9140_Srodkowoeuropejskie_subalpejskie_i_gorskie_lasy_bukowe_.pdf
(
409 KB
)
Pobierz
4 KASIA siedliska lesneĄĄ
Ârodkowoeuropejskie, subalpejskie i górskie
lasy bukowe z jaworem oraz szczawiem górskim
Ârodkowoeuropejskie,
subalpejskie i górskie
lasy bukowe z jaworem
oraz szczawiem górskim
(górskie jaworzyny
zio∏oroÊlowe)
Kod Physis: 41.15
warunkuje du˝à zmiennoÊç lokalnych postaci siedliska wy-
ra˝ajàcà si´ ró˝nicami florystycznymi.
Typ 9410 obejmuje w Polsce niewielkie fragmenty, dobrze
zachowanych drzewostanów bukowo-jaworowych i jawo-
rowo-bukowych, wyst´pujàcych w Bieszczadach Zachod-
nich oraz w Beskidzie ˚ywieckim. Od innych jaworowych
lasów zboczowych (9180) wyró˝nia si´ wi´kszym udzia∏em
buka w drzewostanie, oraz drzewostanem mniej zwartym,
a w wy˝szych po∏o˝eniach równie˝ ni˝szym.
Siedlisko to jest trwa∏e, ma du˝e znaczenie biocenotyczne,
charakteryzuje si´ stosunkowo du˝à ró˝norodnoÊcià gatun-
kowà. Jego area∏ jest bardzo ograniczony, dlatego wszyst-
kie p∏aty powinny zostaç obj´te ochronà zachowawczà.
9140
A. Opis siedliska
g∏ównego typu
Podzia∏ na podtypy
Definicja
9140-1 Wschodniokarpacka jaworzyna zio∏oro-
Êlowa,
41.15
9140-2 Zachodniokarpacka jaworzyna zio∏oro-
Êlowa,
41.15
Omówione podtypy sà stosunkowo ∏atwe do identyfikacji
i wyró˝nienia, albowiem obejmujà niewielkie p∏aty w ÊciÊle
okreÊlonych lokalizacjach. Mo˝na przypuszczaç, ˝e p∏aty
siedliska 9140 zostanà jeszcze zidentyfikowane w innych
pasmach górskich w polskich Karpatach lub te˝ Sudetach
i wówczas mo˝e nastàpiç potrzeba wydzielenia nowych
podtypów tego siedliska.
Lasy bukowe, zwykle tworzone przez niskie i nisko uga∏´-
zione buki z du˝ym udzia∏em jaworu
Acer pseudoplatanus
,
po∏o˝one w pobli˝u górnej granicy lasu. Wyst´pujà g∏ów-
nie w niskich górach klimatu oceanicznego w Europie Za-
chodniej, a tak˝e Ârodkowej i Pó∏nocno-Ârodkowej. Sk∏ad
gatunkowy runa jest zbli˝ony do runa w kwaÊnych i ˝y-
znych buczynach (9110, 9130), lecz zawiera liczne gatun-
ki z sàsiadujàcych z nimi zio∏oroÊli i traworoÊli, a wÊród ga-
tunków charakterystycznych cz´sto wyst´puje m.in. szczaw
górski
Rumex alpestris
(
=R. arifolius
).
Umiejscowienie siedliska w polskiej
klasyfikacji fitosocjologicznej
Klasa
Querco-Fagetea
europejskie mezo- i eutroficzne
lasy liÊciaste
Rzàd
Fagetalia sylvaticae
mezo- i eutroficzne lasy
liÊciaste zachodniej i Êrodkowej Europy
Zwiàzek
Tilio platyphyllis-Acerion pseudoplatani
górsko-podgórskie zboczowe lasy lipowo-jaworowe
Podzwiàzek
Lunario-Acerenion pseudoplatani
gór-
skie, wielogatunkowe lasy zboczowe z jaworem
Zespó∏
Aceri-Fagetum
górskie, zio∏oroÊlowe
jaworzyno-buczyny
Charakterystyka
Jaworzyny zio∏oroÊlowe
Aceri-Fagetum
sà dosyç podobne
w charakterze do jaworzyny karpackiej
Sorbo-Aceretum
carpaticum
opisanej z Babiej Góry, w zwiàzku z czym nie-
którzy autorzy ∏àczà te jednostki. Pomimo zbli˝onego do
9140 subalpejskiego charakteru
Sorbo-Aceretum
jego
charakterystyka nie odpowiada definicji 9140, ze wzgl´du
na bardzo ma∏y udzia∏ buka w drzewostanie i podroÊcie
i zdecydowanà dominacj´ jarz´biny.
Ponadto lasy zbli˝one do opisywanych odnotowa∏ w 1968 r.
J. Fabiszewski pod nazwà
Aceri-Fagetum
tak˝e w Górach
Bialskich w masywie Ânie˝nika K∏odzkiego. Wydaje si´ jed-
nak, ˝e stanowiska sudeckie sà bardziej zbli˝one do innych
zespo∏ów leÊnych zaliczanych do siedliska 9180 (
Ulmo gla-
Charakterystycznà cechà jest wyst´powanie licznych ga-
tunków zio∏oroÊlowych, niepe∏ne zwarcie drzewostanów,
s∏abo rozwini´ta warstwa krzewów, a w wy˝szych po∏o˝e-
niach – krzywulcowy pokrój buków i jaworów.
Opisane lasy wyst´pujà na wysokoÊci 800–1230 m n.p.m.,
na ogó∏ na pó∏nocnych zboczach o znacznym nachyleniu.
Pod∏o˝e geologiczne stanowi flisz karpacki, gleby sà zró˝-
nicowane, na ogó∏ p∏ytkie, kamieniste, a w pobli˝u cieków
wodnych – ˝yêniejsze. Zró˝nicowana wilgotnoÊç pod∏o˝a
71
Lasy i bory
9140
brae-Aceretum pseudoplatani
lub
Arunco-Aceretum
). Tymcza-
sowo do okreÊlenia tych stanowisk u˝ywa si´ nazwy prowizo-
rycznej – zbiorowisko
Acer pseudoplatanus-Aruncus sylvestris
.
Dok∏adna pozycja syntaksonomiczna tych lasów wymaga
dalszych badaƒ terenowych i weryfikacji.
zaradené do Smernice o biotopoch č. 92/43/EHS. Interpre-
tačný manuál. DAPHNE – Inštitút aplikovanej ekológie a Bo-
tanický ústav SAV, Bratislava, 145 pp.
KUČERA T., CHYTRÝ M. 2001. Bučiny. W: Chytrý M., Kučera T.,
Koči M. (red.) Katalog biotopůČeské republiky. Agentura
ochrany přirody a krajiny ČR, Praha.
MATUSZKIEWICZ J. 2001. Zespo∏y leÊne Polski. PWN, Warszawa.
PAUL W., SZARY A. 1998. Fitosocjologiczne porównanie wybra-
nych jaworzyn w polskich Karpatach Wschodnich i Zachod-
nich. Roczniki Bieszczadzkie 7: 295–305.
Bibliografia
BARTSCH J. 1940. Vegetationskunde des Schwarzwaldes. Pflan-
zensoziologie 4: 1–229.
DRAŽIL T. 2002. Javorovo-bukové horské lesy. W: Valachovič, M.,
Dražil T., Stanová V., MaglockýŠ. (red.) Biotopy Slovenska
Wojciech Mróz, Joanna Perzanowska
72
Ârodkowoeuropejskie, subalpejskie i górskie
lasy bukowe z jaworem oraz szczawiem górskim
B. Opis podtypów
su drzewa przyjmujà form´ krzywulcowo-zaroÊlowà, a ich
wysokoÊç zmniejsza si´ do 4–5 m. Na ogó∏ buk i jawor
wspó∏dominujà, lecz w niektórych p∏atach (szczególnie wy-
˝ej po∏o˝onych) wyraênie obserwuje si´ przewag´ jawora.
W niektórych miejscach zaznacza si´ dosyç du˝y udzia∏ ja-
rz´biny
Sorbus aucuparia
(np. w paÊmie Wielkiej i Ma∏ej
Rawki). Zwarcie w warstwie drzew w∏aÊciwie nigdy nie jest
pe∏ne, pokrycie wynosi od 40–90 (95)%, w zwiàzku z czym
drzewostany sà stosunkowo silnie przeÊwietlone (w porów-
naniu z buczynami 9110, 9130 oraz jaworzynami 9180).
Warstwa krzewów jest stosunkowo zró˝nicowana, choç jej
zwarcie jest niewielkie i wynosi od kilku do 30–40%.
W wy˝szych po∏o˝eniach obserwuje si´ p∏ynne przejÊcie
warstwy drzew i krzewów, tym bardziej widoczne, ˝e
w warstwie krzewów dominuje podrost drzew (buka i jawo-
ru, oraz rzadziej – jarz´biny). Ponadto spoÊród roÊlin krze-
wiastych spotyka si´ tak˝e wierzb´ Êlàskà
Salix silesiaca
,
wawrzynek wilcze∏yko
Daphne mezereum
, wiciokrzew czar-
ny
Lonicera nigra
oraz, miejscami, rzadkà w Bieszczadach,
porzeczk´ skalnà
Ribes petraeum
(np. w grupie Rawek – na
Hrubkach i Kamiennej).
Warstwa runa jest bardzo bogata florystycznie i bujna –
prawie zawsze osiàga 90–100% pokrycia.
Do gatunków charakterystycznych i silnie zwiàzanych
z tym siedliskiem nale˝à przede wszystkim: wietlica alpej-
ska
Athyrium distentifolium
, prosownica rozpierzch∏a
Mi-
lium effusum
oraz szczaw górski
Rumex arifolius
. Ponadto
notuje si´ tu przede wszystkim liczne gatunki zio∏oroÊlowe
– starzec gajowy
Senecio nemorensis
(bardzo cz´sto, w∏a-
Êciwie w ka˝dym p∏acie), modrzyk górski
Cicerbita alpina
,
9140
1
Wschodniokarpacka
jaworzyna zio∏oroÊlowa
Kod Physis: 41.15
Cechy diagnostyczne
Cechy obszaru
Podtyp 9140-1 obejmuje niewielkie fragmenty dobrze za-
chowanych, na ogó∏ niskich drzewostanów i zaroÊli jawo-
rowo-bukowych w wy˝szych po∏o˝eniach w Bieszczadach
Zachodnich. Charakterystycznà cechà jest wyst´powanie
licznych gatunków zio∏oroÊlowych oraz cz´stokroç, krzy-
wulcowy pokrój buków i jaworów.
Opisane lasy wyst´pujà na wysokoÊci 930–1230 m n.p.m.,
na ogó∏ na pó∏nocnych zboczach. Pod∏o˝e geologiczne nie
ró˝ni si´ od pod∏o˝a w innych wyst´pujàcych tu siedliskach
leÊnych, czyli stanowi je flisz karpacki sk∏adajàcy si´ z na-
przemiennie u∏o˝onych warstw piaskowca, margli i ∏upków.
Gleby zró˝nicowane: w miejscach ˝yêniejszych – brunatne
i próchniczno-glejowe, natomiast w bardziej stromych
i przyszczytowych partiach zboczy wyst´pujà gleby inicjal-
ne – p∏ytsze i kamieniste.
Fizjonomia i struktura zbiorowiska
Drzewostan ma zmiennà wysokoÊç – w ni˝szych po∏o˝e-
niach dochodzi do 20 m, natomiast przy górnej granicy la-
Jaworzyna zio∏oroÊlowa (Bieszczady). Fot. A. Szary
73
Lasy i bory
9140
1
omieg górski
Doronicum austriacum
, lepi´˝nik bia∏y
Peta-
sites albus
, ostro˝eƒ wschodniokarpacki
Cirsium waldste-
nii
, mi∏osna górska
Adenostyles alliariae
, tojad dzióbaty
Aconitum variegatum
, jaskier platanolistny
Ranunculus
platanifolius
, rutewka orlikolistna
Thalictrum aquilegifo-
lium
i in., a tak˝e liczne gatunki leÊne przechodzàce z sà-
siednich buczyn, np.: ˝ywokost sercowaty
Symphytum cor-
datum
, tojeÊç gajowa
Lysimachia nemorum
, marzanka
wonna
Galium odoratum
, gajowiec ˝ó∏ty
Galeobdolon
luteum
, czworolist pospolity
Paris quadrifolia
, czyÊciec le-
Êny
Stachys sylvatica
, szczawik zaj´czy
Oxalis acetosella
i kosmatk´ olbrzymià
Luzula sylvatica
. Bardzo wa˝nà gru-
p´ stanowià te˝ gatunki zwiàzane z siedliskami êródlisko-
wymi, podmok∏ymi, brzegami cieków wodnych – Êle-
dziennica skr´tolistna
Chrysosplenium alternifolium
, rze-
˝ucha gorzka
Cardamine amara
, wiàzówka b∏otna
Fili-
pendula ulmaria
, jastrun okràg∏olistny
Leucanthemum
waldsteinii
.
Êciej wyst´puje jaworzyna zio∏oroÊlowa z wietlicà alpejskà
Aceri-Fagetum athyrietosum distentifoliae
, charakteryzu-
jàca si´ wyjàtkowo bujnym runem paprociowym. Wyst´-
puje zarówno w ni˝szych po∏o˝eniach (wówczas z wi´k-
szym udzia∏em buka), jak i w wy˝szych – wówczas ma
charakter subalpejski i w niskim drzewostanie zdecydo-
wanie dominuje jawor. W ˝yznych, przyêródliskowych
miejscach mo˝na odnaleêç jaworzyn´ z czosnkiem niedê-
wiedzim
Aceri-Fagetum allietosum
(przyk∏adowo na zbo-
czach Rabiej Ska∏y) oraz podzespó∏
Aceri-Fagetum typi-
cum
(Wielka Rawka, Halicz). Z kolei w suchszych miej-
scach wyst´puje podzespó∏ z kosmatkà olbrzymià
Aceri-
Fagetum luzuletosum sylvaticae
, który wyraênie nawiàzuje
do kwaÊnych buczyn (9110).
Mo˝liwe pomy∏ki
Jaworzyny zio∏oroÊlowe 9140-1 sà bardzo zbli˝one do
zio∏oroÊlowego podzespo∏u buczyny karpackiej
Denta-
rio glandulosae-Fagetum athyrietosum distentifoliae
(9130). PrzejÊcie mi´dzy tymi dwoma typami siedlisk
jest p∏ynne.
Reprezentatywne gatunki
Drzewa i krzewy
Buk zwyczajny
Fagus sylvatica,
klon jawor
Acer
pseudoplatanus
, jarz´bina
Sorbus aucuparia
, wierzba
Êlàska
Salix silesiaca
, wawrzynek wilcze∏yko
Daphne meze-
reum
, wiciokrzew czarny
Lonicera nigra
, porzeczka skalna
Ribes petraeum
Identyfikatory fitosocjologiczne
Zwiàzek
Tilio platyphyllis-Acerion pseudoplatani
Podzwiàzek
Lunario-Acerenion pseudoplatani
Zespó∏
Aceri-Fagetum
(odmiana wschodniokar-
packa) górskie, zio∏oroÊlowe jaworzyno-buczyny
Podzespo∏y:
Aceri-Fagetum typicum
typowy
Aceri-Fagetum athyrietosum distentifoliae
z wietli-
cà alpejskà
Aceri-Fagetum allietosum
z czosnkiem niedêwie-
dzim
Aceri-Fagetum luzuletosum sylvaticae
z kosmatkà
olbrzymià
RoÊliny zielne
Wietlica alpejska
Athyrium distentifolium,
pro-
sownica rozpierzch∏a
Milium effusum
, szczaw gór-
ski
Rumex arifolius
,
starzec gajowy
Senecio nemo-
rensis,
mi∏osna górska
Adenostyles alliariae,
ne-
recznica samcza
Dryopteris filix-mas
, malina w∏a-
Êciwa
Rubus idaeus
, je˝yna gruczo∏owata
Rubus hirtus
,
modrzyk górski
Cicerbita alpina
, omieg górski
Doroni-
cum austriacum
, lepi´˝nik bia∏y
Petasites albus
, czosnek
niedêwiedzi
Allium ursinum
, ostro˝eƒ wschodniokarpacki
Cirsium waldstenii
, tojad dzióbaty
Aconitum variegatum
,
jaskier platanolistny
Ranunculus platanifolius
, rutewka
orlikolistna
Thalictrum aquilegifolium
, ˝ywokost sercowa-
ty
Symphytum cordatum
, tojeÊç gajowa
Lysimachia nemo-
rum
, marzanka wonna
Galium odoratum
, gajowiec ˝ó∏ty
Galeobdolon luteum
, czworolist pospolity
Paris quadrifo-
lia
, czyÊciec leÊny
Stachys sylvatica
, szczawik zaj´czy
Oxalis acetosella
, kosmatka olbrzymia
Luzula sylvatica
,
Êledziennica skr´tolistna
Chrysosplenium alternifolium
,
rze˝ucha gorzka
Cardamine amara
, wiàzówka b∏otna
Fi-
lipendula ulmaria
, jastrun okràg∏olistny
Leucanthemum
waldsteinii
, bluszczyk kosmaty
Glechoma hirsuta
, ciemi´-
˝yca bia∏a
Veratrum album
.
Dynamika roÊlinnoÊci
Spontaniczna
Dynamika zio∏oroÊlowej jaworzyny jest przede wszystkim
determinowana dynamikà dominujàcych gatunków
drzew – buka i jaworu. Przy górnej granicy lasu jaworzy-
ny zio∏oroÊlowe kontaktujà si´ bezpoÊrednio z zio∏oroÊlo-
wymi buczynami oraz traworoÊlami. Nast´puje wówczas
rozluênienie drzewostanu i przechodzenie gatunków mi´-
dzy zbiorowiskami.
Drzewostany z dominacjà buka charakteryzujà si´ powol-
nymi procesami rozpadu i odnowienia; odnowienie si´ ja-
woru jest hamowane z powodu niedostatecznej iloÊci
Êwiat∏a. Wi´kszy udzia∏ jaworu mo˝na wi´c zaobserwowaç
w wy˝szych po∏o˝eniach, na ma∏o stabilnym pod∏o˝u,
stwierdza si´ tak˝e znacznie szybszà ekspansj´ jaworu, na
siedliskach otwartych (np. ÊródleÊnych polanach).
Odmiany
W tym podtypie mo˝na wyró˝niç kilka drobniejszych jed-
nostek (fitosocjologicznie – w randze podzespo∏ów), w za-
le˝noÊci od lokalnych warunków siedliskowych. Najcz´-
74
Ârodkowoeuropejskie, subalpejskie i górskie
lasy bukowe z jaworem oraz szczawiem górskim
Analiza struktury wiekowej jaworu i buka w drzewostanach
bukowo-jaworowych i jaworowo-bukowych wskazuje na
wyraênà dominacj´ buka w m∏odszych pokoleniach, mo˝e
to wynikaç z tendencji do zmiany sk∏adu gatunkowego
w drzewostanach charakteryzujàcych si´ obecnie du˝ym
udzia∏em jaworu.
Drzewostany zaliczane do tego podtypu znajdujà si´ na
ogó∏ w fazie optymalnej, wi´kszy udzia∏ fazy terminalnej
obserwuje si´ w drzewostanach jaworowo-bukowych.
IloÊç wydzielajàcego si´ posuszu jest niewielka, przy czym
wi´ksza jest w jaworzyno-buczynach (6 m
2
na ha) ni˝ w bu-
czyno-jaworzynach (ok. 1 m
2
na ha).
9140
1
Powiàzana z dzia∏alnoÊcià cz∏owieka
P∏aty tego podtypu nie sà u˝ytkowane gospodarczo. Nie
obserwuje si´ bezpoÊredniego wp∏ywu dzia∏alnoÊci cz∏o-
wieka, wi´c ich struktura wynika z procesów naturalnych.
W przesz∏oÊci pewien wp∏yw na dynamik´ jaworzyn mog∏a
mieç gospodarka pasterska – g∏ównie poÊredni, poprzez
modyfikacj´ sk∏adu florystycznego sàsiadujàcych, trawia-
stych i zio∏oroÊlowych, zbiorowisk roÊlinnych, byç mo˝e lo-
kalnie równie˝ bezpoÊrednio przez wyràb drzew i krzewów,
zgryzanie p´dów, co modyfikowa∏o ich pokrój.
Znaczenie ekologiczne
i biologiczne
Podtyp ma du˝e znaczenie dla zachowania ró˝norodnoÊci
flory zio∏oroÊlowej, stanowiàc siedlisko takich cennych ga-
tunków, jak: modrzyk górski
Cicerbita alpina
, omieg gór-
ski
Doronicum austriacum
, ostro˝eƒ wschodniokarpacki
Cirsium waldsteinii
, jastrun okràg∏olistny
Leucanthemum
waldsteinii
, tocja alpejska
Tozzia alpina
subsp.
carpatica
,
Ênie˝yca wiosenna
Leucoium vernum
subsp.
carpaticum
,
tojad dzióbaty
Aconitum variegatum
.
Zespó∏
Aceri-Fagetum
jest bardzo rzadkim i bogatym flory-
stycznie zbiorowiskiem roÊlinnym.
Podtyp 9140-1 stanowi optymalnà postaç siedliska 9410,
a p∏aty opisane w Bieszczadach sà najbardziej zgodne
z jego definicjà.
Siedliska przyrodnicze zale˝ne
lub przylegajàce
Podtyp bezpoÊrednio przylega do buczyn, zarówno kwa-
Ênych –
Luzulo luzuloidis-Fagetum
(9110), jak i ˝yznych –
Dentario glandulosae-Fagetum
(9130). Zwykle zio∏oroÊlo-
we jaworzyny wyst´pujàce przy górnej granicy lasu znajdu-
jà si´ w dynamicznym kompleksie z niskimi, krzywulcowy-
mi zaroÊlami bukowymi oraz jarz´binowymi i roÊlinnoÊcià
po∏onin (traworoÊla –
Calamagrostion
, psiary
Nardetalia
–
6230). Wyst´powanie jaworzyn zio∏oroÊlowych jest rów-
nie˝ w du˝ej mierze zwiàzane z drobnymi ciekami wodny-
mi i terenami êródliskowymi. W takich miejscach jaworzy-
na wyst´puje w kompleksie z p∏atami zio∏oroÊli zaliczanych
do zwiàzku
Adenostylion
(6430).
Gatunki z za∏àcznika II Dyrektywy
Siedliskowej
Tocja alpejska
Tozzia alpina
subsp.
carpatica
. Stanowiska
tej rzadkiej roÊliny odnotowano w p∏atach jaworzyny zio∏o-
roÊlowej na Wielkiej Rawce i na Czole.
Fragment area∏u du˝ych drapie˝ników: niedêwiedzia, wilka,
rysia. Drzewostany bukowe sà miejscem wyst´powania
rzadkiego chrzàszcza – nadobnicy alpejskiej
Rosalia alpina
.
Rozmieszczenie geograficzne
i mapa rozmieszczenia
Gatunki z za∏àcznika I Dyrektywy Ptasiej
Typowa leÊna awifauna, nie zaobserwowano gatunków
szczególnie przywiàzanych do tego siedliska.
Podtyp na terenie Polski odnotowany wy∏àcznie w najwy˝-
szych partiach Bieszczadów Zachodnich. Podaje si´ stano-
wiska z: Halicza, Rabiej Ska∏y, Paprotnej, Wielkiej Rawki,
Czo∏a, Kamiennej, Ma∏ej Semenowej. Poza polskimi Biesz-
czadami podobne siedliska niewàtpliwie wyst´pujà na
Ukrainie, w paÊmie Pikuja (np. na p∏n. zboczu Ze∏emene-
go) i byç mo˝e równie˝ w innych pasmach ukraiƒskich Kar-
pat. Bardzo zbli˝one jaworzyny by∏y równie˝ notowane na
S∏owacji, w Górach Bukowskich.
Stany, w jakich znajduje si´
siedlisko
Przedstawiony powy˝ej opis odnosi si´ do stanu uprzywile-
jowanego, jaki jest wynikiem naturalnej dynamiki zbioro-
wiska
Aceri-Fagetum
. Udzia∏ procentowy dominujàcych
drzew – buka i jaworu – mo˝e byç zmienny, równie˝ runo
mo˝e byç znacznie zró˝nicowane w poszczególnych p∏a-
tach, zawsze sà to jednak gatunki o du˝ej wartoÊci bioce-
75
Plik z chomika:
pietrakd
Inne pliki z tego folderu:
Rozpoznawanie siedlisk przyrodniczych.pdf
(975 KB)
Sukcesja zbiorowisk.pdf
(1789 KB)
9110_Kwasne_buczyny.pdf
(540 KB)
9130_Zyzne_buczyny.pdf
(744 KB)
9140_Srodkowoeuropejskie_subalpejskie_i_gorskie_lasy_bukowe_.pdf
(409 KB)
Inne foldery tego chomika:
botanika
drzewa
ebooki
filmy
Kubuś puchatek mp3
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin