GENETYKA (prelekcja 3)
RODZAJE PŁCI:
→ płeć fenotypowa;
→ płeć genetyczna (uwarunkowana obecnością chromosomów płciowych);
→ płeć chromatynowa;
→ płeć hormonalna;
→ płeć fizjologiczna;
→ płeć prawna;
→ płeć psychiczna (świadomość własnej płci + świadomość seksualna);
TYPY DETERMINACJI PŁCI:
→ Lygeus (Homo sapiens, mucha owocowa)
(XX – homogenetyczna, XY - heterogenetyczna
Homo sapiens, mucha owocowa
→ Protenor (pluskwiaki, nicienie)
→ Abrakas (ryby, płazy, gady, ptaki)
→ Fumea (motyle z rodziny Fumea)
muszka owocowa (Drosophilla melanogaster):
→ diploidalna ♀ à X/A = 2/2 = 1
→ diploidalny ♂ à X/A = ½ = 0,5
→ interseks à X/A = 0,5 ~ 1
→ super ♀ à X/A > 1
→ super ♂ à X/A < 0,5
CHROMATYNOWA PŁEĆ CZŁOWIEKA:
X – dłuższy, subtelomeryczny, 5% całkowitego DNA genomowego, zbudowany z 18·108 par zasad;
Y – maly, akrocentryczny, 1% całkowitego DNA genomowego, zbudowany z 6·106 par zasad;
PŁEĆ CHROMATYNOWA ♀:
→ ciałko Barra – w jądrze komórkowym nabłonka jamy ustanej;
→ pałeczka dobosza – w jądrze granulocytu obojętnochłonnego;
PŁEĆ CHROMATYNOWA ♂:
→ ciałko Y – w jądrze limfocytu, plemnikach, jasno fluoryzująca plamka, dystalne części krótkich ramion chromosomu Y;
badanie ciałka Y:
→ określenie płci;
→ diagnostyka aberracji liczbowych chromosomów płciowych;
NONDYSJUNKCJA:
* zespoły chorobowe:
→ Turnera X
→ Klinefeltera XXY, XXXY, XXXXY
→ super kobiety XXX, XXXX
→
* efekty nondysjunkcji – bardzo widoczne u ♀;
* choroby recesywne:
→ hemofilia
♀ - zdrowe nosicielki
♂ - zdrowi
→ daltonizm
→ dystrofia mięśniowa Duchenne’a
ALLELE SPRZĘŻONE HOLANDRYCZNIE:
→ różnicowanie i rozwój pierwotny gonady u zarodka genetycznego ♂;
→ biosynteza tzw. czynników determinujących rozwój jądra;
merymaid