1-53 pyt z anatomii na podstawie skryptu prof. Zielińskiego i Anatomii Człowieka Zofii Ignasiak opracowała Karolina Kosińska
1. Budowa mikroskopowa kości
Podstawową jednostką morfotyczną w budowie tkanki kostnej jest komórka zwana osteoblastem. Komórki te wytwarzają istotę międzykomórkową, w której odkładają się sole mineralne, nadające tkance kostnej odpowiednią spoistość. Poza tym osteoblasty należące do wielkiej grupy komórek tkanki łącznej wytwarzają włókna kolagenowe, sprężyste i retikulinowe, którym tkanka kostna zawdzięcza elastyczność i sprężystość. Wokół włosowatych naczyń tkanki kostnej osteoblasty tworzą współśrodkowo ułożone kręgi pooddzielane od siebie kolistymi warstwami istoty międzykomórkowej, zawierającej złogi mineralne i włókna łącznotkankowe. Przebieg włókien z każdej z warstw jest spiralny. W ten sposób w otaczających naczynko włosowate licznych warstwach powstaje układ włókienek łącznotkankowych zapewniających tkance kostnej wytrzymałość na działanie sił wewnętrznych ze wszystkich kierunków – osteon.Tkanka kostna składa się z niezliczonej ilości osteonów ułożonych jeden przy drugim, zarówno substancja zbita jak i gąbczasta.
2. Rozwój kości – kości pokrywowe i zastępcze
Kości pokrywowe - rozwijają się na podłożu tkanki łącznej (mezenchymy) przez kostnienie bezpośrednie. Rozwój kości na podłożu łącznotkankowym rozpoczyna się od pojawienia się punktów kostnych. W ten sposób powstają przede wszystkim kości czaszki.
Kości zastępcze – rozwijają się na podłożu chrzęstnym poprzez kostnienie pośrednie. Proces ten może przebiegać wewnątrz chrząstki (kostnienie śródchrzęstne) bądź na obwodzie chrząstki (kostnienie chrzęstne).
3. Kształt kości, jej budowa a siły na nią działające
Kości płaskie – występują w czaszce w formie ochraniających pokryw, tworzących sklepienie mózgowo-czaszkowe. Wchodzą także w skład rusztowania kostnego klatki piersiowej (mostek, żebra), pełniąc tu również rolę ochronną wobec narządów wewnątrz leżących, oraz stanowią punkty przyczepu dla mięsni oddechowych. Kości płaskie wchodzą w skład budowy obręczy kończynowych (łopatka, miednica). Ich rozległe powierzchnie służą jako punkty przyczepu dla potężnych mięśni wprowadzających w ruch stawy nasadowe kończyn (staw ramienny i biodrowy).
Kości różnokształtne – występują w wielu punktach układu kostnego, z nich zbudowane są: trzewioczaszka i podstawa mózgowioczaszki, kręgosłup wraz z kością krzyżową, nadgarstek i stęp.
Kości pneumatyczne – występują u człowieka tylko w obrębie trzewioczaszki (kość szczękowa, sitowa, klinowa, czołowa); zawierają jamki (zatoki) połączone naturalnymi otworami z jamą nosową. Kość pneumatyczna jest zalem lżejsza od kości różnokształtnej tych samych rozmiarów. Obecność kości pneumatycznych w obrębie trzewioczaszki sprzyja przesunięciu środka ciężkości głowy ku tyłowi, co zmniejsza jej moment siły oporu.
Kości długie – występują tylko w kończynach. Cechą charakterystyczną jest wydłużony, walcowaty trzon zawierający wewnątrz rozległą jamę szpikową. Im dłuższe trzony kości tym dłuższa kończyna. Obecność jamy szpikowej zmniejsza masę kości, nie zmniejszając równocześnie jej wytrzymałości na działanie sił zewnętrznych i mięśniowych.
Przyczepy mięśniowe wywierające działanie ciągnące powodują powstawanie na powierzchniach przeróżnych wyniosłości (guzy, guzki, grzebienie, kolce, krętarze itp.). Podobnie liczne zagłębienia na powierzchni kości są rezultatem działania sił uciskających. Trzon kości długiej jest mniej lub bardziej wyraźnie wygięty w kształcie pojedynczego (gdy poddawane pojedynczemu zespołowi prostowniczo – zginaczowego z przewagą tych ostatnich) lub podwójnego łuku (gdy działają z dwóch końców odrębne zespoły). Rozszerzenie nasad kostnych, tłumaczy się charakterystyczną mikrobudową istoty gąbczastej.
4. Wytłumacz mechanizmy wzrostu, rozrostu i przebudowy kości. 20. Okostna, budowa i funkcje
Ad.3 W kościach krótkich spotykamy kostnienie śródchrzęstne, natomiast w kościach długich śródchrzęstne i ochrzęstne (rozpoczyna się wcześniej – kość rośnie na grubość). Wkrótce po utworzeniu się mankietu kostnego wokół trzonu rozpoczyna się kostnienie śródchrzęstne w środkowej części trzonu i postępuje ku nasadom. Równocześnie ze zjawiskiem kościotwórczym pojawiają się procesy kościogubne, polegające na zanikaniu kości od wewnątrz. W wyniku tego procesu pojawia się jama szpikowa. W kościach długich między nasadami a trzonem występują chrząstki nasadowe, które są miejscem wzrostu kości na długość.
Każdą kość pokrywa błona zwana okostną, która ochrania kość, odżywia i odpowiada za jej wzrastanie na grubość i za jej regenerację. W budowie okostnej występują dwie warstwy: zewnętrzna włóknista i wewnętrzna rozrodcza. Włókna Sharpeya z warstwy zewnętrznej wnikają w kość ściśle się z nią łącząc. Zdolności regeneracyjne kości w dużej mierze zależą od bogato unerwionej i unaczynionej warstwy wewnętrznej okostnej. W tej warstwie znajdują się komórki kościotwórcze, które w przypadku złamania kości wytwarzają nową istotę kostną. Najłatwiej regenerują się trzony kości długich; kości płaskie i części gąbczaste regenerują się trudniej.
Przebudowa kości trwa całe życie (obrót kostny), a po ok. 45 roku życia procesy kościogubne zaczynają przeważać nad kościotwórczymi.
5. Teorie związane ze zmianami kształtu kości (Baset, Culman i inni)
TWIERDZENIE WOLFA: kształt kości jest genetycznie zakodowany natomiast struktury wewnętrzne kości ich masa i wytrzymałość zmieniają się w zależności od obciążeń zewnętrznych.
CULMAN: uważa się, że kształt kości można udowodnić, wyliczyć matematycznie.
BASET I JASUDER: zjawiska pizodaktyczne czyli zdolność niektórych struktur krystalicznych do generowania prądu elektrycznego pod wpływem nacisku mechanicznego.
6. Strefa obojętna kości
Przy działaniu sił zewnętrznych na dowolną belkę największe wiły rozciągające Dębą działały w warstwach powierzchownych belki od strony działania siły uciskającej. Największe siły ściskające wywierać będą działanie po przeciwnej stronie belki również w jej warstwach powierzchownych. Natomiast we wnętrzu belki wpływ siły uciskającej będzie równy 0 w osi długiej belki, lub minimalny w warstwach położonych okołocentralnie. Ową centralną część trzonu kości długiej, która poddawana jest najmniejszemu działaniu sił zewnętrznych nazwano strefą obojętną. W niej działają komórki kościogubne, zmieniające w okresie rozwoju kości długiej litą tkankę kostną w jamę szpikową.
7. Znaczenie rozszerzenia kości długich – ich nasad
Rola układu kostnego w ochronie stawu wyraża się w rozszerzeniu nasad kostnych, co wpływa z kolei na zwiększenie powierzchni stawowych. W efekcie działająca na powierzchnię stawu siła nacisku ulega dzięki temu rozłożeniu. Im większa jest powierzchnia stawowa, tym mniejsza część siły przypada na jednostkę powierzchni. Sprzyja powstawaniu hipomolchionów ułatwiających dynamiczną pracę mięśni.
8. Istota zbita a istota gąbczasta kości, wykaż różnice a celowość budowy
Dojrzała tkanka kostna składa się z blaszek kostnych, które łącząc się ze sobą tworzą dwojakiego rodzaju struktury: istotę kostną gąbczastą i istotę kostną zbitą. Blaszki kostne tkanki gąbczastej łączą się tworząc grubsze beleczki kostne, które układają się w sieci o strukturze uwarunkowanej działaniem sił mechanicznych. Kierunki przebiegu beleczek kostnych w istocie gąbczastej są różne w poszczególnych kościach i ściśle uzależnione od kierunku sił działających na określoną kość. W jamkach znajduje się szpik kostny czerwony.
Tkanka kostna zbita, w odróżnieniu, posiada zwarty układ blaszek kostnych. W miejscach jamek szpikowych leżą kanały Haversa, przez które przechodzą naczynia krwionośne odżywiające kość. Każdy kanał jest otoczony ułożonymi współśrodkowo, ściśle ze sobą zespolonymi blaszkami kostnymi i tworzą osteon.
Najczęściej istota zbita występuje na powierzchni kości, istota gąbczasta wewnątrz. Trzon kości długich buduje prawie wyłącznie tkanka zbita. Wewnątrz trzonu występuje jama szpikowa, wypełniona szpikiem kostnym żółtym.
9. Doły jamy czaszki
) DÓŁ PRZEDNI CZASZKI: położony najwyżej, wytworzony jest przez: część oczodołową kości sitowej; blaszkę sitową kości czołowej; trzon i skrzydła mniejsze kości klinowej. Do mózgowej powierzchni części oczodołowej, która zajmuje boczne położenie w przednim dole czaszki przylegają dolne powierzchnie płatów czołowych mózgu.
) DÓŁ ŚRODKOWY CZASZKI: głębszy od poprzedniego i położony niżej. Składa się z dwóch symetrycznych i obszernych części bocznych i znajdującej się pomiędzy nimi części środkowej. Części boczne tworzą: skrzydła większe kości klinowej, część łuskowa i powierzchnia przednia piramidy kości skroniowej. Powierzchnia części bocznej jest zagłębiona i pokryta licznymi wyciskami palczystymi oraz łękami mózgowymi. Na dołach tych opierają się powierzchnie dolne płatów skroniowych mózgu.
) DÓŁ TYLNY CZASZKI: największy, najgłębszy i najniżej położony. Utworzony przez; trzon kości klinowej; część podstawną i części boczne kości potylicznej; tylna powierzchnie piramidy i część sutkową kości skroniowej; łuskę kości potylicznej. W środku tego dołu znajduje się otwór wielki. Z tyłu tego otworu znajdują się dwa duże doły potyliczne dolne, w których spoczywają półkule mózdżku.
Dół trzysieczny, skrzydłowy, żuchwowy, kłykciowy, skroniowy, podskroniowy, skrzydłowo – podniebny, dwubrzuścowy, gruczołu łzowego, podłukowy
10. Otwory czaszki
Oglądając czaszkę od dołu spostrzega się przede wszystkim OTWÓR POTYLICZNY WIELKI, przez który rdzeń kręgowy łączy się z mózgowiem. Obok wyrostka rylcowatego znajduje się OTWÓR RYLCOWO-SUTKOWY dla nerwu twarzowego. W połowie długości części skalistej leży duży OTWÓR SZYJNY ZEWNĘTRZNY prowadzący do kanału tętnicy szyjnej. W tylnej części kości klinowej znajduje się OTWÓR OWALNY, przez który opuszcza czaszkę nerw żuchwowy – III gałąź nerwu trójdzielnego. Nieco do tyłu i w bok leży niewielki OTWÓR KOLCOWY. Między częściami oczodołowymi kości czołowej leży BLASZKA SITOWA nazwana tak od licznych przebijających ich otworków, przez które przechodzą nici nerwu węchowego.
W skrzydle większym kości klinowej widnieją trzy otwory. Najbliżej szczeliny oczodołowej górnej leży OTWÓR OKRĄGŁY. W bok i do tyłu od niego znajdują się OWALNY i KOLCOWY. Na górnej krawędzi wejścia do oczodołu leży OTWÓR NADOCZODOŁOWY, przez który przechodzi nerw nadoczodołowy. Wejście do jamy nosowej kostnej nazywa się OTWOREM GRUSZKOWATYM. Poniżej oczodołu znajduje się OTWÓR PODOCZODOŁOWY, przez który przechodzi nerw podoczodołowy wraz z towarzyszącymi naczyniami. Po obu stronach guzowatości bródkowej leżą OTWORY BRUDKOWE. Które prowadzą do kanału kończącego się OTWORWM ŻUCHWY
Podniebny mniejszy i większy, poszarpany, ciemieniowy, ślepy, sutkowy, klinowo-podniebny, trzysieczne, zatoki klinowej, czołowy, nadczołowy, jarzmowo-oczodołowy, woreczka łzowego, sitowy przedni i tylni, słuchowy wewnętrzny
11. Podział czaszki na trzewną i mózgową
Czaszka składa się z 29 kości podzielonych na dwie części: mózgoczaszke i twarzoczaszkę.
MÓZGOCZASZKA: ochrania mózgowie oraz narząd przedsionkowo-ślimakowy.
Tworzą ją: Kość potyliczna 1x, Kość czołowa 1x, Kość klinowa 1x, Kość sitowa 1x, Kość ciemieniowa 2x, Kość skroniowa 2x
TRZEWIOCZASZKA: ochrania narząd wzroku, tworzy podporę dla trzew oraz zawartych w nim narządach smaku. Kości te podzielone są na trzy grupy:
GRUPA I: kości czaszki twarzowej:
Kość nosowa, Kość jażmowa, Szczęka (SĄ TO KOŚCI WYCZÓWALNE PARZYSTE)
Kość łzowa, Małżowina nosowa, Kość podniebienna (SĄ TO KOŚCI NIEWYCZÓWALNE PARZYSTE)
Kość sitowa, Lemiesz, Żuchwa (SĄ TO KOŚCI NIEPARZYSTE)
GRUPA II; kość gnykowa
GRUPA III: Kosteczki słuchowe: młoteczek, kowadełko, strzemiączko
12. Schemat budowy kośćca kończyny górnej
*Obręcz barkowa: obojczyk, łopatka
*Ramię: kość ramienna
*Przedramię: kość promieniowa i łokciowa
*Nadgarstek szereg bliższy: łódeczkowata, księżycowata, trójgraniasta, grochowata
*Nadgarstek szereg dalszy: czworoboczna mniejsza, czworoboczna większa, główkowata, haczykowata
*Śródręcze: 5 kości śródręcza
*Palce: paliczki bliższe, środkowe i dalsze (kciuk tylko 2)
13. Schemat budowy kośćca kończyny dolnej
*Obręcz kończyny dolnej: kość miedniczna (zrośnięta kość biodrowa, łonowa i kulszowa)
*Udo: kość udowa, rzepka
*Podudzie: kość piszczelowa i strzałkowa
*Kości stępu: skokowa, piętowa, łódkowata, 3 klinowate, sześcienna
*Kości śródstopia: 5 kości śródstopia
*Kości palców: paliczki
17. Omów budowę kośćca klatki piersiowej 47. Omów połączenia żeber z kręgosłupem i mostkiem
Budowa kostna klatki piersiowej składa się z 12 kręgów piersiowych i trzyczęściowego mostka. Żebra i mostek należą do typu kości płaskich, kręgi do różnokształtnych. Charakterystyczną cechą całości konstrukcji jest zachowana budowa odcinkowa (metameryczna) przy równoczesnej zmiennej długości żeber.
Układ stawowy klatki piersiowej przedstawia budowę złożoną, która zdumiewa konstrukcją połączeń i precyzją ich wzajemnego współdziałania. Połączenia stawowe żeber dzielą się na tylne i przednie.
Główka każdego żebra łączy się stawem jamowym z trzonem odpowiedniego kręgu, a guzek żebrowy z powierzchnią stawową na wyrostku poprzecznym kręgu. Jedynie żebra wolne nie mają połączeń guzkowo-poprzecznych. Wymienione stawy są jednoosiowe, typu obrotowego.
Przedłużenie trzonu każdego żebra tworzy listwa chrzęstna, silnie zespolona z kostną częścią żebra i wzmocniona ochrzęstną, będącą przedłużeniem okostnej żebrowej. Chrząstki żebrowe zwiększają elastyczność ścian klatki piersiowej i umożliwiają intensywniejsze wychylenie żeber. Chrząstki górnych 7 par żeber łączą się z mostkiem bezpośrednio. Dalsze trzy chrząstką żebrową z chrząstką VII żebra. Tylko I żebro tworzy z rękojeścią mostka chrząstkozrost. Pozostałe żebra (6 par) tworzą z mostkiem połączenia stawowe typu jamowego (stawy wolne, jednoosiowe)....
monotenantes