z2.pdf

PodejĻcie systemowe w rozwiĢzywaniu problemw inŇynierskich

Na podstawie materiaþw: http://neur.am.put.poznan.pl/is_2005/index.htm

dwa staro chiıskie powiedzenia :

I. KaŇda prawda ma wymiar czasowy i jakoĻciowy (obiektywna, psychologiczna ), bowiem rodzi

siħ jako herezja, a koıczy Ňywot jako przesĢd.

II. JeĻli myĻlisz rok naprzd, zasiej ziarno

JeĻli myĻlisz dziesiħę lat naprzd, zasadŅ drzewo

JeĻli myĻlisz sto lat naprzd, ksztaþę ludzi.

ZasiewajĢc ziarno, raz zbierzesz plon

SadzĢc drzewo, zbierasz plon dziesiħciokrotny

KsztaþcĢc ludzi (i siebie), zbierasz plon stukrotny

(anonimowy poeta chiıski VI p.n.e.)

Otoczenie systemowe

to byt przejawiajĢcy swe istnienie przez synergiczne wspþdziaþanie swych elementw

[Belinger, 2002]

przedstawia oglne prawidþowoĻci i zasady, prawa praw, wyartykuþowane dla

lepszego zrozumienia czþowieka i jego Ļrodowiska jako czħĻę systemu interakcji [Skytner, 2001,

s. 3]. Zatem dostarcza ona oglny jħzyk, ktry þĢczy razem rŇne dziedziny wiedzy i jako taka

automatycznie dĢŇy do nauk uniwersalnych, ktre zamierzajĢ poþĢczyę rŇne dyscypliny

ludzkiego myĻlenia i dziaþania, by doprowadzię do stanu "gdzie nauka, filozofia i religia nie bħdĢ

od siebie oddzielone." Teoria systemw powinna nam uþatwię utworzenie obrazu (modelu)

Ļwiata i przez to zrozumienie miejsca w ktrym Ňyjemy .

Z drugiej strony czþowiek w swym Ļrodowisku, coraz czħĻciej przez siebie stworzonym, jest

twrcĢ powoþujĢcym do Ňycia nowe systemy, ktrych rozwj go czħsto zaskakuje i przerasta,

prowadzĢc do caþkiem niezamierzonych konsekwencji. Zatem winna

sþuŇyę optymalizacji wysiþku, efektu i ryzyka przy powoþywaniu do Ňycia i funkcjonowaniu

nowych systemw, harmonijnie wplecionych w istniejĢce Ļrodowisko.

Potrzeba nauczania podejĻcia systemowego

Przykþad potrzeby ukoıczenia studiw:

- zdobyę zawd, zdobyę tytuþ i stopieı wyŇszego wyksztaþcenia, (inŇynier, licencjat, magister)

- rady rodzicw, kolegw

- wyŇsze zarobki, þatwiejsze Ňycie

- odroczenie problemw zwiĢzanych z bezrobociem

- awans w hierarchii spoþecznej, zawodowej,

- rzadziej: aby staę siħ peþnowartoĻciowym czþonkiem spoþecznoĻci /podejĻcie systemowe-

holistyczne/

Co zatem powinien siħ Absolwent nauczyę, lub co uczelnia powinna mu zaoferowaę?

W skrcie to: wiedza, umiejħtnoĻci, kreatywnoĻę, oglĢd Ļwiata, hierarchia wartoĻci, wola

dziaþania. z

Jak Ňyę? Mieę czy byę? PodejĻcie systemowe - holistyczne: prawdopodobnie harmonijnie

rozwijaę te dwie strony

. Piramida zamoŇnoĻci paıstw z roku 1990 wg dochodu na gþowħ w US $ -

WĻrd paıstw super bogatych i bogatych, sĢ tam trzy lub cztery paıstwa, ktre ponad dwieĻcie

lat temu nie wiedziaþy iŇ mogĢ stanowię nard i /lub paıstwo.

Czym siħ cechujĢ ci ludzie, Ňe majĢ sukcesy a my nie?

Do najwaŇniejszych brakw naleŇĢ:

- aktywnoĻę i odwaga publicznego wyraŇania i bronienia wþasnej opinii i poglĢdw,

- zrozumienie i docenianie wartoĻci pracy,

- umiejħtnoĻę hierarchizacji wartoĻci i zadaı,

- odpowiedzialnoĻę za wþasne i zespoþu wyniki (accountability),

- umiejħtnoĻę delegowania i dzielenia siħ zadaniami oraz odpowiedzialnoĻciĢ,

- docenianie znaczenia krytyki i oceny.

WartoĻci tych nauczyli siħ zamoŇniejsi, jeĻli nie w przedszkolu i szkole, to na pewno na swoim

Uniwersytecie.

Paradygmat systemowy

Postħp nauki i technologii doprowadziþ do sytuacji, Ňe potrafimy powoþywaę do Ňycia coraz

bardziej skomplikowane systemy, czy to w postaci wyrobw, czy organizacji gospodarczych i

/lub spoþecznych, lub innych przedsiħwziħę. Potencjaþ do powoþywania takich systemw wydaje

siħ wprost niezmierzony. Jednak nasza znajomoĻę projektowania, powoþywania do Ňycia i

funkcjonowania tak zþoŇonych systemw nie jest peþna. Dowiadujemy siħ o tym niestety na ogþ

za pŅno, w postaci rŇnych niepoŇĢdanych efektw; poczĢwszy od wielokrotnych przekroczeı

budŇetowo terminowych, aŇ do tego Ňe spodziewane efekty nie nastħpujĢ i nie nastĢpiĢ nigdy, bo

jest gorzej niŇ byþo, jak w sþynnych czterech polskich reformach (np. zdrowia) ostatnich lat.

Badania przeprowadzone po klħsce projektu pokazujĢ, iŇ nie byþ on wþaĻciwie zdefiniowany,

wþaĻciwie wyodrħbniony ze Ļrodowiska, ani teŇ nie zbadano krtkoterminowych i

dalekosiħŇnych efektw ubocznych.

- komunikacja i wymiana bieŇĢcych doĻwiadczeı i dokonaı w zespole nie byþa wþaĻciwa,

- zespþ nie miaþ wsplnego jħzyka.

- znajomoĻę dziaþania systemu jest niepeþna, fragmentaryczna,

- zespþ zarzĢdzajĢcy czuje, Ňe wszystkich reakcji systemu nie sposb przewidzieę.

- oficjalnie publikowane powody takiego stanu rzeczy bywajĢ rŇne, czħsto przypisywano to

awariom hardwaru i softwaru wszħdobylskich komputerw, sieciom sterowania, itp.

Prawdopodobna przyczyna : myĻleniu redukcjonistyczno mechanistyczne,

cczÎ polega on na tym, Ňe badajĢc problem (system), podziel go na czħĻci i w

ten sposb poznasz jak dziaþa caþoĻę. Zdawaþo to i zdaje teraz doskonale sprawħ przy badaniu

maszyn i prostych systemw.

cz /pojawiþ siħ w latach szeĻędziesiĢtych/ - dostarcza

podstawy naukowe, metody i techniki dla rozwiĢzywania problemw poprzednio

nierozwiĢzywalnych.

- szerokoĻę ich problematyki wymaga wspþpracy wielu specjalistw z rŇnych dziedzin ludzkiej

aktywnoĻci.

- wielo dziedzinowoĻę wymaga doskonaþej wiedzy i pracy specjalistycznej i jednoczesnej

wspþpracy wielu specjalistw (podejĻcie zespoþowe) rozumiejĢcych problem i siebie wzajemnie.

- zrozumiaþy zbir wzajemnie powiĢzanych i uzupeþniajĢcych siħ idei, niektrych znanych, a

innych nie w peþni jeszcze rozpracowanych.

- zapis formalny, pomocny w zrozumieniu i unikajĢcy niejasnoĻci.

- wysokie standardy jakoĻciowe, zgodnie z ktrymi uwzglħdnia nie tylko wymogi klienta -

pþatnika, ale teŇ wymogi i koszty; Ļrodowiskowe i spoþeczne.

- gremia odpowiadajĢce za projekt sĢ odpowiedzialne, dostħpne i wytþumaczalne.

- musi byę dostħpna caþa dokumentacja prowadzĢca do wyniku, modele, metody, Ņrdþa danych,

z jasnym harmonogramem czasowym okreĻlajĢcym strumienie aktywnoĻci i strumienie

finansowania.

- modele musza takŇe ujmowaę kalkulacjħ i zarzĢdzanie ryzykiem, a takŇe operowaę jasnymi

kryteriami ocenowymi.

Z tego punktu widzenia jako ęwiczenie proszħ ocenię systemowo decyzje naszych RzĢdw i

dowdcw przed i w czasie II wojny Ļwiatowej.

Kto skorzysta z podejĻcia systemowego

KorzyĻci podejĻcia systemowego przy rozwiĢzywaniu problemw gospodarczo spoþecznych

objawiajĢ siħ jako korzyĻę kaŇdego z nas, jednak nie sĢ dla wszystkich jednakowo czytelne i

oczywiste.

Przykþady:

1. SþuŇba zdrowia oparta na specjalistach (A) oraz oparta na lekarzach domowych (B) - Anglia

Trendy rozwoju Ļwiata i podejĻcie systemowe

1. Wpþyw spoþeczeıstwa informacyjnego ; gþwnymi skutkami sĢ przeksztaþcenia w charakterze

pracy i produkcji. Rutynowe i powtarzalne czynnoĻci, ktre stanowiþy codziennoĻę wiħkszoĻci

pracownikw zanikajĢ, wypierane sĢ przez bardziej samodzielne i urozmaicone. W efekcie

zmienia siħ relacje wewnĢtrz przedsiħbiorstw. Wzrasta rola czynnika ludzkiego (humanware).

Pracownik staje siħ bardziej wraŇliwy na zmiany wzorcw organizacji pracy, poniewaŇ zyskaþ na

indywidualnoĻci. Wszyscy stanħli wobec koniecznoĻci dostosowania siħ do nowych narzħdzi

techniki, ale i zmian w organizacji pracy.

2. Umiħdzynarodowienie handlu globalizacja ; zasadniczo wpþywa na likwidacjħ i tworzenie

miejsc pracy. PoczĢtkowo dotyczyþo to wymiany handlowej, technicznej i finansowej, ale teraz

znosi granice miedzy poszczeglnymi rynkami bardziej niŇ siħ sĢdzi, przybliŇajĢc powstanie

Ļwiatowego rynku zatrudnienia. Oznacza to koniecznoĻę podnoszenia oglnego poziomu

wyksztaþcenia i umiejħtnoĻci by nie dopuĻcię do powiħkszenia siħ podziaþw spoþecznych i

rozpowszechnienia nastrojw niepewnoĻci wĻrd obywateli.

3. Wpþyw Ļwiata nauki i techniki ; przyrost wiedzy naukowej, jej zastosowania w technologii,

coraz to bardziej wyrafinowane metody, ktre sĢ jego efektami powodujĢ pewien paradoks.

Mimo oglnie dobroczynnego wpþywu, postħp naukowo techniczny wywoþuje w spoþeczeıstwie

uczucie niepokoju, a nawet irracjonalne obawy. Wiele krajw europejskich tþumaczy i wspiera

dlatego kulturħ naukowo technicznĢ od najmþodszych klas szkolnych, i okreĻla zasady etyczne,

szczeglnie w nanotechnologii, biotechnologii i technologiach informacyjnych.

PodsumowujĢc : szkoþy winny nauczyę uczyę siħ samemu (continuous education, life long

education), uczyę siħ w ramach organizacji i przedsiħbiorstwa (organizational learning) , by

twrczo i samodzielnie rozwiĢzywaę problemy, stosujĢc do nich podejĻcie systemowe i

wspomnianĢ juŇ metodħ; myĻl globalnie i dziaþaj lokalnie.

11 praw podejĻcia systemowego (wg Argyrisa [Sage, 1995]), waŇnych w szczeglnoĻci dla

duŇych i zþoŇonych systemw, np. organizacji.

1. Wspþczesne i przyszþe problemy czħsto sĢ efektem poprzednich rozwiĢzaı (kuracji).

2. Dla kaŇdego dziaþania znajdzie siħ przeciwdziaþanie.

3. Krtko czasowe (short - term) polepszenia czħsto prowadzĢ do dþugotrwaþych problemw i

trudnoĻci.

4. RozwiĢzanie moŇe byę gorsze niŇ sam problem.

5. ýatwe rozwiĢzanie moŇe w ogle nie byę rozwiĢzaniem.

6. Szybkie rozwiĢzanie, wykonane na poziomie symptomw danego problemu, czħsto wiedzie do

licznych problemw, ktre nie istniaþy przedtem, (szybkie rozwiĢzania mogĢ byę anty

produkcyjnymi rozwiĢzaniami).

7. Przyczyna i efekt niekoniecznie muszĢ byę ciasno zwiĢzane w czasie i przestrzeni. Czħsto

dziaþania wdroŇone tu i teraz pojawiĢ siħ jako efekt daleko i pŅno i przez to nie sĢ skojarzone.

8. Dziaþania, ktre przyniosĢ najlepsze efekty wcale nie sĢ oczywiste z pierwszego wejrzenia.

9. Niski koszt i wysoka efektywnoĻę rozwiĢzaı nie mogĢ byę przedmiotem wzajemnej wymiany.

10. CaþoĻę problemu jest zawsze wiħksza niŇ prosta agregacja elementw tego problemu.

11. Zawsze musimy rozpatrywaę caþy metasystem (np. problem, przedsiħbiorstwo, organizacja)

zþoŇony z systemu i otoczenia.

Techniczno organizacyjna droga rozwoju paradygmatu systemowego

1. Problem typu koalicji w drugiej wojny Ļwiatowej;

¤ obrona przeciwlotnicza Anglii z zastosowaniem radaru,

¤ organizacja i obrona konwojw z zaopatrzeniem materiaþowym USA dla walczĢcej Europy.

Problem zastosowania nowego wynalazku, radaru do caþoĻciowej obrony Anglii przed

inwazjĢ, rozwiĢzywaþa grupa pod kierownictwem profesora P.M.S. BlachettÓa z Uniwersytetu

Manchester (1940r), w skþadzie: oficer armii, jeden fizyk oglny, dwu fizykw

matematycznych, astrofizyk, geodeta, dwu matematykw i dwu fizjologw. Jak widaę skþad

grupy pokrywaþ prawie caþe moŇliwe spektrum problemw i pytaı jakie naleŇaþo rozwiĢzaę

projektujĢc krajowy system obrony przeciwlotniczej. Rok rozpoczħcia prac przez tħ grupħ

(1940) uznaje siħ za moment powstania nowej dyscypliny efektywnego dziaþania

zespoþowego nazwanej potem BADANIA OPERACJI lub badania operacyjne, (operations

research).

Podobne grupy naukowcw i specjalistw pracowaþy w USA nad takimi problemami jak

dostawy materiaþowe statkami do Europy, gdzie przedmiotem prac i ustaleı byþo; wielkoĻę

konwojw, ich trasa, szyk, czħstotliwoĻę, wsparcie okrħtw marynarki, lotnictwa, itp.,. Inny

palĢcy problem rozwiĢzywany przez ten zespþ to dyslokacja min morskich przeciw þodziom

podwodnym, gdzie przedmiotem prac byþa optymalizacja w zakresie: Ļrodki dyslokacji

(okrħty, samoloty), għstoĻę i gþħbokoĻę dyslokacji, rodzaj min, gþħbokoĻę ich pþywania,

wybuchu, itp.. Naczelnym miernikiem dziaþania byþa oczywiĻcie, jak zawsze w inŇynierii

systemw, efektywnoĻę proponowanych rozwiĢzaı.

2. Utworzenie w 1946 w ramach United States Air Force (USAF) w Santa Monika CA,

specjalnego instytutu badawczego RAND Corporation (Research And Development) , ktry

zajmowaþ siħ caþym spektrum badaı, studiw i symulacji na potrzeby armii USA, a takŇe

strategicznych potrzeb rzĢdu, co czyni zresztĢ do tej pory. Ostatnia sþynna symulacja podana do

wiadomoĻci publicznej, to prba odpowiedzi na pytanie, ile krajw europejskich musi siħ

zaangaŇowaę dla odparcia ewentualnej agresji Rosji w 1994r.

PodejĻcie systemowe /holistyczne/ wyrŇnia :

¤ PodejĻcie caþoĻciowe do problemu

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: