Anatomia pszczoły.pdf
(
200 KB
)
Pobierz
http://www.pasieka.pszczoly.pl/index.php?s=vjufile&grkat=pasiec
Czasopismo pszczelarskie PASIEKA - pszczelarstwo, pszczoły, ule, miód, informacje...
Page 1 of 5
pszczoły.pl>Dwumiesięcznik Pasieka Szukaj
W MOJEJ PASIECE ABECADŁO NAUKA W PASIECE CHOROBY W PASIECE PRODUKTY PASIECZNE ARCHIWUM
PSZCZELARSKIE ABECADŁO
Jaka jestem? o anatomii, fizjologii i psychice pszczół miodnych
W numerze
Jeden z najbardziej doświadczonych
pszczelarzy polskich, autor najlepszych
"Przypomnień miesięcznych"
publikowanych w "Pszczelarstwie" w
latach 1961 i 1962 zatytułowanych W
porę i w miarę, autor wydanej w 1935
roku ksiąŜki pt. Pszczoły, ich Ŝycie i
hodowla, profesor A. Demianowicz,
napisał w przedmowie do niej
znamienne słowa:
śeby stać się dobrym pszczelarzem,
trzeba poznać cały szereg zabiegów
stosowanych w pszczelarstwie w celu
skierowania pracy pszczół w
poŜądanym kierunku. AŜeby jednak
zabiegów tych nie stosować na ślepo, a
umieć je odpowiednio zmieniać i
dostosowywać do danego wypadku, trzeba przyswoić sobie szereg wiadomości o
budowie anatomicznej i czynnościach poszczególnych narządów pszczół, ich Ŝyciu,
chorobach, roślinach miododajnych, o właściwościach miodu, wosku itd. Jeśli ktoś chce
zostać naprawdę dobrym pszczelarzem, powinien się strzec zarozumiałości i
dogmatyzmu, gdyŜ cechy te zawsze były wrogami prawdziwej wiedzy i postępu, lecz
niestety spotykane są nazbyt często. Wysiłki swoje trzeba skierować głównie ku
ulepszaniu metody, w której to dziedzinie przemyślane odstąpienie od rutyny, moŜe dać
piękne wyniki.
Biorąc sobie te słowa do serca, postanowiłem zapoznać się jeszcze dokładniej z
funkcjonowaniem organizmu pszczoły jako jednostki i zachowaniami rodziny jako
społeczności. Wiem z doświadczenia, jak niewystarczającą wiedzę na ten temat ma
przeciętny pszczelarz. Sam do niedawna zaliczałem się do nich. Pomyślałem
jednocześnie, Ŝe najlepiej by było uzupełnić ją wiadomościami pochodzącymi
bezpośrednio od pszczoły. Co sama na ten temat "ma do powiedzenia"?
Jedyną szansę realizacji tego pomysłu (choć w pierwszej chwili wydało mi się to
nieprawdopodobne) zobaczyłem w umieszczeniu mikrofonu we wnętrzu ula w Noc
Wigilijną BoŜego Narodzenia, kiedy najmądrzejsze zwierzęta mówią ludzkim głosem.
MoŜe się uda? W odpowiedzi na moją prośbę (na szczęście noc była cicha i pogodna)
jakaś waŜna pszczoła (chyba ich rzeczniczka na tak uroczystą chwilę) zareagowała
pozytywnie i z największą ochotą i pasją wygłosiła mi następujący wykład.
Chciałbym teraz przekazać go Kolegom Pszczelarzom celem polepszenia efektywności
naszej współpracy z pszczołami. Oto co usłyszałem:
"Rzeczywiście! Profesor Demianowicz miał
rację! Dopiero kiedy poznasz dokładnie
anatomię i fizjologię mojego organizmu
oraz naszą psychikę, masz szansę zostać
naprawdę dobrym pszczelarzem. A kiedy
będziesz wykonywał przeglądy gniazd,
przywitamy cię, jak przyjaciela, jak jedną
z nas. Z tych teŜ powodów ułatwię ci
odpowiedź na kilka podstawowych pytań.
Pomocą niech będzie twój rysunek moich
narządów wewnętrznych. Ja natomiast
opiszę ci siedem najwaŜniejszych funkcji
mojego organizmu.
1.
Dlaczego jestem taka mądra
2.
Czy mam serce
3.
Oddycham inaczej
4.
Czuję i denerwuję się
5.
Moje oczy
Wydarzenia
Jubileusz profesora
Jerzego Woyke
Apimondia 2009
Kamiańskie klimaty
W mojej pasiece
fot. J.Jóźwik
Zimowa pasieka
Drzewa i krzewy dla
naszej pasieki
Ul leŜak dla hobbysty,
cz. 1.
Moja metoda
zintegrowanej walki z
Varroa destructor
Pozyskujmy pierzgę
Kalejdoskop
Miody pitne, sycone
czy niesycone?
Z Pasieką w świat
4 000 000 kilo miodu
w 6 tygodni
Międzynarodowe
Kongresy
Pszczelarskie
Apimondii
Nauka w pasiece
Monitorowanie
mikroklimatu rodziny
pszczelej
system WMA, cz. 1.
Wszystko, co o
plastrze i wosku
pszczelim wiedzieć
naleŜy, cz. 4.
Pasieka poleca
Miód i produkty
pszczele dla zdrowia,
urody i podniebienia
Z pasieki do kuchni
Ptysie, sernik z pianką
fot. J.Jóźwik
Historia
Saga rodu Kurpielów
http://www.pasieka.pszczoly.pl/index.php?s=vjufile&grkat=pasieczne_abecadlo&art...
2010-01-13
Czasopismo pszczelarskie PASIEKA - pszczelarstwo, pszczoły, ule, miód, informacje...
Page 2 of 5
Kącik dla dziadków
i wnuczków
O pszczole, kociczce
Kundzi i kocurku
Tetroniuszu
6.
Jak pobieram pokarm i jak trawię
7.
Trzy najbardziej znane gruczoły
1. Dlaczego jestem taka mądra
Dziedziczę tę cechę po przodkach. Zawdzięczam to pokoleniom, które przez miliony lat
zmagały się z przeciwnościami losu i zmagazynowały swoje doświadczenie Ŝyciowe w
pamięci biologicznej (genach). Dzisiaj ludzie mówią, Ŝe nasza mądrość to wynik
ewolucji, Ŝe to tylko instynkt. To prawda, bodźce, które codziennie i w kaŜdej chwili
docierają do naszego mózgu w postaci zapachów, dźwięków, zmian temperatury itd.
powodują w naszym organizmie samoczynne reakcje objawiające się odpowiednimi
zachowaniami. Np. zakładamy mateczniki, kiedy zabraknie matki, roimy się, kiedy w
ulu jest za ciasno, skupiamy w grona, kiedy jest za zimno itd. Jeśli pszczelarz będzie
rozumiał naszą psychikę i to, Ŝe róŜnimy się między sobą wraŜliwością na poszczególne
bodźce, to moŜe nami nawet kierować.
Kącik kolekcjonera
Rzeźby i figurki z
motywami
pszczelarskimi
Legenda:
Układ krwionośny:
1. Serce 2. Zastawki 3. Aorta 4. Zakończenie aorty w głowie
Układ nerwowy:
5. Mózg 6. Zwoje nerwowe
Układ pokarmowy:
7. Przełyk 8. Wole 9. śołądek ( jelito środkowe) 10. Jelito proste
11. Gruczoły rektalne 12. Cewki Malpigniego 13. Przepona grzbietowa 14. Przepona brzuszna 15. Język
16. Gruczoł Ŝuwaczkowy 17. Gruczoły woskowe 18. Gruczoł zapachowy 19. Gruczoł jadowy
2. Czy mam serce
Tak, ale ma ono inny kształt niŜ u człowieka. Mimo to spełnia taką samą rolę. Działa jak
pompa ssącotłocząca, która umoŜliwia krąŜenie krwi w moim organizmie. Ta z kolei
zaopatruje go w składniki odŜywcze, natomiast tlen dostarczany jest przez inne
narządy.
Moje serce znajduje się w grzbietowej części odwłoka i składa się z pięciu wydłuŜonych
komór, jedna nad drugą, przedzielonych zastawkami. Podczas skurczów krew
przechodzi z komory do komory i aortą przebiegającą przez tułów dopływa do mózgu.
Bogata w składniki odŜywcze zasila głowowe zwoje nerwowe, a następnie spływa ku
tyłowi, odŜywiając tkanki. Po drodze odbiera zuŜyte produkty przemiany materii i,
opływając specjalne cewki Malpigniego, oczyszcza się. Powracająca krew płynie z kolei
między jelitami, gdzie wzbogaca się znów w składniki odŜywcze i wraca z powrotem do
serca przez dodatkowe zastawki. Moja krew nie krąŜy tak jak u człowieka tylko w
naczyniach krwionośnych, lecz po opuszczeniu aorty bezpośrednio omywa wszystkie
wolne przestrzenie pomiędzy narządami i tkankami. Tak jak u innych owadów
nazywana jest hemolimfą i jest bezbarwna. Jej ilość w moim organizmie wynosi do
20% cięŜaru ciała.
3. Oddycham inaczej
U ludzi tlen rozprowadzany jest przez krew. W moim ciele rolę tę spełnia system rurek
zwanych tchawkami, których zakończenia wnikają prawie do wszystkich tkanek.
Tchawki łączą się ze środowiskiem zewnętrznym 10 parami otworów, tzw. przetchlinek,
znajdujących się po bokach tułowia i odwłoka. Mechanizm wymiany powietrza ułatwiają
worki powietrzne znajdujące się w wolnych przestrzeniach mojego ciała. Działają one
jak miechy napędzane rytmicznymi ruchami odwłoka. Zjawisko to moŜna łatwo
zaobserwować, kiedy zmęczona po długim i wyczerpującym locie ląduję na wylotku.
4. Czuję i denerwuję się
Podstawową miarą mojego układu nerwowego jest tzw. neuron. Jest to ciało
komórkowe składające się z jądra i wypustek. Ogółem posiadam około miliona
neuronów. Największym ich skupiskiem jest mózg o objętości 1 mm3. Inne ośrodki
neuronów znajdują się w róŜnych częściach ciała i łączą się z mózgiem skomplikowaną
siecią szlaków nerwowych. Podstawową funkcją mojego układu nerwowego jest
odbieranie wraŜeń i przewodzenie podniet z jednej części organizmu do drugiej.
Podnieta powstaje w neuronie, gdy otrzymuje on określony bodziec od narządów
czuciowych rozsianych w róŜnych częściach ciała, tzw. sensili, znajdujących się na całej
powierzchni oskórka, ale głównie na czułkach. Dzięki tak doskonałym zmysłom
odczuwam kształt, zapach, smak, drgania, temperaturę, kolory itd. Dlatego nie
http://www.pasieka.pszczoly.pl/index.php?s=vjufile&grkat=pasieczne_abecadlo&art...
2010-01-13
Czasopismo pszczelarskie PASIEKA - pszczelarstwo, pszczoły, ule, miód, informacje...
Page 3 of 5
przeszkadzają mi ciemności w ulu. Węch mam tysiąc razy lepszy od człowieka. Łączy
mnie z rodziną zapach matki (feromony). Nie będę wyliczała dalej swoich zdolności,
lecz powiem krótko
są niewyczerpane! To dlatego tak wam imponuję i od tysięcy lat
tak bardzo mnie kochacie.
5. Moje oczy
Mam ich dwa rodzaje: dwa "złoŜone", po
bokach głowy, i trzy na czole, tzw.
"przyoczka". Mechanizm widzenia jest
inny niŜ u człowieka. KaŜde oko złoŜone
składa się z około 4 500 niezaleŜnych
oczek. KaŜde z nich to oddzielny układ
optyczny, składający się z soczewki i
pałeczki szklistej, naokoło której znajduje
się osiem światłoczułych komórek
nerwowych. Z tego względu widzę tylko
punktowo. Oglądam teren w niewielkim
zakresie pola widzenia i to głównie
wzdłuŜ osi lotu. Specyficzną zdolnością
mojego wzroku jest odbieranie do 300
bodźców wzrokowych w ciągu minuty
oraz rozróŜnianie stopnia polaryzacji
światła. Pozwala mi to odróŜniać kształty
i barwy oraz orientować się w połoŜeniu słońca nawet wtedy, kiedy jest zasłonięte
chmurami. Najlepiej widzę trzy kolory: biały, Ŝółty i niebieski. Trzy dodatkowe
przyoczka
oczy pojedyncze
słuŜą mi głównie do określenia jasności przedmiotów.
6. Jak pobieram pokarm i trawię
Pokarm płynny, nektar i wodę pobieram za pomocą trąbki z języczkiem. Pokarm stały,
pyłek kwiatowy, rozcieram najpierw Ŝuwaczkami, a następnie mieszam ze śliną.
Rozszczepiania cukrów złoŜonych (sacharozy) na proste (glukozę i fruktozę) dokonuję
za pomocą enzymów zawartych w wydzielinie gruczołów ślinowych. W wolu pokarm jest
mieszany i ulega wstępnym przemianom chemicznym. Stąd węglowodany, nektar i
spadź (do 45 mg jednorazowo w wolu) w głównej części zwracam na języczek i
składam w komórkach jako zapasy. Część przedostaje się do jelita środkowego i dalej
do krwi, wzbogacając ją energetycznie. Główne procesy trawienia i wchłaniania
odbywają się w jelicie środkowym (Ŝołądku), które posiada specjalny nabłonek
odnawialny, gdzie węglowodany, białka i tłuszcze są rozszczepiane za pomocą
enzymów trawiennych. W jelicie tylnym następuje juŜ tylko odwodnienie mas kałowych.
7. Trzy najbardziej znane gruczoły
A. Gruczoł zapachowy (Nasonowa).
Spełnia w naszych rodzinach waŜną rolę jako jeden ze środków porozumiewawczych.
Produkuje wonną wydzielinę, której zapach zbliŜony do woni melisy działa
uspokajająco. Jego rozchodzeniem mogę sterować, poruszając skrzydełkami i
podnosząc odwłok. Gruczoł znajduje się na końcu grzbietowej części mojego odwłoka.
Najczęściej zachowuję się tak, gdy "wpraszam się" do ula informując, Ŝe jestem
"swoja".
B. Gruczoły woskowe.
SłuŜą mi do wytwarzania wosku, który po wypłynięciu na zewnątrz odwłoka krzepnie w
postaci łuseczek. Wyjmuję je szczoteczką piętki, a następnie chwytam Ŝuwaczkami.
UŜywam go głównie do budowy komórek. Najwięcej wosku produkuję między 12 a 18
dniem Ŝycia. Na jeden gram składa się około 1000 łuseczek.
C. Gruczoł jadowy.
SłuŜy mi do obrony lub napaści. Znajduje
się w końcowej części odwłoka i jest
połączony ze zbiornikiem jadowym i
Ŝądłem. Po uŜądleniu Ŝądło ze
zbiornikiem jadowym, a nawet częścią
przewodu pokarmowego, zostaje
wyrwane z odwłoka i pozostaje w ciele
ofiary. Wtedy ginę. Walcząc z owadami,
nie tracę go i pozostaję nadal sprawna.
Gdy uŜądlę człowieka, jad moŜe
spowodować u niego niebezpieczny
wstrząs alergiczny, a nawet śmierć.
PrzewaŜnie jednak powoduje
długoterminową odporność."
A teraz chciałbym się podzielić moimi
poglądami na temat psychiki pszczół
miodnych, tym razem na podstawie
własnych doświadczeń i rozwaŜań.
Najpierw jednak muszę zadać podstawowe pytania. Czy pszczoły w ogóle
mają psychikę? A jeśli ją mają, to czy jest podobna do ludzkiej? A jeśli jest, to
w jakiej mierze?
Pracując w pasiece, czuję ją na kaŜdym kroku. Nieraz, pokazując moje ule
pszczelarzom, mówię: Patrzcie! W kaŜdym ulu są takie same pszczoły, a kaŜda rodzina
ma inną psychikę. To się naprawdę wyczuwa. Nie ma w tym nic dziwnego. PrzecieŜ
http://www.pasieka.pszczoly.pl/index.php?s=vjufile&grkat=pasieczne_abecadlo&art...
2010-01-13
fot. J.Jóźwik
fot. J.Jóźwik
Czasopismo pszczelarskie PASIEKA - pszczelarstwo, pszczoły, ule, miód, informacje...
Page 4 of 5
nasze podopieczne to mieszańce róŜnych ras i linii o nie dających się przewidzieć w
100% zachowaniach.
Następne pytania pojawiają się same.
Czy pszczoły znają takie odczucia jak
spokój, radość, niebezpieczeństwo itp.
Czy to tylko pojęcia ludzkie? Czy w ogóle
coś odczuwają? Czy mają np. świadomość, Ŝe zamknąłem im matkę w izolatorze, Ŝe
pozbawiłem ich zapasów zgromadzonych na zimę, Ŝe ich odymiam, przypominając im
poŜar lasu? A moŜe tylko zwierzęta kręgowe mają psychikę?
Aby odpowiedzieć na to pytanie, zaglądam do encyklopedii. W powszechnej PWN
czytam: Psychika jest to całokształt psychicznych procesów i cech psychicznych istot
Ŝywych, funkcja mózgu. Aha! Jeśli istot Ŝywych, to i pszczół! Nie tylko zwierząt
kręgowych, jak niektórzy twierdzą, ale i owadów społecznych. Po drugie psychika jest
funkcją mózgu. Tak więc i u pszczół, tak jak u człowieka, wszystkie odczucia trafiają do
mózgu i to wcale nie małego, bo posiadającego około miliona neuronów.
Co to są neurony
? To komórki nerwowe rozsiane po całym organizmie pszczoły, które
wysyłają i przekazują do mózgu i odwrotnie impulsy bioelektryczne sterujące
zachowaniem i psychiką istot Ŝywych. Owszem mózg człowieka posiada
nieporównywalnie więcej neuronów
miliardy. Jednak porównując masy ciała, to kto
wie?
Nie bez przyczyny (chociaŜ tylko intuicyjnie, bo to poeta) juŜ 2 tysiące lat temu
Wergiliusz pisał: W pszczołach boskiego jest ducha iskierka, a rozum z niebios im dany.
Królowie umieszczali ją na swoich herbach, jako symbol nieprzeciętnej mądrości.
I jak
tu moŜna poddawać w wątpliwość, Ŝe pszczoła ma psychikę?
Osobiście jestem
dumny, Ŝe niedawno mogłem napisać w "Pszczelarstwie": Teraz, kiedy pochylam się
nad ulem, jestem pszczołą.
Na szczęście niedawno ukazała się na pszczelarskim rynku wydawniczym rewelacyjna
ksiąŜka polskiego autora, doktora Z. Lipińskiego z Olsztyna, traktująca między innymi o
rójkach i zjawiskach jej towarzyszących, w tym o mózgu i psychice pszczół.
Wystarczy tylko zacytować kilka wyjątków, aby psychika pszczół zajaśniała pełnym
blaskiem:
1. Neurony w mózgu pszczoły mają takie same właściwości, co neurony zwierząt
kręgowych.
2. Matka pszczela sprawuje w rodzinie dominację psychiczną.
3. Nastrój rojowy jest psychicznym wyrazem reakcji stresowej pszczół.
4. W ksiąŜce znajduje się opis matecznika, jako rezultatu myślenia pszczół i tabela
ilustrująca procesy psychiczne pszczół.
5. Podobnie, jak u zwierząt wyŜszych, bodźce złoŜone docierają najpierw do
centralnego układu nerwowego pszczół, gdzie podlegają analizie i porównaniu z
zasobami pamięci (Menzel, 1993).
6. Mechanizmy adaptacyjne i stresowe pszczół są związane ze zwiększeniem napięcia
psychicznego, podobnie jak u innych gatunków zwierząt oraz człowieka (From,
Salomon, 1988).
7. Przyswajanie nowych informacji w zwojach nerwowych mózgu pszczoły umoŜliwia im
właściwe reakcje na bodźce środowiskowe. Pszczoły zdolne są prowadzić nawet
orientację i nawigację z poprawką na ruch Ziemi w stosunku do pozycji Słońca i
KsięŜyca (Frish, 1967; Cymbrowski, 1984).
8. Mózg pszczoły wywiera kontrolujący wpływ na czynność gruczołów wydzielania
wewnętrznego podobnie, jak to czyni mózg człowieka w stosunku do przysadki (Morse i
Hooper, 1985).
To prawda, Ŝe zachowania pszczół nie moŜna całkowicie przyrównać do ludzkiego, tym
niemniej mają psychikę i to na bardzo wysokim poziomie. Najbardziej powinno nam
zaleŜeć, aby nasze pszczoły były jak najczęściej i jak najdłuŜej w stanie równowagi
psychicznej, którą znawcy tematu nazywają homeostazą. Z tego względu powinny
zawsze mieć:
1. Młodą i płodną matkę
2. Wystarczającą ilość zapasów miodu i pierzgi
3. DuŜą siłę i odpowiednią strukturę dopasowaną do kolejno występujących poŜytków
4. Odpowiednie i nieprzerwane poŜytki wystarczające dla duŜej opłacalności pasieki
5. Gniazdo dopasowane do aktualnej siły rodziny
6. Dobrą wentylację letnią i zimową
7. NajwyŜej dwuletnie plastry
Pszczoły powinny teŜ być zawsze zdrowe i pod nieprzerwaną kontrolą pszczelarza.
Pamiętając o olbrzymim wkładzie pracy, jaki pszczelarz musi włoŜyć w prawidłowe
prowadzenie pasieki, nie bez przyczyny od wieków ludzkość zachwyca się pszczołami,
szczególnie ich rozumem i poświęceniem dla dobra rodziny.
http://www.pasieka.pszczoly.pl/index.php?s=vjufile&grkat=pasieczne_abecadlo&art...
2010-01-13
Czasopismo pszczelarskie PASIEKA - pszczelarstwo, pszczoły, ule, miód, informacje...
Page 5 of 5
Janusz Mazurek
ul. Kiełpińska 6 m 15
01707 Warszawa
tel. (022) 835 29 96 dom, tel. (022) 782 32 55 pasieka
Pasieka nr 5/2005
««
powrót
©20032010 Dwumiesięcznik "PASIEKA" portal www.pszczoly.pl
http://www.pasieka.pszczoly.pl/index.php?s=vjufile&grkat=pasieczne_abecadlo&art...
2010-01-13
Plik z chomika:
chomikmaxio
Inne pliki z tego folderu:
Anatomia pszczoły.pdf
(200 KB)
Hodowla pszcz.pdf
(148 KB)
Leczenie warrozy.pdf
(130 KB)
NOSEMOZA.pdf
(101 KB)
Przegląd wiosenny.pdf
(82 KB)
Inne foldery tego chomika:
! Film muzyczny
! Joe Bonamassa - An Acoustic Evening at the Vienna Opera House (Live 2013) BDRip-AVC !
! Pod Mocnym Aniołem - Jerzy Pilch !
! Pod Mocnym Aniołem !
!! Kim był Mojżesz
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin