finanse.doc

(233 KB) Pobierz
I

 

 

I.                   Zagadnienia ogólne finansów publicznych i prawa finansowego:



1 Pojecie finansów:   

Termin związany ze zjawiskami ekonomicznymi głównie pieniężnymi

F. to stos finans i ekonom o char pieniężnym bo zewnętrznym ich przejawem jest ruch pieniądza, tj   przychody i wydatki pieniężne oraz przepływ strumieni pieniężn między uczestnikami tych stos.

   Albo stos społ związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pieniężnych

   Działalność państwa w zakr gromadzenia i wydatkowania środk pieniężn określano jako skarbowość

1) Stos fin to pojęcie abstrakcyjne, o powstaniu i przebiegu wnioskujemy z obserwacji zjawisk pieniężn.

2) Zjawiska fin to przychody i wydatki podmiotu -wydatkowi jednego podmiotu towarzyszy przychód   drugiego-czyli przepływ śr pieniężnych (strumienie). Zjawiska te są materialną treścią stosunków fin i   mają dwojaki char, bo przychody i wydatki podmiotów kształtują poziom ich zasobów pieniężnych a   zarazem strumienie im towarzyszące prowadzą do alokacji tj przemieszczenia zasobów pieniężnych   kt dysponują. Stosunki fin realizują się w formach określonych prawem tzw jurydyzacja.

    Oznacza to że ze wzgl na ich wagę ma miejsce ingerencja państwa.

1 Stanowienie norm pr kt regulują stos fin bo państwo kształtuje stos fin by zgromadzić niezbędne środki  do realizacji swych celów i utrzymania własnego aparatu, także by utrzymać minimum porządku finansowego.          

   Normy te tworzą instytucje fin-pr kt wpływają na bieg zjawisk fin np.: podatek, budzet, fundusz celowy

   Na państwowy system fin składają się instytucje kt służą

1.      -gromadzeniu środków budżetowych (podatki, opłaty, cła)

2.      -organizowaniu zasobów pieniężnych (budzet, fundusze celowe)

3.      -wydatkowaniu śr pieniężnych (dotacje, wynagrodzenia, stypendia)

[Dwoistość funkcji]: bo wydatkowanie jest zarazem gromadzeniem przez inny podmiot, prócz instytucji kt służą organizacji, bo są to głównie zas postęp np. dot wydatków. Taką instytucja jest budżet czyli zespół prawnie określ zas planowania dochodów i wydatków a także postęp zgromadzonymi środkami oraz kompetencji do dec planistycznych i realizacyjnych dot gosp budżet.. Dotyczy to zarówno państwa i niższych szczebli jak województwa, powiatu, gminy



Różnice między finansami prywatnymi a publ

1.      -realizują się z udziałem podmiotów publicznopr tj wyposażonych w atrybuty władzy państwowe( państwo, województwo, powiat, gmina.)

2.      -stosunki oparte na zas władztwa i podporządkowania tj możności władczego. Wiążącego kreowania  sytuacji pr podmiotu podrzędnego. [wyjątkowo wg pr prywatnego np. darowizna dla gminy]

3. -realizują interes publiczny

4. -wysoki stopień reglamentacji pr organizacji i wydatkowania zasobów, w formie norm kształtujących instytucje finpr oraz planów finansowych mających walor prawny.

5. -scentralizowany lub zdecentralizowany char, a prywatne zawsze zdecentralizowany.

 

 



2 Funkcje fin publ

    Funkcja to oczekiwane efekty działania systemu fin.

Redystrybucyjna -przenoszenia wartości z sfery produkcyjnej do nieprodukcyjnej dla zaspokajania

zbiorowych potrzeb społ,[1] kt mogą być zaspokajane wyłącznie przez związki publpr (państwo, samorząd)

Kontrolna-bo redystrybucja PKB w formie obiegu pieniężnego pozwala na rejestracje i analizę zjawisk fin

Stymulacyjna-bo dobór dochodów tj poziom ciężarów fin i kierunki wydatkowania śr zachęcają lub nie do aktywności społ- gospodarczej

 

 



3 Prawo fin publicznych  -

Pojęcie- prawo finansów publicznych - to całokształt norm prawnych regulujących stos finansowo-publiczne

Nie jest gałęzią pr mimo własnego przedmiotu i dominującej regulacji pr [metody władczej]. Wynika to z braku wewn spójności wskutek szerokiego zakresu unormowań i zróżnicowaniem funkcji jego instytucji. Jest tylko dziedziną prawa, z 7 działami pr: budżetowe, podatkowe, celne, deficytu, walutowe, bankowe, dewiz.

Charakter .

Zakres ze wzgl na szeroki zakres ma nie ostre granice. Problem ten wpływa na kształt źródeł i interpretację

-wg teoru minimalistycznej do "pr fin publ" zaliczaj tylko normy pr regulujące finanse a kt nie dadzą się

zakwalifikować do innej dziedziny

-wg terii maksymalistycznej do "pr fin publ" zalicza się wszystkie normy pr regulujące finanse

Struktura: Normy "pr fin publ" dzielą się na materialnopr, proceduralne i ustrojowe

Materialnopr -regulują pr i obowiązki przy gromadzeniu i wydatkowaniu środków pieniężnych

Proceduralne regulują zas postęp uczestników stosunków finansowych

   -kpa dot wydania dec adm rozstrzygającej w sposób władczy indywidualne sprawy z zakresu adm publ

   -kpa dot kontroli , nadzoru, opinii

   -kpa planistyczne i realizacyjne dot  publ gosp finansowej

C ustrojowe regulują zas organizacji podmiotów administrujących finansami publ -część pr adm publ.

Związki z innymi gałęziami np.

a) pr cywilnego przy budowie hipotez norm "pr fin publ" np.: właściciel, spadek

b) pr karnego-dot sankcji karnych za naruszenie przepisów

c) pr konstytucyjnego-częściowo np. zasady uchwalania budżetu, kontroli parlamentarnej.

d) kpa- zwłaszcza elementy procedury

 

 

 

 



4 Źródła:

Źródła prawa finansowego i problemy  legislacji finansowej – Źródła prawa finansowego są takie same jak innych gałęzi prawa, czyli: Konstytucja, ustawy, rozporządzenia, itp. Prawo finansowe tym się różni od innych gałęzi prawa, że nie jest skodyfikowane. Przepisy konstytucji są podstawowym źródłem prawa finansowego. Inne akty normatywne muszą być zgodne z postanowieniami zawartymi w konstytucji. Przepisy konstytucyjne mają charakter ogólny i zawierają cenne wskazówki i są drogowskazem dla zmieniającego się cały czas prawa finansowego.

Konstytucja wymienia 4 źródła tj konstytucja, ustawy, rozporządzenia, ratyfikowane umowy mnr

-akty normatywne (bez um mnr),zawierają normy gen-abs, warunkiem ich wejścia w życie jest publikacja.

-um mnr by stać się częścią wewn porządku pr wymagają ratyfikacji Prezydenta Rp, ale przy dot

wolności i praw /ob obywateli poprzedza ja zgoda Sejmu i Senatu

Proporcje wagi: w pr podatk ze wzgl na nałożone obowiązki zakres wyznacza ustawa, a w budżetowym

większość przep ma formę aktu wykonawczego

Brak całościowego kodeksu wynika z obszerności dziedziny odmienności logicz. unormowań, szerokiej kategorii stos ekonom, ich dynamicznie rozwijającej się części do kt musi się dopasować. Tylko celne ma kod

 

Ust "o fin publ" z 98 dot tylko pr budżetowego i pr wewnętrznego kredytu publ. Nie jest pełna.

Reguluje szereg zas ogólnych publ gosp finansowej (jawność, przejrzystość), definicje pojęć podstawow, określa tez formy organizacyjno pr jedn sektora fin publ. Jest to swoista część ogólna "pr fin publ"

W art. 84 Konst, dziale o pr i wolnościach obywateli jest że "każdy zobowiązany ponosić ciężar świadczeń publ",a w dziale "fin publ" wskazano że nakładanie podatków, danin, ich stawek i wskazanie podmiotów oraz przedmiotów, zasad ulg i umorzeń następuje tylko w drodze ustawy.

Ustanowiono zas ustawowej regulacji publicznej gosp finansowej wg kt śr fin na cele publicz są gromadzone i wydatkowane zgodnie z ustawa.

Zakaz pokrywania deficytu budżetowego przez zobowiązanie się w Banku Centralnym 

W kwestii budżetu stanowi o wyłącznej inicjatywie ustawodawczej RadyMin w dziedzinie: projektu ust

budżetowej", "prowizorium budżetowym", "zmianie ust budżetowej", "udzielaniu gwarancji fin przez państwo

 

USTAWA FIN PUBL

Unormowania Ust o fin publ z 98 r można podzielić na 2 grupy

A dot kwestii ogólnych ale podstawowych dla fin publ -to definicje podstawowych pojęć:

1) środki publ, dochody i przychody publ, wydatki i rozchody,

3) deficyt i nadwyżka oraz dług publ.

4) zas i sposoby zapewnienia jawności i przejrzystości FP.

5) zas zarządzania państwowym długiem publ oraz procedury ostrożnosciowe i sanacyjne (nadmier zadłuż)

    -sposoby finansowania deficytu i zas operacji finansowych przy jedn sektora FP.

6) formy organizac0pr jedn z sektora fin publ oraz zas planowania i realizowania śr publicz

     -definicje struktur organizacyjnych

     -uregulowania utrzymujące równowagę finansowa państwa..

B dot funkcjonowania Budżetu państwa i samorządów są:

1zas klasyfikacji doch i wydatków

2 zas opracowywania projektów i uchwalania budżetów oraz wykonywania

3 zas odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny PFP

 

Ad Zas Rachunkowości i sprawozdawczości oraz informowania o stanie FP (z dołu)

Ust o fin publ stanowi że przedstawianie Radzie Min projekty aktów pr kt skutkują zwiększeniem

Wydatków lub zmniejszeniem dochodów JSFP. Wymagają określenia wysokości tych skutków i uprzedniego

ich zaopiniowania przez Min Finansów.

Projekt akt pr skutkujących zmianą poziomu dochodów lub wydatków Samorządu wymaga określenia wysokości skutków zmian oraz zaopiniowania przez Komisje Wspólna Samorządu. Opinia powinna być przekazana do Sejmu wraz z projektem ustawy.

 

Zwolnienia i ulgi w spłacie należności JSFP

Spłata należności pieniężnych do kt nie stosuje się Ordynacji może być w szczeg wypadkach umarzana, odraczana, Zasady określa R Min rozporządzeniem w kt wskazuje przesłanki uzasadniające umorzenie, rodzaj i zakres ulg w spłacaniu oraz organy do umarzania

Egzekucja należności JSFP odbywa się wg KPA, oprócz należności cywilnopr - te wg KPC.

 

 

 

5. Budowa normy prawnofinansowej różni się od innych gałęzi prawa. Mimo, że składa się jak wszystkie normy z Hipotezy, Dyspozycji i Sankcji. Norma prawno-finansowa jest normą sankcjonowaną i sankcjonującą.  Przepisy są bardzo rozbudowane. W jednym zdaniu, często jest wymienione kilka reguł postępowania. W przepisach prawa finansowego ustawodawca nie zawsze tworzy normy w taki sposób by uwidocznić gdzie jest hipoteza, gdzie dyspozycja i sankcja. Często w technice legislacyjnej prawa finansowego pomija się hipotezę i podaje od razu dyspozycję, np. „posiadacze domu płacą podatek od nieruchomości”.

              Prawo finansowe to najbardziej restrykcyjna i dolegliwa dziedzina prawa publicznego Jego zadaniem jest transfer środków finansowych. Jednemu się bierze, a drugiemu się daje. Muszą istnieć pewne reguły i restrykcje. Sama możliwość egzekwowania prawa, powoduje, że normy są przez adresatów wykonywane. Nie trzeba więc korzystać z sankcji i władztwa.

 

Sankcje prawno-finansowe – to co jest sankcją, a to co sankcją nie jest ma charakter konwencjonalny i zależy od ukształtowania normy prawnej.

Sankcje powinny zapewniać spełnienie obowiązków finansowych za jego nie spełnienie stwarza się dla adresata normy sytuację niekorzystną, która jest pewną dolegliwością, karą za nie stosowanie się do norm prawa finansowego.

W regulacjach prawa finansowego ustawodawca by skłonić adresata do stosowania normy stosuje 2 metody (kija i marchewki):

a) sankcje – jeżeli w dyspozycji normy prawnej zawarte są nakazy lub zakazy, czyli gdy nie pozostawia się adresatowi możliwości wyboru, za nie zastosowanie się do normy adresatowi zostanie wymierzona dolegliwość.

Sankcja może polegać na:

-          uniemożliwieniu urzeczywistnienia korzystnej sytuacji finansowej.

-          Może polegać na tym, ze ktoś jest już w korzystnej sytuacji podatkowej, ale m się taką korzystną sytuację odbiera (np. okresowe zwolnienie podatkowe, jeżeli nie podlegał warunkom zwolnienia z podatku to musi podatek zapłacić).

b) bodźce – Jeżeli norma daje możliwość wyboru określonego zachowania i zachęca się adresata do stosowania normy przez stworzenie takich czy innych zalet, preferencji.

 

Jakie sankcje:

-          nieważność czynności prawnej

-          odmienne ukształtowanie stosunków sytuacji prawnej

-          bezskuteczność aktu finansowego wobec podmiotu, w wypadku wadliwości takiego aktu.

-          Przymusowe wykonanie daniny publicznej.

-          Sankcje prawnofinansowe mogą polegać na zastosowaniu przymusu osobistego (kary pozbawienia wolności, ograniczenia wolności)

Istnieje odrębny finansowy kodeks karny z nieprzestrzeganie norm prawa finansowego. Ma swoje specyficzne kary, inne niż w pr. Cyw., czy pr. Adm., np. zwiększenie maksymalnej stawki opodatkowania dla osób fizycznych z 40% na 75% w sytuacji gdy majątek pochodzi z nielegalnego źródła.

 

 

6. Finanse publiczne w konstytucji RP

A Źródła konstytucyjne

1 Konstytucja

Normy konstytucji decydują o zasadach tworzenia pr podatkowego: ochr własności i dziedziczenia oraz działalności gosp i równości. Nie dopuszczalna interpretacja przep podatkowych sprzeczna z tymi zas i ratyfikowanymi um mnr publikowanymi w Dz U. Przy wątpliwościach należy stosować wykładnie najbardziej odpowiadającą zas Konstytucyjnym.

2 Ustawy

Szczególne miejsce ustawy wynika z jej wyłączności w tworzeniu prawa podatkowego.[2]

Określenie podmiotów, przedmiotu i stawek oraz zasad przyznawania zwolnień ulg i umorzeń w drodze ustawy,.  Na same zasady nakaz wyłączności się nie rozciąga.

3 Umowy ratyfikowane mnr

Warunkiem obowiązywania ogłoszenie w DzUst, przy sprzeczności mają pierwszeństwo przed ustawą

Można w umowie mnr przekazać kompetencje państwowe organom władzy mnr. Mają pierwszeństwo w razie kolizji, zwłaszcza w sprawie podatkowej. np o unikaniu podwójnego opodatkowania

4 Rozporządzenia na podstawie i w celu wykonania ustawy.

Wydane ze szczeg upoważnienia ust, do jej wykonania i tylko wymienione w konstytucji RMin i M Fin

Upoważnienie musi wskazać: organ, zakres spraw i wytyczne co do treści aktu. Organ nie może przekazać swych kompetencji.

 

A Źródła poza konstytucyjne -

1 Uchwały Gmin-na obszarze ich działania, w zakresie określonym w ustawie i w celu jej wykonania.

   Dotyczy drobnych podatków stawek i poboru podatku od nieuchom, psów środków transportu

   Zasady ustalania i poboru, terminów płatności i wysokości i stawek opłat [targowej, miejscowej, adm

   R Gminy może podjąć uchwałę  o samoopodatkowaniu i z góry określić przeznaczenie środków.

2 Prawotwórstwo sądów NSA i SN

Źródłem pr są reguły pozatekstowe a prawotwórstwo sądowe mieści się w nich. Prawotwórstwo przy braku wsparcia ze strony tekstów zwraca się ku zasadom kt są składnikiem każdego systemu pr. Zwłaszcza przy rażących błędach legislacyjnych albo lukach prawnych.Okoliczności te upoważniają sądy SN i NSA do tworzenia nowych zasad i reguł. Uzasadnieniem tej praktyki jest zagrożenie dla funkcjonowania porządku państwa wskutek bezczynności sądów. Wykładnia Sądów współtworzy sens przep pr, zwłaszcza przy precedensach, gdy chodzi o uniwersalną regułę w sentencji czy uzasadnieniu, kt staje się modelem do rozstrzygania podobnych spraw . NIe jest to ani wyrok ani postanowienie tylko reguła, kt ma moc wiążącą na równi z prawem pisanym i może być podstawą dla praw i obowiązków.

 

8. Wykładnia Przepisów Prawa Fiansowego

     

Wykładnia pr finansowego

Wykładnia to proces myślowy dokonujący przekładu przepisów pr na zbiór norm postępowania. Obejmuje też wnioskowanie z norm i sprawy intertemporalne

Dyrektywy interpretacyjne

Standarty interpretacji nadają pierwszeństwo wykładni językowej. Gdy nie można ustalić znaczenia językowego albo wynik nieakceptowalny to pomocniczość pozostałych bo przeczy wyższym normom. Dyrektywy systematyzuje się w 3 grupy:

1) Językowa- zawiera 3 reguły znaczeniowe

    -pierwszeństwo legalnej (języka prawnego)

    -dalej języka prawniczego-tj ustalenie czy nie związane decyzja interpretująca NSA, SN, TK, dalej czy nie ma już poglądu doktryny.

     -na końcu powszechnego (potocznego)

2) Systemowa-oznacza że przep są interpretowane w ramach systemu pr podatkowego. Zakłada zgodność z konstyt.

    -zewnętrzna umiejscawia przep pr podatkowego w hierarchii porządku prawnego: konstytucja, ustawa, um mnr

    -wewnętrzna dot powiązań między przep pr podatkowego

3) Funkcjonalna

    -szuka sensu przepisu pr przez nadanie mu znaczenia uzasadnionego w systemie wartości przypisanych

      racjonalnemu prawodawcy.

    -wspiera się na wiedzy i poczuciu sprawiedliwości interpretatora, kt wiąże treść przepisu pr z sensem i celem

      przyjętym przez ustawodawcę.

    -interpretacja celu powinna mieć char dodatkowy, nigdy główny. Nie mogą prowadzić do rozszerzenia obowiązku,  a dot ulg i zwolnień zwężająco.

 

 

Reguły interporalne[3]

Rozstrzyga decyzja prawodawcy albo orzeczenie sądu.  Zasadą stosowanie nowych przep od wejścia w życie do wszelkich stosunków sprzed i po wejściu w życie oraz trwających podczas zmiany  Prócz zas bezpośredniego działania, prawodawca może wskazać zas działania dawnego, albo wyboru normy dawnej lub nowej, jego decyzja wskazuje datę wejścia w życie od kt aktualizuje się obowiązek stos przep. Orzeczenie sądowe ferowane są w kontekście zakazu retroakcji tj zakazu stanowienia prawa o mocy wstecznej i interpretacji i reguł w tym kierunku. Ustawa działa z mocą wsteczną gdy początek jej stosowania przypada na czas wcześniejszy niż ustawa stała się obowiązująca.

Gdy wątpliwości, przyjąć że przep normuje przyszłość. Zakaz retroakt. wynika z innej zas że organy działają na podst prawa i w granicach Wyjątkowo można przyjąć że retroaktywność nie narusza konst gdy nowe przep wprowadzają korzystniejsze rozwiązania albo nie pogarszające.

 

 

Etapy stosowania pr fin

Obowiązek podatkowy nie może być rezultatem interpretacji przep podatkowych, musi wynikać z ust podatk

1 ustalenie jaki przep obowiązuje i jakie jest jego brzmienie.

2 ustalenie stanu fakt-ustaleniu faktów i ich ocena. Wątpliwości nie rozstrzygać na niekorzyść podatnika. Niedopuszczalne wychodzenie poza te cechy stanu faktycznego które określa ustawa.

3 prawidłowa subsumpcja-to ocena czy stan faktyczny sprawy podatkowej mieści się w zakresie  wyznaczonym przez przep prawnopodatk.

-t...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin