Tekst 1. Platon Obrona Sokratesa
Pytania i problemy:
a) Postawa filozofa
b) Kim jest filozof ?
c) Metoda sokratejska (dochodzenie do prawdy, metoda majeutyczna) i jej etapy (+ etap wiem, że nic nie wiem)
d) Czym jest filozofia? + postawa Sokratesa (filozof jako giez złośliwy)
Sokrates nie zajmował się ontologią- tylko człowiekiem i wartościami.
Znaczenie „wiem, że nic nie wiem”- świadomość nikłości wiedzy, punkt wyjścia do poszukiwania wiedzy
Pajdeja [w ujęciu węższym]- wychowanie obywatelskie, przygotowanie do bycia świadomym obywatelem, który bierze odpowiedzialność za wspólnotę
Pajdeja [w ujęciu szerszym]- troska o duszę, o dbałość całości swojego rozwoju
Wg Sokratesa dobro duszy jest dla każdego rzeczą najważniejszą. W skład rozwoju wewnętrznego wchodzi czystość duchowa.
Cnota [arete, episteme] – wiedza mądrościowa, która powoduje, że odznaczamy się mądrością wewnętrzną, Sokrates uznawał cnotę i mądrość za tożsame.
Metoda majeutyczna (metoda „położnicza”) [matka Sokratesa była akuszerką]- metoda filozofowania, pomoc przy narodzinach prawdy, człowiek sam dochodzi do prawdy a filozof jedynie mu w tym pomaga, Sokrates pomaga „urodzić się” prawdzie, poprzez system zadawania pytań, filozof obnaża stan niewiedzy rozmówcy, przez co tamten, uświadamiając sobie własną niewiedzę, staje się otwarty na poznanie prawdy.
Metoda dialektyczna (majeutyczna):
a) Elenktyka- etap związany z ironiczną pokorą- przyznanie, że nic się nie wie i pyta innych, filozof chce uświadomić uczniowi, że jest wiele pytań, chce mu uświadomić marność jego wiedzy
b) Protreptyka- zachęta do rozwoju duchowego
c) Maieutyka- urodzenie się prawdy
Filozof jest jak giez złośliwy- filozof zmusza do wyrwania się z bezmyślnego marazmu, próbuje dokuczliwie zmuszać do myślenia, zaburza tę „harmonię” i walczy o wartości, giez gryząc gnuśnego konia pobudza go do ruchu, nawet ryzyko śmierci nie powinno filozofa odwodzić od pełnienia jego roli.
Mądrość to uświadomienie sobie jak wielu rzeczy nie wiemy.
Cytaty:
„…nie deptał ziemi daremnie…”
„…obawiać się śmierci obywatele, to nic innego nie jest, jak tylko mieć się za mądrego, choć się nim nie jest. Bo to znaczy myśleć, że się wie, to czego człowiek nie wie. Bo przecież o śmierci żaden człowiek nie wie, czy czasem nie jest dla nas największym ze wszystkich dobrem, a tak się jej ludzie boją jakby dobrze wiedzieli, że jest największym złem…”
„…nie z pieniędzy dzielność rośnie, ale z dzielności pieniądze i wszelkie inne dobra ludzkie i prywatne i publiczne…”
___________________________________________________________________________
Po co prawnikom filozofia prawa?
Jest obroną przed:
a) złudzeniem pragmatycznego profesjonalizmu (Fuller)
b) złudzeniem neutralności wobec wartości oraz ideologii, charakterystycznym zwłaszcza dla myślenia o prawie inspirowanego przez pozytywizm prawniczy
Teorie prawnonaturalne
Tekst 2. Fuller. Moralność Prawa.
a) Postulaty Fullera, kiedy prawo je spełnia?- wewnętrzna moralność + zewnętrzna moralność- dopełnienie wewnętrznej; jakie warunki są stawiane prawu?
b) Utożsamianie sfery bytu ze sferą powinności (prawo to dobre prawo)
c) Rozróżnić moralność obowiązków od moralności dążeń
Fuller, XX-wieczny filozof amerykański, zwolennik teorii prawa naturalnego które odrodziły się po drugiej wojnie światowej.
Twórca koncepcji prawa natury o zmiennej treści opartej na katalogu minimalnych warunków formalnych, które tworzą tzw. Wewnętrzną moralność prawa (pierwszym twórcą koncepcji prawa natury o zmiennej treści był Stammler- prawo natury jest w niej traktowane jako ogólna metoda poszukiwania prawa słusznego w określonych warunkach).
Krytykował tradycyjne teorie prawa natury (ontologiczne); zarzucał im dogmatyzm, zbytnią wiarę w racjonalizm człowieka oraz zarzut instrumentalnego traktowania prawa naturalnego
Jako prawnonaturalista wskazywał na związek prawa z moralnością.
Prawo jest działalnością celową. Prawo jest przedsięwzięciem polegającym na poddaniu zachowania ludzkiego panowaniu reguł.
Fuller wyróżnia moralność dążeń i moralność obowiązku:
a) Moralność dążeń- wyznacza górny pułap dążeń-aspiracji, jest nią moralność wskazująca drogę do życia pełnego, godnego doskonałego, niewypełnienie jej nie może być penalizowane, a jedynie oceniane krytycznie jako postawa mierna moralnie, lub budzić współczucie że komuś się nie powiodło
b) Moralność obowiązku- stanowi najniższy szczebel wymagań stawianych człowiekowi, jest zbiorem norm do których spełnienia zobowiązani są wszyscy, gdyż są to reguły zapewniające przetrwanie społeczeństwa, lub umożliwiające realizacje jego celów, niespełnienie jej- grozi karą.
Wniosek płynący z podziału: od prawa pozytywnego nie można wymagać aby realizowało w swych normach aspiracje moralności dążeń
Stworzył 8 zasad/postulatów proceduralnych prawa, „wewnętrzna moralność prawa”, które wyrażają się w 8 regułach w postaci postulatów skierowanych do ustawodawcy:
Postulaty wewnętrznej moralności prawa
Postulaty do ustawodawcy
1.
Prawo musi być sformułowane (musi istnieć)
Reguły prawne powinny mieć charakter generalny-ogólny
2.
Prawo musi być opublikowane
Każdy adresat powinien móc zapoznać się z treścią prawa
3.
Prawo musi dotyczyć sytuacji, które dopiero zaistnieją- nie może działać wstecz
Nie można ustanawiać reguł działających z mocą wsteczną
4.
Prawo musi być sformułowane w sposób zrozumiały
Reguły prawne powinny być wyrażane w sposób zrozumiały dla adresatów
5.
Prawo nie może być sprzeczne
Prawodawca nie powinien wprowadzać do sytemu prawa norm sprzecznych
6.
Prawo musi być możliwe do przestrzegania, wykonalne
Reguły prawa nie mogą swym adresatom stawiać wymagań niemożliwych do spełnienia
7.
Prawo musi być stabilne, nie może zmieniać się zbyt często
Prawo powinno odznaczać się względną stałością
8.
Musi istnieć zgodność między działaniem urzędowym a prawem
Urzędy powinny w swoim działaniu ściśle przestrzegać wymogów prawa
Niespełnienie któregoś z tych warunków powoduje, że nie mamy do czynienia z prawem.
Współczesne teorie prawnonaturalne zakorzenione w myśli św. Tomasza
Tekst 3. John Finnis. Prawo naturalne i uprawnienia naturalne.
Pytania i Problemy:
1. Na ile Finnis zreinterpretował koncepcję św. Tomasza?
2. Koncepcja prawa natury św. Tomasza
3. Jak wygląda koncepcja prawa natury współcześnie?
4. Na ile inaczej i dlaczego traktuje ją Finnis?
5. Finnis łączy myślenie prawnonaturalne z filozofią analityczną.
Prawo naturalne
· Arystoteles, św. Tomasz- ontologiczne koncepcje prawa natury:
Pierwsze pełna koncepcja prawa naturalnego: III w. p.n.e. – Arystoteles
- wyodrębnił prawo natury jako zaadresowane wyłącznie do człowieka
- wyrasta ono z metafizycznej istoty człowieka, jest elementem bytu, obiektywnej rzeczywistości
· Istota człowieka rozumiana metafizycznie- coś bez czego człowiek nie byłby człowiekiem jako byt
Prawo naturalne:
a) jest elementem obiektywnej rzeczywistości- to nie świadomość człowieka je kształtuje
b) jest to prawo niezmienne
c) jest adresowane do rozumu człowieka-czyli jest to prawo racjonalne- człowieka poznaje je za pomocą swego rozumu
treść: „dobro należy czynić, zła unikać”
· Arystoteles, potem św. Tomasz z Akwinu: człowiek z natury jest dobry, należy go tylko właściwie ukierunkować
· Prawo naturalne jest hierarchicznie wyżej usytuowane niż prawo pozytywistyczne
· jest to prawo wieczne: lex aeterna, prawo naturalne jest częścią prawa wiecznego, które człowiek może poznać za pomocą rozumu
Prawo naturalne wg św. Tomasza- udział rozumnej natury człowieka w prawie wiecznym w myśli Boga
Hierarchia prawa wg św. Tomasza:
a) prawo wieczne (lex aeterna)
b) prawo naturalne
c) prawo ludzkie (lex humana)
Koncepcja prawa natury u Arystotelesa i św. Tomasza, stanowi koncepcję ontologiczną:
a) Arystoteles- koncepcja ontologiczna wyraża się w tym, iż prawo zakotwiczone jest w metafizycznej, czyli ontologicznej istocie człowieka
b) Św. Tomasz- prawo naturalne ma swoje źródło ontologiczne, jest zakotwiczone w bycie (Bóg również jest bytem)
· prawo naturalne ma uniwersalny wymiar podmiotowy- jest adresowane do wszystkich ludzi oraz wymiar przedmiotowy- w każdym czasie i miejscu jest ważne, choć człowiek może go nie respektować
John Finnis
Ważne: punktem wyjścia teorii Finnisa nie są założenia ontologiczne, czy metafizyczne czy teza o istnieniu Boga- jest to zasadnicza różnica w stosunku do tomistycznych koncepcji prawa naturalnego
(!) Punktem wyjścia dla Finnisa jest przedfilozoficzne poznanie praktyczne; buduje on swoją teorię na założeniu, że ...
LAW_skrypty