Kamila Marion
SRiKS II rok
forma zaoczna
Temat Pracy Semestralnej:
Zjawisko uzależnienie od Internetu
Spis Treści :
1. Cel Pracy
2. Uzależnienie – jego natura i pojecie
3. Przyczyny uzależnień
4. IAD czy ZUI ?
5. Skutki uzależnienia internetowego
6. Jak leczyć ?
7. Wnioski końcowe: Uzależnienie od Internetu jako problem indywidualny i społeczny?
8. Bibliografia i przypisy
Internet staje się coraz bardziej niezbędnym elementem w wielu dziedzinach naszego życia przynosząc wiele rozwiązań i udogodnień, jednak coraz częściej mówi się również o jej zgubnym wpływie na zdrowie i samopoczucie człowieka
Celem niej mniejszej pracy jest opisanie zjawiska uzależnienia od internetu
i okazanie jego szerokiego wpływu na życie jednostki jak i całego społeczeństwa, które z każdym dniem staje się coraz większym i prężniej rozwijający się globalnym społeczeństwem informacyjnym.
Opisując dane zjawisko nie sposób nie zwrócić uwagi na samo pojęcia „uzależnienia” wokół którego widoczne jest spore zawirowanie terminologiczne.
Gdy w roku 1968 Komisja Ekspertów WHO wprowadziła nowe pojecie „uzależnienia” (drug dependence) jako uzupełnienie wcześniejszych definicji „nawyku” i „nałogu”, początkowo miało ono być rozumiane jako uzależnienie od leków, jednakże w szybkim tempie zmieniło swój charakter na bardziej uniwersalny, późniejsze wprowadzenie innych nazewnictw (szczególnie w przypadku uzależnień od alkoholu) miała zapobiegać negatywnemu etykietowaniu osób uzależnionych
i jest obecnie powszechnie w użyciu w naukach społecznych (szczególnie w przypadku socjologii i pracy socjalnej).
Formalnie w polskim słowniku języka polskiego nie ma rzeczownika „uzależnienie” posiada natomiast formy czasownikowe „uzależniać się „ , „uzależnić się”- stawać się zależnym do kogoś, od czegoś”(...). Nowy Leksykon PWN traktuje uzależnienie jako termin medyczny: „uzależnienie jest to stan psychicznej i fizycznej zależności od jakiegoś psychoaktywnego środka chemicznego, przejawia się przymusem jego przyjmowania w oczekiwaniu na efekty działania tego środka, lub uniknięcia objawów abstynencyjnych(...). Diagnostyczny i statystyczny podręcznik zaburzeń psychologicznych definiuje uzależnienie jako „stan psychiczny i fizyczny, wynikający z interakcji pomiędzy organizmem a środowiskiem, objawiający się kompulsywnym(przymusowym) przyjmowaniem środka na stałe lub okresowo, by przełożyć jego działanie lub uniknąć złego samopoczucia wynikającego z abstynencji 1.
Opisane powyżej definicje jak i słownictwo w dużym stopniu odwołują się do natury medycznej pojęcia co znajduje przełożenie w pewien stopniu nieprecyzyjności.
Powstają pytania co do mechanizmów i procesów uzależnienia. Czy uzależnienie od alkoholu i narkotyków do ten samym rodzajem co np. uzależnienie od hazardu?, czy działają na nie te same mechanizmy?.
Międzynarodowa klasyfikacja zabrudzeń i chorób DSM- IV mówi o 13 typach zaburzeń spowodowanych jedynie konsumpcja środków psychoaktywnych, pozostawia ona jednak spora „lukę” uzależnień od pewnych form aktywności takich jak m. in. uzależnienie od pracy czy internetu, które są również groźne w skutkach.
Pomimo swej dużej wielorodności w formie występowania można przypisać im pewne cechy wspólne charakterystyczne dla prawdziwych uzależnień
taki jak „zespól objawów uzależnieniowych” opisanych przez M. Griffitsha (2004)
„choć miał na myśli bardzo konkretny rodzaj uzależnienia :
l wyrazistość emocjonalnego podporządkowania - zachowanie realizujące potrzebę staja się najważniejsze,
l zmiana nastroju – optymalizacja nastroju tylko w czasie zachowania nałogowego
l tolerancja dawkowania – znieczulenie na poprzednio wystarczające dawki, potrzeba ich zwiększania
l objawy abstynencyjne – psychiczne wszędzie takie same, fizyczne w wielu przypadkach podobne
l konflikt – potrzeby uzależnieniowe zawsze wchodzą w kolizje z najbliższym otoczeniem, burzą więzy z innymi ludźmi
l nawrót – każda osoba uzależniona ma w swoim bagażu doświadczeń nieudane próby zerwania z nałogiem „[1]
Również M. Filipiak (2004) opisuje cechy charakterystyczne uzależnień jako:[2]
1. Eskalacja – W celu uczucia pełnego zadowolenia i satysfakcji jednostce nie wystarcza już „początkowy” kontakt z obiektem swojego pożądania, powstaje potrzeba stałego zwiększenia dawki kontaktu co w jego mniemaniu dopiero zapewni pełnie szczęścia i satysfakcji, skutkuje to do ciągłej chęci posiadania zwiększonej dawki(ilości) środka od której uzależniona jest jednostka.
2. Objawy odstawienia – Powstaje w wyniku zaprzestania zachowania uzależniającego, organizm jednostki reaguje bodźcami sygnalizującymi stan zagrożenia co skutkuje reakcjami stresowymi od lekkich jak „poirytowanie” po aż po tak masywne jak „ataki panik” czy „poczucie zagorzenia”
3. Samooszukiwanie - Ma na celu podtrzymanie i dalsza kontynuacje zachowań uzależniających. Objawiają się one u dotkniętego natłokiem brakiem dostrzegania i kontroli nad ilością „dawkowanego” środka (często poprzez tłumienie czy zaprzeczenie), objawy te są jednak widoczne dla osób postronnych. Poprzez tłumienie w sobie negatywnych odczuć dotyczących swojej osoby (podświadoma wiedza o sytuacji ), uaktywniają się sytuacje lękowe- jednym z sposobów ich „zagłuszenia” to ciągle zajmowanie czymś swojego umysłu aby nie mieć czasu na samorefleksje nad sobą. Gdy powyższe metody nie przynoszą już skutku do głosu przychodzi racjonalizacja- jednostka wykorzystuje a niejednokrotnie wynajduje wymówki (usprawiedliwienie) swoich zachowań i czynów- usprawiedliwia siebie, chcą również siebie przekonać o słuszności tychże uzasadnień. Mimo usilnych prób samooszukiwania i zaprzeczania uzależniony powoli zaczyna dostrzega prawdę o sobie, (pierwsze) próby stawienia czoła swoim problemom często okazują się być taktyka opóźnienia – przesuwanie rozwiązania problemu (uzależnienia) na „potem” co w końcowym efektem staje się jednym ciągiem „przesunięć” w oczekiwaniu na coś co nie następuje
„Poczucie winy, goryczy ,porażki, znienawidzenie samego siebie mogą prowadzić do bezwolnego poddania się nałogowi lub nawet prób samobójczych .
Procesowi uzależniania towarzysza również dwa zjawiska:
l Utrata silnej woli – uzależniona jednostka chce wyzwolenia z upokarzającego stanu, równocześnie pragnąć kontynuować go z czego drugie pragnienie często wygrywa. Przezwyciężenie uzależnienia nie jest możliwe bez silnej woli która osłabia mechanizm nieuzależniani się. Kolejne bezskuteczne próby zerwania z tym mechanizmem wskazują często na prawdziwe uzależnienie.
l Zaburzenie uwagi - w głównej koncepcji opiera się na opisanym powyżej „wyrazistości emocjonalnego podporządkowania” 2
Pomimo występujących podobieństw występują oczywiście cechy indywidualne i specyficzne dla poszczególnych typów omawianego zagadnienia, również internet ma swoje cechy charakterystyczne w którymi zajmę się w dalszej części pracy.
Nie można jednoznacznie określi przyczyn uzależnienia przeważnie jest to wynik końcowy nakładających się na siebie okoliczności, źródeł i tendencji mniej czy bardziej sprzyjających powstaniu wyżej opisanego stanu, jednak najczęstsza cecha charakterystyczna jest skłonność do ucieczki przed „realna” rzeczywistością i przynoszonych z nią problemów życia codziennego.
Wśród motywów jej towarzyszących najczęściej wymieniane są m. in: poszukiwanie nowych znajomości, miłości , partnerów seksualnych, osób z podobnymi zainteresowaniami i problemami powiększenie grona znajomych i osobistych koneksji jednostki, również chęć poeksperymentowania z własnym wizerunkiem , osobowością, wymyślanie i odgrywanie ról, podwyższenie samooceny aż po zmniejszenie uczucia alienacji i osamotnienia. Wymieniłam jedynie kilka najpowszechniejszych motywów nie pozostawia jednak wątpliwości ze jest ich więcej.
Jedno z tłumaczeń najczęściej wymienianych przez psychologów jest teoria osobowości skłonnej do uzależnień po angielsku zwana addective personality opisana przez amerykańskiego psychologa Craiga Nakkena twierdząc ze osoby cierpiące na uzależnienie maja najczęściej niskie lub zaniżone poczucie wartości, przejawiają brak chęci lub zdolności do nawiązywania kontaktów i więzi społecznych. Czesio przejawiają cechy niepokoju lękliwości i podwyższonego perfekcjonizmu.[3]
Jest to jedna z koncepcji niekoniecznie najbardziej przekonująca gdyż jak twierdzi M. Filipiak „Nie ma pewności , ze owe cechy stały się przyczyna ich uzależnień. Bardziej prawdopodobne jest to, ze w miarę uzależnienia wyłania się określony typ osobowości, ale nie jest on przyczyna uzależnienia, lecz jej skutkiem” [4]
Natomiast behawioryści swoja koncepcje koncentrując wokół koncepcji asocjacyjnej gdzie uzależnienie jest wynikiem „automatycznej” nauki bądź przyswojenia zachodzących miedzy sobą reakcji- jeśli dane zachowanie zostanie zapamiętane (zakodowane) przez jednostkę jako „przyjemne” będzie ona bardziej skłonna do ponowienia go, zaś w momencie odebrania jednostce środka (bodźca) sprawiającego jej przyjemność , będzie ona dotkliwiej odczuwała jego stratę i vice versa, co wiąże się kolejne z psychobiologia ludzkiego organizmu- jego skłonnością do poszukiwania przyjemności a unikania sytuacji i bodźców nieprzyjemnych.
Powyższa koncepcja wydaje się o tyle złowieszcza gdyż powszechnie (i osobiście) wiadomo jak trudno jest przerwa zakotwiczone już nawyki i przyzwyczajenia.
Również socjologowie zajmujący się dana tematyka upatrują uzależnienie jako wpływ i wynik środowiska społecznego w którym obraca się jednostka. Rodzina , szkoła , praca, znajomi itp. jako całość i odrębne grupy maja pływ (zarówno pozytywny jak i negatywny) na jednostkę , sposób jej wychowania , socjalizacje i warunki życia, największą role „sprawczą” przypisuje się rodzinie, zwłaszcza u osób młodych.
Najczęściej wymieniana przyczyna jest zachwianie spójności w rodzinie zwłaszcza jej za wysoki poziom w którym zachwiana jest równowaga autonomii stwarzając warunki do zamykania się sobie i szukania poza rodzinnego źródła akceptacji i możliwości ucieczki od rzeczywistości.
Poza rodzina swoje znaczenie ma tez chęć przynależności do grupy, konformizm grupowy szczególnie wśród młodzieży Grupa rówieśnicza preferuje ucieczkę od tradycji, zmianę norm i wartości preferując odmienny i nowy styl życia co okazuje się być przysłowiowa „żyzna gleba” dla powstawania i rozwoju uzależnień a odmiana internetowa możne być jedna z wielu jej form..
Pod natłokiem koncepcji i teorii nie należny jednak zapominać o tym ze uzależnienie ma swoje odniesienie w samym „przedmiocie” uzależniającym. Internet jako jedne z środków masowego przekazu staje się coraz powszechniej dostępny a czas przeciętnego użytkownika poświęcany mass mediom ciągle się zwiększa.
Nałogowe przybywanie w internecie doczekała się wielu określeń takich jak
l siecioholizm (netaholics) lub sieciozależność (netaddiction),
l cyberzależność (cyberaddiction) lub cybernałóg,
l internetoholizm, internetozależność, uzależnienie internetowe lub uzależnienie od Internetu (Internet addiction),
l uzależnienie komputerowe (computer addiction),
l zaburzenia spowodowane zależnością od Internetu (Internet Addiction Disorder - IAD ), [5]
Popularny zwłaszcza wśród amerykanów jest termin „Internet Addiction Disorder (IAD) czyli Zespól Uzależnień od Internetu który jest jednym z kandydatów do umieszczenia go w międzynarodowym systemie klasyfikacji zaburzeń.
Jako klasyczne objawy IAD wymieniane są:
l nieodparte pragnienie lub przymus przebywania w sieci;
l upośledzenie zdolności kontrolowania swojego zachowania;
l nieskuteczne próby organizacji spędzania czasu w sieci
l występowania zespołu abstynencji po wyjściu z internetu np. Niepokój , rozdrażnienie , drżenie rak
l porzucenie dotychczasowych zainteresowań i przyzwyczajeń
l zatracenie poczucia realności życia
l niechęć do życia w aktualnej rzeczywistości
l osłabienie więzi rodzinnych i koleżeńskich
l koncentracja własnych zachowań i prowadzenie rozmów wyłącznie wokół spraw komputerowych[6]
Do pierwszych jak największych badaczy tego nałogu zalicza się psychologa dr Kimberly Yunga z University of Pitsburg w USA, dr Kimberly Younga. Dokonując opisu cech charakterystycznych wskazujących granice miedzy normalnym użytkowaniem internetu a nałogiem. Wyróżnił:
1. Erotomanie Internetowa (cyberseksual addiction)-
2. Socjomanię internetową (cyber-relationship addiction).
3. Uzależnienie od sieci (net...
menager1982