sem.8-lipidy.pdf
(
741 KB
)
Pobierz
Lipidy - materiały dla studentów
Seminarium 8 Lipidy
KLASYFIKACJA LIPIDÓW
LIPIDY
WOSKI
ESTRY GLICEROLU:
TRIACYLOGLICEROLE
GLICEROFOSFOLIPIDY
SFINGOLIPIDY:
SFINGOMIELINY
GLIKOLIPIDY
STEROIDY
IKOZANOIDY:
prostaglandyny, prostacykliny, tromboksany,
Biochemia – seminarium 8
(EIKOZANOIDY)
leukotrieny
Ewa Pocheć
TŁUSZCZE PROSTE (
HOMOLIPIDY
)
– estry kwasów tłuszczowych i
glicerolu lub innych alkoholi
TŁUSZCZE ZŁOśONE (
HETEROLIPIDY
)
– oprócz kwasów tłuszczowych
i glicerolu zawierają równieŜ inne składniki, np. reszta fosforanowa
1
2
Seminarium 8 Lipidy
Seminarium 8 Lipidy
LIPIDY
GLICERYDY
= acyloglicerole
najczęściej występujące ze wszystkich lipidów
powstają w reakcji kondensacji glicerolu i kwasów tłuszczowych
nierozpuszczalne w wodzie
apolarna struktura cząsteczkowa (zbudowane głównie z H, C oraz
niewielkiej ilości O)
TRÓJGLICERYDY
najwaŜniejsze spośród glicerydów
trójestry glicerolu (propanotriol, gliceryna) i kwasów tłuszczowych
glicerol
kwasy
tłuszczowe
łatwo rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych: benzenie,
eterze, chloroformie
3
kwasy tłuszczowe tracą ujemny ładunek tworząc wiązanie estrowe z glicerolem -
TŁUSZCZE OBOJĘTNE
4
Seminarium 8 Lipidy
Seminarium8 Lipidy
WIELKOŚĆ I SKŁAD LIPOPROTEIN
TRÓJGLICERYDY
fosfolipidy
białko
cholesterol
gromadzą zapasy energii w organizmie człowieka
stanowią główny składnik tłuszczy w diecie:
triacyloglicerole – 95%
fosfolipidy i cholesterol – 5%
trójglicerydy
upakowywane w
KOMPLEKSY LIPOPROTEINOWE
(białka, fosfolipidy, cholesterol, estry cholesterolu)
przenoszone są
z krwią do tkanki tłuszczowej (funkcja magazynująca)
VLDL
– lip. o bardzo małej gęstości
LDL
– lip. o małej gęstości
IDL
– lip. o pośredniej gęstości
HDL
– lip. o duŜej gęstości
100
chylomikrony
80
LDL
białko
60
VLDL
40
cholesterol
20
fosfolipidy
HDL
0
trójglicerydy
5
chylomikrony
VLDL
LDL
HDL
6
Seminarium 8 Lipidy
Seminarium 8 Lipidy
FUNKCJA ENERGETYCZNA LIPIDÓW
TRANSPORT LIPIDÓW W POSTACI LIPOPROTEIN
fosfolipidy
tłuszcze zapasowe są magazynem
skondensowanej energii
utlenianie:
1 g tłuszczu - ok. 38 kJ,
1 g węglowodanów – 17 kJ
białka
peryferyjne i wewnętrzne
hydrofobowość
tłuszczy
zapewnia magazynowanie w postaci
bezwodnej
węglowodany
mają charakter polarny, wiąŜą duŜo wody
estry cholesterolu
i trójglicerydy
1g suchego glikogenu wiąŜe 2g wody,
1g suchego tłuszczu (brak wody) magazynuje ok.
6 x więcej
energii
niŜ ta sama ilość uwodnionego glikogenu
7
8
Seminarium 8 Lipidy
Seminarium 8 Lipidy
ZMYDLANIE TŁUSZCZÓW
KWASY TŁUSZCZOWE
hydroliza zasadowa (KOH, NaOH) tłuszczów prowadzi do powstania
soli
kwasów organicznych
(MYDEŁ) oraz uwolnienia glicerolu
u
proces ten nazywany jest
ZMYDLANIEM TŁUSZCZÓW
grupa związków zawierających
łańcuch węglowodorowy
nasycony lub
nienasycony, zakończony
grupą karboksylową
krótkołańcuchowe (do 6 atomów C), średniołańcuchowe (8 – 14),
długołańcuchowe (od 16)
ponad 10 atomów węgla – wyŜsze kwas tłuszczowe
grupy funkcyjne:
grupa karboksylowa (COOH), grupa metylenowa (CH
2
), grupa metylowa (CH
3
)
MYDŁA
- sole sodowe lub potasowe wyŜszych kwasów tłuszczowych (głównie
palmitynowego, stearynowego i oleinowego) dobrze rozpuszczalne w wodzie
O
CH
2
O
C (C H
2
)
16
C H
3
O
CH
O
C
(CH
2
)
16
CH
3
+ 3 N aO H
O
CH
2
O
C
(CH
2
)
16
CH
3
CH
2
O H
C H O H
C H
2
OH
O
większość naturalnie występujących zawiera
parzystą liczbę atomów węgla:
14 – 24 at. C,
nierozgałęziony łańcuch
najczęściej występujące: 16 lub 18 at. C
+
3
N a
+
-
O C (CH
2
)
16
CH
3
salts of fatty acid s (soa ps)
sól sodowa kwasu
tłuszczowego
10
9
Seminarium 8 Lipidy
Seminarium 8 Lipidy
KWASY TŁUSZCZOWE
IZOMERY
cis/trans
NASYCONE
– wszystkie atomy węgla w łańcuchu są nasycone atomami
wodoru, ogólny wzór: CH
3
(CH
2
)
n
COOH
JEDNONIENASYCONE KW. TŁ.
(mononienasycone) – 1 wiązanie podwójne
WIELONIENASYCONE KW. TŁ
.(polinienasycone) – 2 lub więcej wiązań
podwójnych
wiązania podwójne w wielonienasyconych kwasów tłuszczowych oddzielone są przez co
najmniej 1 grupę metylenową
róŜne rozmieszczenie atomów
wodoru
przy wiązaniu podwójnym
kwasów tłuszczowych
CIS
9kwas oktadekenowy
kwas oleinowy
Funkcje:
TRANS
9kwas oktadekenowy
Kwas elaidynowy
* materiał budulcowy fosfolipidów i glikolipidów
* składniki błon komórkowych
* materiał energetyczny
* pochodne kwasów tłuszczowych są hormonami
i przekaźnikami międzykomórkowymi
zgięcie w łańcuchu
acylowym
występują naturalnie w
przyrodzie
prosty łańcuch kwasu
tłuszczowego
nie są powszechne,
powstają jako produkt
utwardzania tłuszczy
11
12
Seminarium 8 Lipidy
Seminarium 8 Lipidy
WIELONIENASYCONE KWASY TŁUSZCZOWE
JAK TWORZY SIĘ NAZWY SYSTEMATYCZNE
KWASÓW TŁUSZCZOWYCH?
H
2
H
2
H
2
H
2
H
2
H
2
H
2
H
2
O
OH
nazwa systematyczna:
kwas oktadek
a
nowy (węglowodór – oktadekan)
nazwa potoczna:
kwas stearynowy
18:0
– osiemnastowęglowy kwas bez wiązań podwójnych
H
3
C
C
C
C
C
C
C
C
C
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
posiadają łańcuch o strukturze
nielinearnej, która nie pozwala na
ścisłe upakowanie
cechują się niskimi wartościami
temperatur topnienia
płynne w temperaturze pokojowej
H
2
H
2
H
2
H
H
2
H
2
H
2
H
2
H
3
C
C
C
C
C
C
C
C
C
O
OH
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
13
nazwa systematyczna:
kwas oktadek
e
nowy
nazwa potoczna:
kwas oleinowy
18:1
– osiemnastowęglowy kwas z jednym wiązaniem podwójnym
14
Seminarium 8 Lipidy
Seminarium 8 Lipidy
NOMENKLATURA KWASÓW TŁUSZCZOWYCH
NUMERACJA ATOMÓW WĘGLA
H
2
H
2
H
H
H
2
H
2
H
2
H
2
SYSTEM DELTA
– atomy węgla w łańcuchu kwasu tłuszczowego
numerowane są od grupy karboksylowej (COOH-)
H
3
C
C
C
C
C
C
C
C
C
O
OH
C
H
2
C
H
2
C
H
C
H
2
C
H
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
H
2
H
2
H
2
H
2
H
2
H
2
H
2
O
nazwa systematyczna:
kwas oktada
die
nowy
nazwa potoczna:
kwas linolowy
18:2
– osiemnastowęglowy kwas z dwoma wiązaniami podwójnymi
H
3
C
C
C
C
C
C
C
C
C
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
OH
H
H
2
H
H
H
2
H
2
H
2
H
2
SYSTEM OMEGA
– atomy węgla numerowane są od grupy metylowej
(CH
3
-)
O
OH
C
C
C
H
3
C
C
C
C
C
C
H
2
H
2
H
2
H
2
H
2
H
2
H
2
H
2
C
H
2
C
H
C
H
C
H
2
C
H
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
O
H
3
C
C
C
C
C
C
C
C
C
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
H
2
C
nazwa systematyczna:
kwas oktada
trie
nowy
nazwa potoczna:
kwas linoleinowy
18:3
– osiemnastowęglowy kwas z trzema wiązaniami podwójnymi
OH
15
16
Seminarium 8 Lipidy
Seminarium 8 Lipidy
NUMERACJA ATOMÓW WĘGLA – SYSTEM DELTA
NUMERACJA ATOMÓW WĘGLA – SYSTEM OMEGA
O
b
g
a
C
O
-
3
1
4
2
fatty acid with a cis-D
9
double bond
szesnastowęglowy kwas tłuszczowy
z wiązaniem podwójnym w konformacji
cis
:
16:1
cis
D
9
atomy węgla numerujemy zaczynając od węgla karboksylowego:
C2 =
a
, C3 =
b
, C4 =
g
atom węgla w grupie metylenowej nazywamy atomem węgla
w
(omega)
17
18
Seminarium 8 Lipidy
Seminarium 8Lipidy
NIEZBĘDNE NIENASYCONE KWASY TŁUSZCZOWE
NNKT
egzogenne – konieczne do dostarczenia z poŜywieniem (zwierzęta mogą
syntetyzować kwasy tłuszczowe omega 9, nie syntetyzują omega3 i omega 6)
wielonienasycone
WŁAŚCIWOŚCI TŁUSZCZÓW
NIENASYCONYCH
przykłady:
kwas linolowy (18:2)
omega 6
kwas linolenowy (18:3)
omega 3
UTWARDZANIE TŁUSZCZU
kwas arachidonowy (20:4)
kwasy omega 6 – obecne w olejach roślinnych, omega 3 – oleje rybie
funkcja:
- składniki fosfolipidów błon biologicznych
- kwas arachidonowy – prekursor prostaglandyn
- biorą udział w regulacji metabolizmu (skurcz mięśni gładkich, agregacja
płytek krwi, stan zapalny)
w miejsce podwójnych wiązań nienasyconych kwasów tłuszczowych łatwo
przyłącza się wodór
– NASYCANIE TŁUSZCZU
produktem ubocznym jest często tworzenie wiązań
trans
w miejsce
cis
kwasy tłuszczowe
trans
zwiększają syntezę frakcji lipoproteinowej LDL i obniŜają ilość HDL
19
20
Seminarium 8Lipidy
Seminarium 8 Lipidy
UTLENIENIE TŁUSZCZU
ADDYCJA CHLOROWCÓW
tłuszcze nienasycone zawierają jedno lub więcej wiązań podwójnych
oddzielonych
grupą metylenową
grupa metylenowa znajdująca się między podwójnymi wiązaniami ulega
utlenieniu w obecności tlenu i mikroorganizmów
powstają
nadtlenki, epoksydy
i
pochodne hydroksylowe
– nadają tłuszczom
nieprzyjemny posmak –
JEŁKOŚĆ NADTLENKOWA
w obecności chlorowców wiązanie podwójne kwasów tłuszczowych ulega
rozerwaniu a cząsteczki bromu/jodu/fluoru podstawieniu
O O O O
II II II II
-CH=CH- → -C-H + H-C- → -C-OH + HO-C-
nienasycone krótkołańcuchowe krótkołańcuchowe
kwas tłuszczowy aldehydy kwasy karboksylowe
kolor brunatny
bezbarwny
21
22
Seminarium 8 Lipidy
WYKRYWANIE WIĄZAŃ PODWÓJNYCH
23
Seminarium 8 Lipidy
TEMPERATURA TOPNIENIA TŁUSZCZY
REAKCJA Z NADMANGANIANEM POTASU
zaleŜy od długości łańcucha kwasu tłuszczowego i stopnia nienasycenia
2 MnO
2
↓+ 2 KOH
90
20
80
ADDYCJA BROMU
woda bromowa - jasnobrunatny roztwór bromu w wodzie
wykorzystywana do wykrywania wiązań wielokrotnych i odróŜniania tłuszczów
nasyconych od nienasyconych,
przyłączanie Br do wiązań wielokrotnych powoduje odbarwianie wody bromowej
70
10
60
0
50
-10
40
-20
30
brak reakcji
8 10 12 14 18 22 26 28
1 2 3 4
liczba atomów C
liczba wiązań podwójnych
24
Seminarium 8 Lipidy
Seminarium 8 Lipidy
LICZBY TŁUSZCZOWE
CHEMICZNE WSKAŹNIKI WŁAŚCIWOŚCI TŁUSZCZÓW
LICZBA KWASOWA
LICZBA KWASOWA
LICZBA ZMYDLENIA
LICZBA JODOWA
ilość mg KOH potrzebna do zobojętnienia wolnych kwasów tłuszczowych
zawartych w 1 g tłuszczu
zawartość wolnych
kwasów tłuszczowych
powstająca wskutek
rozrywania wiązań
estrowych określa się
miareczkując uwolnione
kwasy mianowanym
roztworem KOH
wiązanie estrowe
Określają:
* średnią masę cząsteczkową kwasów tłuszczowych,
* ilość wiązań nienasyconych,
* stopień hydrolizy tłuszczu,
* stopień utlenienia,
* zawartość lotnych kwasów tłuszczowych
O
CH
2
O
C (CH
2
)
14
CH
3
O
CH
O
C (CH
2
)
14
CH
3
O
CH
2
O
C (CH
2
)
14
CH
3
26
25
Seminarium 8 Lipidy
Seminarium 8 Lipidy
LICZBA KWASOWA
LICZBA JODOWA
zawartość wolnych kwasów tłuszczowych zaleŜy od:
* warunków i czasu przechowywania
* obecności zanieczyszczeń
ilość gram jodu, która zostaje przyłączona do 100g tłuszczu; LJ wyraŜa
ilościowo
zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych
w tłuszczu
OLEJE ROŚLINNE
: duŜo nienasyconych kwasów tłuszczowych – wysoka
wartość liczba jodowej
oliwa oliwkowa: 75 – 88
tran wielorybi: 102 – 144
olej rzepakowy: 186 – 195
olej słonecznikowy: 119 – 140
TŁUSZCZE STAŁE:
mała zawartość wiązań podwójnych – niska wartość liczby
jodowej
łój wołowy:
wysoką liczbę kwasową mają tłuszcze nieświeŜe
wolne kw. tłuszczowe nadają składnikom pokarmowym jełki
posmak –
JEŁKOŚĆ HYDROLITYCZNA
32 – 47
smalec wieprzowy: 46 – 66
masło krowie:
25 - 38
27
28
Seminarium 8Lipidy
Seminarium 8 Lipidy
LIPIDY BŁON BIOLOGICZNYCH
FOSFOLIPIDY
GLIKOLIPIDY
SFINGOLIPIDY
CHOLESTEROL
PODZIAŁ FOSFOLIPIDÓW
FOSFOGLICERYDY
– rdzeniem jest
GLICEROL
FOSFOLIPIDY
SFINGOMIELINY
– rdzeniem jest
SFINGOZYNA
zbudowane są z 4 składników:
OH
OH
H
C
KWASÓW TŁUSZCZOWYCH
– część hydrofobowa
RDZENIA
– glicerolu lub sfingozyny
FOSFORANU
ALKOHOLU
związanego z fosforanem
H
2
C
CH
H
3
N+ CH
C
część hydrofilowa
H
CH
2
CH
3
29
sphingosine
30
( )
12
sfingozyna
Plik z chomika:
nika77777777
Inne pliki z tego folderu:
Klopotliwy.chlopak.2010.DVBRiP.XviD.PL-TRODAT.avi
(639384 KB)
Zrozumieć Swiat Fizyka w gimnazjum zeszyt przedmiotowo ćwiczeniowy część 1 B ZADANIA M Rozebajger_0015(1).jpg
(8 KB)
Zrozumieć Swiat Fizyka w gimnazjum zeszyt przedmiotowo ćwiczeniowy część 1 B ZADANIA M Rozebajger_0016(1).jpg
(8 KB)
Rozwój psychomotoryczny dziecka w pierwszym roku życia.jpg
(239 KB)
Rozwój psychomotoryczny dziecka (w 1 roku).jpg
(239 KB)
Inne foldery tego chomika:
audiobooki
Biesiada
Disney kolorowanki
ebooks
Edgard
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin