Pamięć: własności
- Pamięć nie jest statyczna, ale jest procesem dynamicznym .
Kiedy informacja w pamięci jest niekompletna, brakująca
informacja jest rekonstruowana (np. teoria Bartletta). Ludzie
nie zawsze uświadamiają sobie istnienie tego procesu...
Rekonstruowana pamięć często jest prawdziwa
Np. Pamiętam, że w poprzednim obrazie był
chłopiec, ale nie pamiętam co on miał w ręce
Ponieważ chłopiec był na festynie, dedukuję, że chłopiec
miał balonik w ręce. Często dzieci mają baloniki na
festynach. I to prawda!
- Ale od czasu do czasu rekonstruowana pamięć nie jest
prawdziwa (konfabulacja)
Np. Pacjenci z uszkodzeniami mózgu, mogą doświadczać
amnezji następczej (anterograde amnesia), czyli
niezdolności do trwałego zapamiętywania nowych
wydarzeń i faktów
Pamięć nie wszystko rejestruje
Mimo licznych dowodów na rekonstrukcyjną naturę
pamięci, niektórzy jednak twierdzą, że pamięć
wszystko rejestruje
Ten wniosek wynika z następujących danych:
1- Ludzie przypominają sobie dużo informacji w stanie hipnozy
Tak, ale czy taka informacja jest prawdziwa?
Np. Eksperyment Nasha (1987)
Osoby hipnotyzowane próbowały przypomnieć sobie,
jaki przedmiot działał na nie najbardziej uspokajająco,
kiedy miały trzy lata (np. pluszowe misie)
Wyniki:
osoby hipnotyzowane: 23 % odpowiedziało
prawidłowo
osoby, które nie były poddane hipnozie: 70 %
odpowiedziało prawidłowo!
Informacja w stanie hipnozy nie zawsze jest prawdziwa. Ponadto, w
stanie hipnozy wzrasta naturalna tendencja do mylenia faktów i
spekulacji z chęci usatysfakcjonowania hipnotyzera
(-> konfabulacja)
2- Przypominanie przy użyciu metody stymulacji elektrycznej mózgu
Np. klasyczny eksperyment Penfielda & Perota (1963):
Penfield prowadził doświadczenia u osób
przygotowanych do operacji chirurgicznych
(w przypadku epilepsji)
Stymulacja elektryczna mózgu wywołała obrazy ,
dźwięki , muzykę, które były znane pacjentowi, ale
przez niego zapomniane
Natomiast: spośród 1100 pacjentów, jedynie 40 osób przyznawało
się do wspomnień
Ponadto, to nie oznacza, że wszystkie wspomnienia pozostają
dostępne i odzwierciedlają prawdziwe zdarzenia
Informacje mogą być całkowicie wymazywane z pamięci przez
nowe, mylące informacje lub mogą stać się na zawsze niedostępne
3 - Przypominanie wspomnień budzących silne emocje.
(np.morderstwo Kennedy’ego)
Ten rodzaj pamięci jest nazywany pamięcią fleszową (flashbulb
memory): taka pamięć jest podobna do fotografii, ponieważ
rejestruje sytuację w danym momencie, zachowując wierność
szczegółów
Ta pamięć jest bardzo precyzyjna zaraz po doznaniu silnych
emocji
Jakkolwiek, po pewnym czasie ta forma pamięci jest także
zastępowana przez rekonstrukcję
Nawet w pamięci fleszowej fakty często mieszają się z fikcją
Pamięć zdecydowanie jest mniej godna zaufania niż możemy w to
wierzyć...
W sytuacjach, w których przypominanie jest jedynym dowodem,
fakty muszą być starannie sprawdzone (np. Przypadek naocznego
świadka )
Np. Eksperyment Loftusa i Palmers (1974)
Psychologowie pokazywali badanym krótkie filmy
przedstawiające zderzenia samochodów
Pytanie:
Grupa 1 : „Z jaką mniej więcej prędkością
jechały samochody, kiedy się stuknęły?”
Grupa 2 : „Z jaką mniej więcej prędkością
jechały samochody, kiedy się trzasnęły?”
Grupa 3 : „ ... zderzyły?”
Grupa 4 : „ ... uderzyły?”
Grupa 5 : „ ... otarły?”
Grupa 1 (stuknęły): 34 mile na godz.
Grupa 2 (trzasnęły): 40
Grupa 3 (zderzyły): 39.3
Grupa 4 (uderzyły): 38.1
Grupa 5 (otarły): 31.8
Jak możemy zauważyć, tylko jedno słowo w pytaniu może
zmieniać znacząco odpowiedź (pamięć)
Mierzenie pamięci
Dwa rodzaje pamięci
Pamięć dowolna (explicit memory) (świadome przypominanie
sobie zdarzeń lub informacji)
Ten typ pamięci jest wykorzystany w:
- teście przypominania
Np. Czy pamiętasz imię kraju Napoleona?
Czy pamiętasz jedno z słów, które widziałeś
wcześniej?
- teście rozpoznawania
Np. Czy rozpoznajesz nazwę kraju Napoleona?
Francja Anglia
Włochy Niemcy
kot pies
słoń stół
Pamięć mimowolna (implicit memory) (nieświadome pamiętanie,
które ujawnia się przez oddziaływanie wcześniejszych
doświadczeń lub wcześniej uzyskanych informacji na obecne
myśli i działania)
Ten typ pamięci jest wykorzystywany w:
- metodzie ponownego uczenia się
Ponowne uczenie się wiadomości lub zadań,
których uczyliśmy się już wcześniej.
Ucząc się po raz drugi przyswajamy informacje
znacznie szybciej...
Nawet jeśli nie potrafimy przypomnieć sobie lub
rozpoznać materiału , musimy pamiętać coś z
pierwszego doświadczenia
- wstępne pobudzenie (stem completion)
Badany ma przeczytać lub wysłuchać pewnych
informacji
Uczenie się jest wykorzystywane w innym typie
zadania
Np. Badany ma przeczytać listę słów.
Po przeczytaniu, należy uzupełnić przedrostek
(np. „def”), badany ma za zadanie utworzyć
słowo z przedrostkiem „def”, które jako
pierwsze przychodzi mu na myśl (np. definicja)
Jeśli zostanie uaktywniona pamięć mimowolna,
jest większe prawdopodobieństwo, że słowa
prezentowane poprzednio będą pojawiały się w
odpowiedziach badanego
Modele pamięci
Jak psychologowie poznawczy wyjaśniają procesy
pamięci?
Stosownie do psychologów poznawczych, umysł (system
poznawczy) jest systemem przetwarzania informacji, całkiem
podobnym do komputera. W tym systemie, znajdują się różne
moduły oraz drogi przepływu informacji między tymi modułami
Np. Struktura komputera
Modele przetwarzania informacji (modele obliczeniowe)
stosowane są, w celu wyjaśnienia funkcjonowania pamięci
W takich modelach, pamiętanie zaczyna się od kodowania
informacji (encoding), czyli przekształcania danych w formę, którą
mózg może przetworzyć i zachować
Np. Badanym prezentuje się na ekranie komputera następujące
zdanie: „ Dziecko bawi się z pieskiem?”. Zadaniem
osób badanych jest wyuczenie się tego zdania na pamięć
To zdanie może być kodowane jako:
- następstwo słów
- wzrokowy obraz zdarzenia
- reprezentacja abstrakcyjna znaczenia zdania
- etc.
Po kodowaniu, materiał może być przechowywany (proces
przechowywania, storage) w pamięci. Ponadto, ta informacja
bardzo często może być odtwarzana, czyli może być
odzyskiwana z pamięci (proces odtwarzania, retrieval)
Klasyczny model poznawczy przechowywania i odtwarzania
informacji w pamięci: model Atkinsona i Shiffrina (1968)
gemiinii