Kraszewski Józef Ignacy - Krasicki życie i dzieła 1879r.pdf
(
26572 KB
)
Pobierz
KRASICKI,
ŻYCIE I DZIEŁA
KARTKA Z DZJEJÛW LITERATURY
^1~V*III wieku.
przez
J. I KEASZEWSKIEGO.
A cnej pisania sztuki z dowcipem i gustem,
Tyś pierwsze dał przykłady pod naszym Augustem,
Trembecki.
Goeć w Hvilsbergn.
WARSZAWA.
Nakładem Gebethnera i Wolffa.
Kraków. G. Gebethner i Spółka.
1879.
I 2012
ALEKSANDROWI Z SIECINA
HRABIEMU
KRASICKIEMU
W
DOWÓD PRAWDZIWEGO
SZACUNKU
PRZESYŁA
Dnia 15 października 1878 r,
Drezno.
Autor
Kraków.— Drukiem Wł. L. Anczyca i Spółki
Zycie i dzieła Krasickiego.
Wśród dość licznego szeregu pastelowych wize
runków znakomitości dworu Stanisława Augusta
któremi Marteau unieśmiertelni! gości obiadów
czwartkowych, zwraca uwagę piękna twarz, wy
pogodzona, lekko uśmiechnięta, z oczyma iskrzą-
cemi dowcipem, rysów regularnych i arystokratycz
nych. Suknia, krzyż na łańcuchu u piersi zwieszony,
każą nam się domyślać, że to jest wysoki dostojnik
w hierarchii kościoła, chociaż twarz się niemal
wyrazem swym z powagą ubioru kłóci. Stworzoną
się być zdaje do wytwornego stroju XVIII wieku,
do szytych fraków i koronkowych mankietów, do
igrania słowy brvlantowemi przy toaletach pięknych
pań. Lecz jest w niej zarazem jakaś poważna,
spokojna rezygnacya potomka wielkiego rodu,
który wszędzie się na miejscu czuje i z każdym
pogodzić urnie.
Ten bystro patrzący duchowny, przy którego
oblicza blasku gasną pospolitsze otaczające go
twarze, to pisarz co czas swój uosabia, co przo
duje epoce, co ją, mimowoli, w tćm co ona naj
lepszego miała, wyraża, to książę Biskup War
miński, Ignacy hr. Krasicki.
JIIM
i*
>
—
4 —
—
5
—
Wyjąwszy jednego króla, wszyscy współbiesia
dnicy ks. Biskupa zdają się pochodzić i istotnie
wyszli z innej towarzyskiej sfery, krwią i duchem
do innego świata należą, są tu gośćmi, Krasicki
na królewskich pokojach jest w domu. Tu jego
miejsce.
W Trembeckim wyżytym, skwaszonym, chmur
nym, którego twarz nie obudzą współczucia, a rysy
wyrażają energią wyczerpaną, zmienioną w tetrycz-
ność dworaczą, widać człowieka co żyć nie umiał,
a życie nad wszystko przenosił, czuć w nim szam-
belana co przyrósł do jarzma dworskiego dla jego
wygódek i, dotrwawszy wiernym karmicielowi do
ostatniej godziny, poszedł potem do największego
nieprzyjaciela królewskiego szukać ciepłego kąta
i schronienia okupionego bodaj poematem.
W Naruszewiczu widać surową naturę litwina, co
na żubra leśnego z oszczepem stanąć gotów z ró
wną odwagą, jak z piórem na zagmatwane dzieje,
dzielną krew nie ostudzoną fioletami, zburzoną na
ciskiem sukni za ciasnej, jest w nim coś wykaptu-
rzonego mnicha. W Węgierskim widać francuza
XVIII wieku, sceptyka co przestawszy wierzyć
chciałby się śmiać a nudzi się i gniewa, chwali
cynizmem i pobrzękuje cnotą, a dla zwrócenia
oczu do krwi szczypie i kąsa. Samolub to, dla
którego poezya schodkami do znaczenia i dostatku.
Poczciwa, zasępiona, rozlana twarz Bohomolca
nie mówi wiele, choć nie jest pozbawioną wyrazu.
W Karpińskim domyślamy się biednej ofiary, co
z duszą wrażliwą wpadła w świat, po którego
ślizkim gruncie chodzić nie umiała i wyjść z niego
musiała prędko w głuchą lasów ciszę, nie wiedząc
co zrobić z życiem. Śpiew jego tęskny, jak krzyk
czajki, wiecznym żalem przejęty się rozlega. Kniaź-
nin, poeta namiętniejszy niż jego pieśni, zafraso
wany zda się sobą, zrzucił i on kaptur mniszy,
a w sukni nowej chodzi jak w płonącej szacie.
W Zabłockim znać dowcipnego człowieka, który
własnem słowem karmi się i jest sytym. Piramo
wicz , spokojny pedagog i proboszcz, nie patrzy
wyżej nad granice powszedniego obowiązku, cicha
i szczęśliwa natura człowieka do plebanii stwo
rzonego.
Na wszystkich niemal tych czołach myśl jest
jakby w walce z sobą ; nie wić jak z pod nich
wynijść, jak się ubrać, czém wypowiedzieć, skryć
czy objawić, okazać całą czy cząstkową;—u je
dnego Krasickiego zupełna panuje zgoda wewnętrz
nej myśli ze słowem, które ją w świat poniesie.
Znać to na obliczu gładkićm i uspokojonćm, we-
sołćm i pewném siebie.
Z twarzy okalających odgadywać można, że
prawie każdy z tych ludzi skończy gdzieś roz
bitkiem, narzekaniem, zawodem, nie potrafiwszy
życiu sterować i pragnień pogodzić z silą, a siły
użyć w sferze dla niej dostępnej. Trembecki ze-
mrze w brudnej izbie oficyny Tulczynieekiego pa-
—
7
—
—
6
—
człowieka, jako postać wybitną tćj epoki, jako
moralistę i pisarza.
Nie naderemnie przyznano mu, że był najzna
komitszym przedstawicielem swojego czasu ; był
nim z wielu i ze wszystkich .względów, jako czło
wiek , jako duchowny, jako pisarz nadewszystko.
Jako Biskup koronował obrazy, bierzmował tysiące
w dniu jednym, był chrześcijaninem, ale nie wzdra
gał się przyjaźnić z człowiekiem, co suknią du
chowną zrzucił, a wziął żonę ; napisał Monacho-
machyą i szydził z zawiłych sporów teologicznych;
jako człowiek był najlepszym bratem, najserdecz
niejszym rodziny opiekunem, najprzyjemniejszym
współbiesiadnikiem, najmilszym gospodarzem do
mu, najdowcipniejszym gościem w salonach.
Jako pisarz z niezmiernym taktem, z wielką
miarą rozbijał co obalać było potrzeba, co zacho
wania godném osłaniał troskliwie, językowi przy
wrócił choć część życia i blasku, które mu po
przednie pokolenia wydarły.
Instynkt ogółu,
vox Dei,
nie myli się nigdy.
Krytyka może słabe wykazać strony ; czas smak
i pojęcia odmienia; lecz siła, jaką pisarz na współ
czesnych działał, świadczy o sobie, że istniała.
Tak samo dziwimy się prostym narzędziom , ja-
kiemi Egypt kuł olbrzymie obeliski. Tę siłę po
tężną , co działa na masy, miał Krasicki, i dla
tego wśród licznego zastępu współczesnych mu
pracowników, on głównie zwraca na siebie oczy.
łacu na łasce magnata, chowając wróble, za
pomniawszy własnych pieśni 5- Karpiński — na nu-
dnćm wygnaniu w białowieżskiej puszczy ; Wę
gierski , zwiędły przed czasem, — na spaloném
Marsylskiém wybrzeżu ; Kniaźnin — w obłąkaniu
miłosnćm ; Naruszewicz — zdziczały z grabiami
na sianożęciach Janowskich. W Krasickiego twa
rzy czytasz, że potrafi wśród najcięższych czasów
wyjść cało, czysto i nie straciwszy na szacunku,
zyskując na sławie, nie poślubiając namiętności,
godząc się zawsze z nieuniknionćm — wesoło do
gadzając fantazyom serca, ducha i pańskiego oby
czaju. Zna on swe posłannictwo, wić co mu po-
wierzoném było, pomija wszystko coby mu prze
szkodzić mogło do spełnienia go — idzie do celu
z pewném lekceważeniem tego co ludzie powiedzą.
Potrzebuje wczasu i ciszy, okupuje ją odosobnie
niem. Mógłżeby tyle uczynić, wypowiedzieć tyle,
gdyby sobie nie usłał na uboczu wygodnego gnia
zda ? Twarz ta mówi, że go nie uniesie ani na
miętność gwałtowna, ani złamie wielkie cierpienie,
że potrafi być panem siebie, zastosować się do
warunków, które mu niepokouana siła czasu na
rzuci, i dokona dzieła poczętego bajkami i Moni
torem w 1776 r. — prymasowskićm „Co tydzień"
1798 roku.
Tego mało zblizka, a szeroko i rozgłośnie z dzieł
znanego człowieka, chcemy dać poznać bliżej jako
Plik z chomika:
hermes50
Inne pliki z tego folderu:
# Kraszewski Józef Ignacy - spis tytułów.docx
(45 KB)
105835113_1_1000x700_kraszewski-jozef-ignacy-z-siedmioletniej-wojnyczasy-augusta-iii-wroclaw.jpg
(18 KB)
116221405_1_1000x700_jozef-ignacy-kraszewski-kwiat-paproci-ciechanow.jpg
(29 KB)
2012.11.14-16 Kraszewski 1812-2012 program konferencji 001.pdf
(4801 KB)
2012.11.14-16 Kraszewski 1812-2012 program konferencji 002.pdf
(2929 KB)
Inne foldery tego chomika:
# ANONIMOWE UTWORY
# RÓŻNE TEKSTY
ABRAMOWICZ GABRIELA
ADAMEK KRZYSZTOF
ALIGHIERI DANTE
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin