ZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE
Historia procesu integracji europejskiej
– Aristide Briand, współtwórca Traktatu z 1928 r. o wyrzeczeniu się wojny – w 1930 r. wystąpił na forum Ligi Narodów z propozycją utworzenia europejskiego stowarzyszenia państw o charakterze federacyjnym → nie przeszło;
– po II wojnie światowej powrót do idei integracyjnej w Europie – powody: odbudowanie więzi gospodarczych i politycznych;
* 1946 r. w Zurychu W. Churchill mówił o utworzeniu Stanów Zjednoczonych Europy;
* 1948 r. Pakt Brukselski – Unia Zachodnia → w 1954 r. protokołem do tzw. Układów Paryskich przekształcona w Unię Zachodnioeuropejską;
* 1948 r. powstanie Organizacji Europejskiej Współpracy Gospodarczej (OEEC) → w 1960 r. przekształcona na mocy Konwencji Paryskiej w Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD);
* 1949 r. – powołano NATO;
* 1949 r. – kongres w Hadze → propozycje Ruchu Europejskiego dot. takiej integracji, która zapewniałaby demokratyczne rządy, ochronę praw człowieka, objęcie zasadniczych elementów życia społ., ekon. i polit. oraz zapewnianie pokoju i bezpieczeństwa; domagał się też powołania Zgromadzenia Europejskiego è przekazane konferencji rządowej w Londynie → powołanie Rady Europy (Council of Europe) – kompromis między stanowiskiem francusko-belgijskim a brytyjskim;
I. Rada Europy
– art. 1 St. RE → celem RE jest osiągnięcie większej jednomyślności między jej członkami dla ochrony i realizacji ideałów i zasad będących ich wspólnym dziedzictwem i ułatwiających ich postęp społeczny i gospodarczy;
– organy RE:
* Zgromadzenie Parlamentarne (parlamentarzyści wyznaczeni przez swoje parlamenty);
* Komitet Ministrów (MSZ lub ich zastępcy – z reguły stali przedstawiciele);
* Sekretariat z SG na czele;
* Kongres Władz Lokalnych i Regionalnych Europy – od 1994 r.
* oraz inne organy pomocnicze;
– nie ma kompetencji do stanowienia prawa, ale może wydawać niewiążące rezolucje oraz może przygotowywać projekty u.m.;
– zgodnie z praktyką jej działalności są 3 główne idee przyświecające jej pracom:
* zasada demokracji pluralistycznej;
* poszanowanie prawa;
* system ochrony praw człowieka;
→ EKoOPCiPW z 14 protokołami z 1950 r. → skuteczny mechanizm kontroli jej przestrzegania – początkowo działała E. Komisja P.Cz. oraz E. Trybunał P. Cz., a od 11 Protokołu ETPCz;
→ E Karta Społeczna z protokołami z 1961 r.
→ E Konwencja o zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu z 1987 r.
→ E Konwencja o wykonywaniu praw dzieci z 1996 r.
– organizacja międzyrządowa (pomimo ZP) o kompetencjach koordynacyjnych → kompromis między stanowiskiem integracji o charakterze ponadnarodowym (system ochrony praw człowieka, ZP) a stanowiskiem integracji międzyrządowej (generalnie mechanizm jej działania);
II. Powstanie i ewolucja Wspólnot Europejskich
– 9 maja 1950 r. Deklaracja Roberta Schumana – propozycja połączenia przemysłów węgla i stali Francji i Niemiec oraz innych państw zachodnioeuropejskich oraz utworzenie ponadnarodowego organu zarządzającego;
Europejska Wspólnota Węgla i Stali
– 18 kwietnia 1951 r. Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, RFN i Włochy w Paryżu Traktat ustanawiający EWWiS (wszedł w życie 23 lipca 1952 r.) na 50 lat (wygasł 2002 r.);
– przemysł węglowo-stalowy oraz przedsiębiorstwa sektora górniczo-hutniczego pod zarządem Wysokiej Władzy (niezależna od państw) (początkowo termin ponadnarodowy);
– 4 podstawowe instytucje Wspólnoty:
* Specjalna Rada Ministrów → kompetencje decyzyjne;
* Wysoka Władza → kompetencje decyzyjne è Komisja;
* Wspólne Zgromadzenie → kompetencje kontrolne è Parlament Europejski;
* Trybunał Sprawiedliwości→ kompetencje kontrolne;
– traktat ten to wzorcowy przykład traite-loi gdyż uregulowano w nim wszystkie kwestie, które państwa uważały za niezbędne dla sprawnego funkcjonowania wspólnego rynku węgla i stali → te materialnoprawne regulacje uzupełniane przez strukturę instytucjonalną;
– odejście od międzyrządowego, klasycznego modelu org. m. → w związku z EWWiS w doktrynie p.m. wyróżniono cechy org. o charakterze ponadnarodowym:
* instytucje, które nie reprezentują państw;
* we wszystkich instytucjach decyzje mogą być podejmowane większością głosów;
* upoważnienie organów organizacji do przyjmowania aktów o charakterze wiążącym;
* niektóre z tych aktów mają skutek wiążący w stosunku do jednostek fizycznych i osób prawnych;
* postanowienia traktatu i powstające na jego podstawie prawo stanowią jako całość nowy porządek prawny;
* poddanie oceny ważności aktów takiej organizacji i oceny wypełniania zobowiązań przez państwa członkowskie kontroli instytucji sądowej organizacji (Trybunałowi Sprawiedliwości);
Europejska Wspólnota Gospodarcza
– odrzucenie projektu Wspólnoty Obronnej (układ z 27 maja 1952 r.) i Europejskiej Wspólnoty Politycznej (propozycja ZP EWWiS z 9 maja 1953 r.) → wrócono do koncepcji integracji społeczno-gospodarczej;
– propozycja państw Beneluksu (projekt holenderskiego MSZ Jana Beyena) utworzenia wspólnego rynku przez stopniowe rozszerzanie integracji na nowe dziedziny gospodarcze → tzw. rezolucja messyńska z 2 czerwca 1955 r. – EWWiS za i utworzono komitet do opracowania dokumentów (Raport Spaaka – belg MSZ) → raport przyjęty w Wenecji;
– 25 marca 1957 r. Traktat o utworzeniu EWG (Rzym; czas nieokreślony; wszedł w życie 1.1.1958) → akt obszerny, wraz z konwencją stowarzyszającą z EWG kraje i terytoria zamorskie; określał cele, które miały być realizowane przez utworzenie wspólnego rynku oraz konkretyzował środki przysługujące EWG, a system instytucjonalny to:
* Rada (prawodawcza, międzyrządowa);
* Komisja (wykonawca, ponadnarodowa);
* Europejskie Zgromadzenie Parlamentarne (kontrolna, reprezentanci parlamentów);
* Trybunał Sprawiedliwości (kontrolna, ponadnarodowa);
* Komitet Ekonomiczno-Społeczny (pomocniczy);
– Traktat z Maastricht zmienił nazwę EWG na WE;
Europejska Wspólnota Energii Atomowej (Euratom)
– 25 marca 1957 r. Traktat o utworzeniu EWEA (Rzym, czas nieokreślony; wszedł w życie 1.1.1958) → system instytucjonalny: Rada, Komisja, Europejskiego ZP, Trybunał Sprawiedliwości, Komitet Ekonomiczno-Społeczny;
Traktaty o fuzjach instytucji trzech Wspólnot Europejskich
– 25 marca 1957 r. Układ o wspólnych organach WE (tzw. pierwszy traktat fuzyjny) → wspólne ZP i TS dla wszystkich 3 wspólnot;
– 8 kwietnia 1965 r. tzw. drugi traktat fuzyjny → połączenie Rad Ministrów i Komisji;
Charakter relacji między traktatami ustanawiającymi Wspólnoty Europejskie
– TWE – traite-cedre → bo dot. całości gospodarki i z tego powodu nie możliwe było zawarcie w nim szczegółowych przepisów;
– TEWEA – traite-loi → więc pozostawia niewielką przestrzeń dla regulacji w trybie aktów pochodnego prawa wspólnotowego;
– TWE w stosunku do TEWEA jest jak lex generalis do lex specialis, co potwierdzał ETS, a w sprawie 230/81, Luxemourg vs European Parlament, ZB. Orz. 1983, s. I-283 uznał że powszechnie obowiązuje norma, która pierwotnie była tylko w jednym z traktatów założycielskich→ wynika to min. z zasady jednorodności prawa wspólnotowego;
* regulacje o charakterze wew. podejmowane przez instytucje Wspólnot zazwyczaj dot. postanowień obu traktatów założycielskich;
– kompetencje instytucji Wspólnot → są identyczne tylko w sferze organizacyjnej, ale liczne różnice w ramach WE i EWEA (wcześniej też EWWiS) – w EWWiS decydujący głos miała Komisja, ale obawy państw przed narzuceniem zobowiązań traktatowych spowodowały że w WE i EWEA decydujący głos ma Rada; te same obawy spowodowały początkowo przyznanie niewielkich kompetencji PE, a dopiero z czasem nabierał on znaczenia w sferze prawotwórczej (procedura współpracy i współdecydowania)
* ...
maxee1769