TEORIA WF.doc

I. WSPÓŁCZESNE KIERUNKI I TENDENCJE W WYCHOWANIU FIZYCZNYM

1. Współczesne tendencje oraz propozycje modernizacji wychowania fizycznego na tle przemian w oświacie, wychowaniu i cywilizacji.

Przesycona humanistyczną troską walka o unowocześnienie wychowania fizycznego przebiega równolegle z przejawami reformatorskiego działania w całym szkolnictwie. Edukację traktuje się dzisiaj jako proces rozciągający się na całą egzystencję człowieka wykraczający poza obręb szkoły.

2. Główne tezy krytyki tradycyjnego modelu:

Krytyczne głosy wobec tradycyjnego modelu wychowania fizycznego usłyszano pierwszy raz w połowie lat siedemdziesiątych. W sporze o współczesny kształt wychowania fizycznego linia podziału przebiegła między wyznawcami koncepcji wyraźnie nowatorskich, a zwolennikami jedynie drobnych korekt i ulepszeń.

Podstawowe krytyczne głosy dotyczyły:

- myślenia o wychowaniu fizycznym wyłącznie w kategoriach klasowo – lekcyjno – przedmiotowych

- biologizacji wychowania fizycznego

- naśladowania ruchów, które są wobec Okonia pozbawione wszelkiej inwencji

- szkołę polską, która nie wychowuje dla zdrowia

- roli ucznia w wychowaniu fizycznym

- działalności sportowo - rekreacyjnej

- testów sprawności fizycznej

- systemu klasowo-lekcyjnego.

3. Zasadnicze przesłanki nowoczesności:

a) edukacja permanentna – zasada ta głosi, że wychowanie fizyczne należy traktować jako nieprzerwany proces, któremu początek wyznacza akt narodzin dziecka i który biegnie aż do schyłku ludzkiego życia.

b) prospekcja – (wychowanie dla przyszłości). W haśle tym uzwględniono, że życie, do którego przygotowujemy, nieustannie zmienia się, stawiając stale nowe i z reguły coraz trudniejsze zadania. Z prospekcją wiąże się problem rozbudzania zamiłowań do ruchu i zmęczenia wywołanego wysiłkiem fizycznym.

c) autoedukacja – postępem w nauczaniu nie będą najwymyślniejsze urządzenia i sprzęt, ani tresura, tylko motywacja do ćwiczeń, bo nie istnieje prawdziwe wychowanie tam, gdzie nie ma dobrowolnego zaangażowania osobnika, aktywnego udziału z jego strony.

d) humanizacja – hasło to głosi, żeby   lepiej zrozumieć sfery przeżycia  ludzkiego. Chodzi o zmianę postaw i  nastawień. Trzeba przezwyciężyć  tradycyjną gradację wartości  eksponującej ducha i upośledzającej  ciało – F. Znaniecki pisał, że ciało tak  samo jak inne treści zmysłowe czy  kulturalne, jest wartością wśród innych  wartości, a nie warunkiem czy podłożem  innych.

e) intelektualizacja  – aby osiągnąć  efektywność działania – uczeń powinien  wiedzieć po co ćwiczy i jakie są potrzeby  jego organizmu. Oznacza to  konieczność wzbogacenia wychowania  fizycznego o wartości intelektualne –  poznawcze.

g) szkoła przedłużona i środowiskowa – realizacja nowych zadań wychowania  fizycznego wymaga wyjścia poza system  klasowo – lekcyjny i rozwinięcia form  działalności pozalekcyjnej i  pozaszkolnej. Szkoła bliskiej przyszłości  powinna szerzyć kulturę fizyczną  promieniując swoimi wpływami nie tylko  wśród dzieci ale również wśród  dorosłych.

4. Propozycje modernizacji:

Pierwszą propozycję modernizacji, której autorem był Maciej Demel - stanowiły treści programowe i zaproponowano, aby scalić w jeden blok przedmiotowy:

- lekcje wf,

- pozalekcyjne formy wf,

- działalność szkolnej służby zdrowia,

- oświatę zdrowotną w szkole,

- lekcje higieny i nauki o człowieku.

Inną wersję programową, która jest wyrazem poszukiwania szans na unowocześnienie wychowania fizycznego zaproponował Zygmunt Jaworski

- część pierwszą (obowiązkową) – mającą zapewnić podstawy wiedzy z  zakresu kultury zdrowotnej i fizycznej

- część drugą (do wyboru)stanowił ją program aktywności ruchowej, na  który składały się treści różnych  dyscyplin sportowych

Kolejną propozycję przedstawił Krzysztof Zuchora, który postulował, aby elementami programów uczynić:

- gry i zabawy,

- wychowanie zdrowotne,

- rekreację,

- turystykę,

- sport.

W każdej z tych odmiennych sfer kultury fizycznej prowadzić miano by inną grupę wychowanków, zmierzając odmienną drogą do tego samego celu.

II. CELE WYCHOWANIA FIZYCZNEGO

1.Cele wychowania

Stawianie celów w stosunku do wychowania fizycznego jest konieczne. Świadomość celu stanowi podstawowy warunek skuteczności jakiegokolwiek działania.

Wychowanie fizyczne operuje sytuacjami, których rozwiązywanie wymaga realizacji poznania myślowego, myśli i działania.

Wychowanek spotyka się tu bezpośrednio z:

- rzeczywistością materialną,

- doświadcza fizycznych cech rzeczy,

- praktycznie uczy się oceny czasu i przestrzeni,

- wdraża się do panowania nad materią otoczenia i nad własnym ciałem.

Cele generalne wychowania fizycznego wynikają z rozwoju współczesnych tendencji cywilizacyjnych, a należy do nich przede wszystkim:

- wzrastające tempo postępu technicznego,

- mechanizacja i usprawnianie życia, co powoduje konieczność  powrotu, ucieczki do natury,

- intensyfikacji życia,

- różnorodność wyboru form aktywności,

- stopniowy wzrost wolnego czasu,

- podnoszenie ogólnego standardu życiowego,

- odpowiedzialność za los własny i społeczny.

I właśnie te tendencje dyktują cele wychowania fizycznego.

2. Tradycyjne poglądy na cele wychowania fizycznego:

Nowy rozdział w rozwoju teorii wychowania fizycznego w Polsce otworzyły prace Eugeniusza Piaseckiego , zwłaszcza „Zasady wychowania fizycznego”, w której zawarł nowoczesną analizę wpływu ćwiczeń na organizm i psychikę , docenił wpływ gier ruchowych jako „czynnik urabiający społecznie”. Cele są zarówno fizyczne jak i moralne oraz utylitarne, a także intelektualne i etyczne. Za cele główne uważał dwa cele fizyczne:

- zdrowie

-  sprawność

Oraz dwa cele duchowe:

- dzielność,

- piękno,

Uważał on, że użycie sił natury połączonych z ruchem mięśniowym dla celów wychowawczych odświeża organizm oraz daje efekty rozrywkowe i wypoczynkowe. Elementy cielesne i duchowe łączą się ze sobą nierozerwalnie. Pośród zagadnień, na które W. Osmolski zwracał uwagę znalazły się:

- przystosowanie do środowiska,

- hartowanie ustroju,

- przyrost masy ciała,

- budowa ciała,

- wzmacnianie zdrowia,

- rozwijanie sprawności ruchowej,

- wdrażanie do lojalnego współzawodnictwa i wysiłku,

- panowanie nad odruchami,

- poczucie pełni przeżyć psychicznych,

- wyrabianie charakteru, dyscypliny i zaradności życiowej.

Florian Znaniecki podkreślał , że w wychowaniu fizycznym chodzinie tylko o to, aby wychowanek wykonywał pewne czynności bezpośrednio w trakcie procesu wychowania, ale ważne jest to aby nabrał on chęci i zdobył umiejętności ułatwiające mu działanie po uniezależnieniu się od wychowawcy.

Poprzez wychowanie fizyczne zmierza się do ukształtowania pożądanych wzorów i typów:

- higienicznego (rozwój właściwości zdrowotnych),

- geneonomicznego (rola genetyczna i troska o jakość i ilość przyszłych pokoleń),

- obyczajowo - estetycznego (ubiór i ozdoby, wygląd zewnętrzny, przyzwyczajenie   ruchowe),

- hedonistycznego (stosunek do doświadczeń przyjemnych i przykrych),

- fizyczno - utylitarnego (zręczność, uzdolnienia),

- sportowego ( znaczenie samoistne jako sprawdzian doskonałości koordynacji ruchowo- sportowych).

3. Współczesne koncepcje ujmowania celów wychowania fizycznego.

Najbardziej przejrzyście bo w sposób zhierarchizowany ujął cele wychowania Zygmunt Gilewicz.

Wyróżnił on w pierwszej kolejności kategorie celów swoistych, typowych dla wychowania fizycznego zmierza się tu do kształcenia:

- sfery somatycznej,

- czynności wegetatywnych,

- narządów zmysłowych,

- nawyków i upodobań ruchowych,

- ogólnych cech sprawności (szybkość, zręczność, siła, wytrzymałość).

Natomiast z wielką ostrożnością wprowadza Gilewicz grupę celów nieswoistych. Grupa tych celów wynika z tendencji ogólno - wychowawczych. Są to wszystkie momenty, przez które wychowanie fizyczne kooperuje z innymi działami wychowania:

- wychowaniem intelektualnym,

- moralno- społecznym,

- estetycznym,

- politechnicznym,

3. Współczesne koncepcje ujmowania celów wychowania fizycznego.

Współczesne formułowanie celów wychowania fizycznego zależy od sposobu pojmowania go. Zależność ta przejawia się w następującej klasyfikacji celów wychowania fizycznego, według której istniałyby:

a) cele ujęte negatywnie - jako walka z własną cielesnością np. w systemie ascezy średniowiecznej. Ciało, bowiem według tej koncepcji jest przeszkodą w osiąganiu celów wyższych, jest więzieniem duszy.

b) cele ujęte neutralnie - ciała się nie zwalcza ani nie popiera. Funkcjonuje ono poza naszym zainteresowaniem, utrzymując się na poziomie minimum adaptacyjnego. Jeśli podejmie się trud pielęgnowania i ćwiczenia ciała to jedynie po to, aby uwolnić się od c) c) c) cele ujęte pozytywnie - ciało jest świadomie odczuwalnym źródłem dodatnich przeżyć, radości z samego istnienia i odczuwania. Tym doznaniom subiektywnym towarzyszy zazwyczaj przeświadczenie o obiektywnej wartościzdrowego i sprawnego organizmu. Ujęcie negatywne należy już do przeszłości. Współczesna linia światopoglądowego frontu w wychowaniu fizycznym biegnie między ujęciem neutralnym a pozytywnym.

Koncepcja przedstawiona przez M. Demela i K. Zuchorę ma na celu dążenie do samorealizacji człowieka poprzez:

- wiedzę - czyli ogólne wiadomości o organizmie, a zwłaszcza swym własnym,

- umiejętności - czyli opanowanie pewnych sprawności zapewniające szansę powodzenia i potwierdzające własną wartość,

- potrzeby i nawyki - przyswajanie nawyków, dbałość o higienę własnego ciała i zdrowie, rozbudowanie potrzeb aktywności ruchowej,

- postawy i motywacje - czyli stosunek intelektualny i emocjonalny do wychowania fizycznego. Warunkiem jest pozytywny stosunek w przeciwnym razie ćwiczenia mogą stać się przykrym zabiegiem.

Koncepcja przedstawiona przez S. Strzyżewskiego wg. poniższego układu:

- ideał wychowawczy - to zespół najbardziej pożądanych cech osobowości jednostki, do którego zmierzamy poprzez całokształt oddziaływań wychowawczo – kształcących. Jest on wyprowadzany z pewnych uznanych wartości, stanowiąc " element składowy określonego systemu wartości " ( Muszyński, 1977 ). W wychowaniu fizycznym ideałem tym byłoby to wszystko, co cenne i godne pożądania w zakresie zdrowia, wydolności, sprawności ruchowej, postawy ciała, odporności i urody.

Za cel naczelny WF należy dzisiaj przyjąć wywoływanie pozytywnych zmian w świadomości, poprzez tworzenie właściwego zespołu postaw i nastawień wyznaczających zachowanie w stosunku do jego fizycznej (cielesnej) postaci aktualnie obowiązującym programem szkolnej KF,w samym okresie szkolnym można wyróżnić trzy następujące podokresy:

a) podokres obejmujący klasy I-III,

b) podokres obejmujący klasy IV-VIII,

c)     podokres obejmujący szkoły ponadpodstawowe.

W kolejności zarysowuje się jednak konieczność wprowadzenia celów szczegółowych WF. Za takie uznano cele kierunkowe ( osobowościowe ) i cele kształcenia ( instrumentalne ). Cele kierunkowe dotyczą dyspozycji osobowościowych wychowanka ( przekonania, uczucia, motywacje, umiejętności, zainteresowania itp. ), które określają jego postawę wobec własnego ciała. Najogólniej cele kształcące odnoszą się do wiedzy, umiejętności i sprawności ruchowych, wydolności, odporności i urody

W celach etapowych uwzględnia się fakt, iż z wiekiem zmieniają się potrzeby i zainteresowania człowieka. Względy rozwojowe i psychologiczne wymagają, aby odmiennie precyzować cele wychowania i kształcenia fizycznego w okresach:

a) noworodka,
b) niemowlęcym i poniemowlęcym,
c) przedszkolnym,
d) szkolnym,
e) młodzieńczym,
f) wieku dorosłego i dojrzałego,
g) starzenia się i starości.

W celach operacyjnych wytycza się  konkretne rozwiązania praktyczne dotyczące wychowania i kształcenia fizycznego. Określają rodzaje doświadczeń, jakie należy organizować i związane są z rozwiązywaniem zadań w danych sytuacjach dydaktyczno wychowawczych. Realizowane w jednostkach lekcyjnych.

...