciela, dla którego życie i

Sr. Teresia a Matre De et SS. Vultu, Edith Stein. Auf der Suche nach Gott,

za : J. Adamska, O nocy, któraś prowadziła, Kraków 1973, s. 46.

Hedwig Conrad – Martius, Moja przyjaciółka Edyta Stein w:, Znak- Idee”

z. 1, Edyta Stein albo filozofia i krzyż, Kraków 1989, s. 3n.

Por. J. Adamska, O nocy któraś prowadziła, Kraków 1973, s. 46.

Por. R. Ingarden, Edith Stein o swojej działalności jako asystentka

Edmunda Husserla, w: Spór o prawdę istnienia ( listy Edith Stein do

Romana Ingardena), Warszawa Kraków 1994, s. 284.

poszukiwanie prawdy było zawsze tym samym. Uważał też, że każdy człowiek

ma swoją filozofię i zarazem każdy zmierza ku prawdzie. Dla niego cała

ludzkość powołana była do szukania i odnajdywania prawdy. Nic więc

dziwnego, że Edyta Stein w nim znalazła i wybrała sobie mistrza, który miał

pomóc kształtować jej umysł, ale przede wszystkim pomóc poznać prawdę.

Będąc prawdziwym filozofem, Husserl usiłował dotrzeć do prawdy na drodze

naturalnego rozumu. Uważał, że filozofia winna być bezinteresowna,

uniwersalna i jej jedynym celem winna być prawda. Siebie samego Husserl

scharakteryzował jako jednego z najgorliwszych poszukiwaczy Boga, mówiąc:

„Chcę tego samego, co kościoły, a mianowicie doprowadzić ludzi do

wieczności. Moim zadaniem jest spróbować dotrzeć do tego poprzez filozofię.

Moja filozofia nie chce być niczym innym, jak drogą, jak metodą ukazującą

drogę powrotną do Boga ludziom, którzy odstąpili od chrześcijaństwa i

Kościoła. Wszystko, co napisałem do tej pory, to tylko prace wstępne, to

zestawienie metod. Niestety, nie jest możliwe w ciągu jednego krótkiego życia

dotarcie do sedna, do istoty zagadnienia. Pytania o byt ostateczny, o prawdę

winno być przedmiotem każdej prawdziwej filozofii”. Husserl w ostatnim

okresie życia pozbawiony możliwości nauczania z powodu nie aryjskiego

pochodzenia, pozbawiony swego domu we Fryburgu i opuszczony przez

przyjaciół i znajomych, bardziej zwrócił się ku sprawom religii i Boga. Do

Karmelu w Kolonii dotarły nawet pogłoski o jego nawróceniu, które Edyta Stein

w liście do przyjaciółki, Jadwigi Conrad – Martius dementuje. „W pogłoskach o

nawróceniu Husserla jest tyle prawdy, co w tych, które ciągle krążą o Pani . (...)

Wiem z całą pewnością, że o nawróceniu nie myśli, ale w ostatnich latach

ustosunkował się bardzo pozytywnie do Kościoła i życia zakonnego. Gdyby

taką decyzję powziął, na pewno by mnie powiadomił” 14 .

Miała rację s. Teresa Benedykta od Krzyża. Jednak w kilkanaście miesięcy

później Husserl wyrażając prawdę swego życia wyraźnie zwrócił je ku Bogu:

Edyta Stein, Z własnej głębi, T. 1, Kraków 1979, s. 273.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: