CEWKA, elektr. przewód elektr. izolowany, zwinięty w szereg zwojów w taki sposób, że wszystkie zwoje można uważać w przybliżeniu za prostop. do osi cewki; może zawierać rdzeń magnet. lub nie (np. solenoid); służy do wytwarzania pola magnet. (cewka wzbudzająca) lub do zwiększania indukcyjności obwodu (cewka indukcyjna); cewki wzbudzające są b. często stosowane w elektromagnesach, maszynach elektr., jako cewki odchylające i ogniskujące m.in. w lampach elektronopromieniowych, jako cewki indukcyjne — w obwodach drgań, w układach sprzężenia indukcyjnego, jako dławiki elektryczne itp.
SOLENOID [gr.], walcowa cewka powietrzna (bez rdzenia) w postaci przewodu elektr. zwiniętego jednowarstwowo w linię śrubową o małym skoku; prąd elektr. płynący w przewodzie wytwarza pole magnet., zbliżone pod względem przebiegu linii sił do pola magnesu sztabkowego o tej samej długości; pole magnetyczne solenoidu jest największe w połowie jego długości i w długim solenoidzie maleje do połowy na jego krańcach.
DŁAWIK ELEKTRYCZNY, cewka elektr., zwykle z rdzeniem ferromagnet., mająca znaczną indukcyjność, a tym samym stanowiąca dużą impedancję (opór elektryczny) dla prądów wielkiej częstotliwości; stosowany w obwodach elektrycznych prądu przemiennego do tłumienia wyższych harmonicznych prądu (czyli przybliża krzywą prądu do sinusoidy), w układach prostowniczych dużych mocy jako element wygładzający prąd w filtrach przeciwzakłóceniowych, w stabilizatorach wartości prądu przemiennego, w sieciach elektroenerg. do ochrony przed skutkami przepięć, zwarć itp.
Rozróżnia się indukcję elektryczną wzajemną, gdy zmienne pole magnet., powstałe wokół obwodu 1 z prądem elektr. o zmiennym natężeniu, indukuje SEM w sąsiednim obwodzie 2, oraz indukcję elektryczną własną, tzw. samoindukcję, polegającą na powstawaniu SEM w tym obwodzie, który to zmienne pole magnet. wytworzył; siła elektromotoryczna samoindukcji E, L indukcyjność. Indukcja elektromagnetyczna jest wykorzystywana m.in. w transformatorach, silnikach elektr. na prąd przemienny, prądnicach. Indukcję elektrodynamiczną odkrył 1831 M. Faraday i niezależnie — J. Henry.
FARADAY MICHAEL (1791–1867), ang. fizyk i chemik; jeden z najwybitniejszych fizyków XIX w., eksperymentator, samouk; od 1813 pracował w Royal Institution; 1827 — dzięki samodzielnym pracom badawczym o doniosłym znaczeniu — otrzymał tytuł profesora; od 1824 czł. Tow. Król. w Londynie. Największe znaczenie miały prace Faradaya dotyczące elektryczności: odkryte przez niego 1831 zjawisko indukcji elektromagnet. przyczyniło się do powstania elektrodynamiki, prace zaś nad elektrolizą (1833–34), które doprowadziły go do sformułowania praw rządzących tym procesem (Faradaya prawa elektrolizy), stworzyły podstawy elektrochemii. Faraday odkrył również zjawisko samoindukcji, zbudował pierwszy model silnika elektr.; 1845 stwierdził, że diamagnetyzm jest powszechną właściwością materii, zaś odkryty przez niego paramagnetyzm — właściwością szczególną niektórych jej rodzajów. Faraday wprowadził pojęcie linii sił pola i wysunął twierdzenie, że ładunki elektr. działają na siebie za pomocą takiego pola; 1848 odkrył tzw. zjawisko Faradaya, mające wpływ na sformułowanie przez C.J. Maxwella elektromagnet. teorii światła. W 1825 odkrył benzen; skroplił większość znanych wówczas gazów, oprócz m.in. tlenu i azotu.
HENRY JOSEPH (1797–1878), fizyk amer., z zawodu zegarmistrz; pionier elektrotechniki; 1832–46 prof. college'u w Princeton; 1828 zbud. silny elektromagnes, 1829 — silnik elektromagnet.; 1831 odkrył (niezależnie od M. Faradaya) zjawisko indukcji elektromagnet. (wzajemnej), 1832 — samoindukcji; od 1846 zajmował się zagadnieniami meteorologii, wprowadził mapy pogody.
kiczera