28695.pdf

BEZPIECZESTWO PRACY 9/2008

dr in¿. WIES£AWA KAMIÑSKA

Centralny Instytut Ochrony Pracy

– Pañstwowy Instytut Badawczy

W artykule omówiono kwestie zwi¹zane z wyznacza-

niem odpornoci obuwia na polizg, a przede wszystkim

zagadnienie symulacji polizgu wystêpuj¹cego w realnych

warunkach u¿ytkowania obuwia. Dokonano przegl¹du

metod i urz¹dzeñ stosowanych do pomiaru liskoci

obuwia i powierzchni pod³ogowych. Przedstawiono me-

todê wyznaczania odpornoci obuwia na polizg wed³ug

PN-EN ISO 13287:2007 zharmonizowanej z dyrektyw¹

89/686/EWG.

Slip resistance of footwear – measurements and

requirements

This paper discusses questions related to determining

footwear slip resistance, especially the issue of simulation

of slip occurring in actual conditions of footwear usage.

The methods and testing devices for measuring footwear

and floor slipperiness have been surveyed. A test method

for footwear slip resistance, in accordance with PN-EN ISO

13287:2007 is presented.

mechanikê chodu, jak i warunki u¿ytkowania

obuwia oraz powierzchni pod³o¿a, maj¹

du¿e znaczenie dla doskonalenia dzia³añ pre-

wencyjnych, zmierzaj¹cych do ograniczenia

wypadkowoci zwi¹zanej z polizgiem.

Polizg – „nag³a utrata przyczepnoci,

czêsto w warunkach p³ynnych lub sta³ych

zanieczyszczeñ, powoduj¹ca lizganie siê

stopy po powierzchni wskutek mniej-

szego wspó³czynnika tarcia ni¿ wartoæ

konieczna w danym momencie” [3].

Wstêp

Polizg to jedna z g³ównych przyczyn

urazów cia³a u pieszych, zarówno podczas

pracy, jak i poza ni¹. Wed³ug G³ównego

Urzêdu Statystycznego liczba poszkodo-

wanych w Polsce w wypadkach przy pracy

spowodowanych polizgiem, potkniêciem

i upadkiem stanowi³a w 2006 roku 20,4%

ogólnej liczby poszkodowanych, a w 2007

roku – 17,6% [1]. Ostatnie dane pochodz¹ce

ze Stanów Zjednoczonych, z Wielkiej Brytanii

i ze Szwecji pokazuj¹, ¿e urazy powsta³e

w wyniku polizgów, potkniêæ i upadków

(w statystyce wypadków zdarzenia te s¹

traktowane ³¹cznie) stanowi¹ 20 do 40%

wszystkich urazów w miejscu pracy, powo-

duj¹cych niezdolnoæ do pracy. Oszacowano,

¿e polizgniêcia stanowi¹ przyczynê oko³o

40-50% urazów zwi¹zanych z upadkiem

[2]. Polizg stopy zakoñczony odzyskaniem

równowagi mo¿e równie¿ prowadziæ do

urazów w wyniku nag³ego, wysi³kowego

ruchu i nieoczekiwanego obci¹¿enia ró¿nych

czêci cia³a, np. krêgos³upa. Z uwagi na

wysokie koszty ponoszone z tytu³u urazów,

absencji chorobowej, a nawet wypadków

miertelnych oraz wyp³acanych odszkodo-

wañ, wypadki spowodowane polizgiem

stanowi¹ powa¿ny problem spo³eczny

i ekonomiczny.

Metody wyznaczania

odpornoci obuwia na polizg

Najstarsze i najbardziej rozpowszech-

nione metody wyznaczania odpornoci

obuwia na polizg wykorzystuj¹ zasadê

równi pochy³ej, przy czym wyró¿nia siê dwa

sposoby postêpowania. Wed³ug pierwszego

sposobu próbkê materia³u podeszwowego

lub ca³¹ podeszwê umieszcza siê na pochy³ej

powierzchni o zmieniaj¹cym siê k¹cie na-

chylenia i okrela k¹t, przy którym próbka

zaczyna siê zsuwaæ. Drugi sposób polega na

chodzeniu wybranych osób w testowanym

obuwiu po powierzchni o coraz wiêkszym

k¹cie nachylenia

Zjawisko polizgu jest zwi¹zane przede

wszystkim z wzajemnymi oddzia³ywaniami

miêdzy powierzchni¹ pod³o¿a i podeszw¹.

Sporód czynników wewnêtrznych (indy-

widualnych) zwi¹zanych z mechanizmami

dzia³aj¹cymi w organizmie ludzkim, wp³yw

na powstawanie i przebieg polizgu mog¹

mieæ: stan zdrowia, wiek, z³a ocena sytuacji,

brak adaptacji do liskoci powierzchni,

sk³onnoæ do wykonywania niebezpiecznych

dzia³añ, rozproszenie uwagi, nieprawid³owe

postrzeganie zmian w rodowisku zewnêtrz-

nym, wystêpowanie ró¿nych chorób, np.

zaburzenia uk³adu przedsionkowego, ob-

wodowej dysfunkcji nerwowo-miêniowej,

przemêczenia. Polizg mo¿e byæ równie¿

zwi¹zany z czynnikami zewnêtrznymi,

które zak³ócaj¹ normalny chód cz³owie-

ka. Poza niekorzystnymi w³aciwociami

pod³o¿a i obuwia, mo¿na do nich zaliczyæ

niewystarczaj¹ce owietlenie, przenoszenie

i przesuwanie ciê¿arów, popiech itp.

Zapewnienie obiektywnych kryteriów

oceny odpornoci obuwia i materia³ów

pod³ogowych na polizg oraz niezawodnej

i wiarygodnej metody wyznaczania tej

odpornoci, uwzglêdniaj¹cej zarówno bio-

, pokrytej okrelonym

materia³em zwil¿onym rodkiem zwiêk-

szaj¹cym polizg, a¿ do momentu odczucia

niepewnoci chodu. Maksymalny k¹t

, przy

którym chodzenie jest jeszcze pewne, jest

okrelany jako tzw. k¹t akceptowalny. K¹t

ten jest przyjmowany jako miara odpornoci

obuwia na polizg.

Na przestrzeni ostatnich lat metody

badania odpornoci obuwia na polizg

i aparatura pomiarowa by³y doskonalone,

co mia³o na celu przybli¿enie warunków

pomiaru do wystêpuj¹cych podczas u¿yt-

kowania obuwia.

Fot. Stanowisko do wyznaczania odpornoci obuwia na polizg zbudowane w Centralnym Instytucie Ochrony Pracy – Pañstwowym Instytucie Badawczym

Photo. A stand for testing footwear slip resistance built in the Central Institute for Labour Protection – National Research Institute

Doprowadzi³o to miêdzy innymi do opra-

cowania PN-EN ISO 13287:2007 [4] zhar-

monizowanej z dyrektyw¹ 89/686/EWG

[5], w której podano standardow¹ metodê

wyznaczania odpornoci obuwia na polizg.

Zasada tej metody jest nastêpuj¹ca: pó³parê

obuwia umieszcza siê na p³askim pod³o¿u,

poddaje siê j¹ dzia³aniu si³y normalnej

i przesuwa poziomo wzglêdem pod³o¿a lub

przesuwa siê pod³o¿e poziomo wzglêdem

pó³pary obuwia. Mierzy siê si³ê tarcia i oblicza

dynamiczny wspó³czynnik tarcia.

Wed³ug wymagañ PN-EN ISO 13287: 2007

stanowisko badawcze powinno sk³adaæ siê

z nastêpuj¹cych, podstawowych zespo³ów:

spotykanych najczêciej w warunkach

przemys³owych. P³yta ze stali szlachetnej

o redniej chropowatoci R z mieszcz¹cej

siê w zakresie od 1,6 do 2,5 m, pokryta

wodnym roztworem glicerolu o lepkoci

równej (0,2 ± 0,1) Pa·s oraz prasowana p³yta

ceramiczna o redniej chropowatoci R z za-

wartej miêdzy 14 a 18 m, pokryta wodnym

roztworem detergentu (laurylosiarczanu

sodu) s¹ odpowiednio przyk³adami uk³adów:

g³adkie pod³o¿e – ciecz o du¿ej lepkoci oraz

chropowate pod³o¿e – ciecz o ma³ej lepkoci.

Wiadomo, ¿e najbardziej krytycznym rod-

kiem polizgowym jest olej, a jeli chodzi

o pod³o¿e – stal.

Do krytycznego kontaktu podeszwy obu-

wia ze rodkami smarnymi o du¿ej lepkoci,

wp³ywaj¹cymi niekorzystnie na poziom

tarcia, do których zalicza siê oleje i smary,

mo¿e dochodziæ na wielu stanowiskach

pracy, np. w zak³adach budowy maszyn,

gastronomii, przy pracach instalacyjnych czy

w budownictwie. Zastosowanie w zapro-

ponowanej metodzie badawczej roztworu

glicerolu – maj¹cego podobn¹ charaktery-

stykê lepkociow¹ co oleje – jest bardziej

korzystne, jeli wemie siê pod uwagê

szczególn¹ szkodliwoæ olejów mineralnych

oraz wzglêdy higieniczne. Dodatkow¹ zalet¹

glicerolu jako rodka smarnego jest mo¿-

liwoæ precyzyjnej regulacji lepkoci przez

dodanie odpowiedniej iloci wody. Na korzyæ

wynikaj¹c¹ z zastosowania glicerolu w miejsce

np. oleju napêdowego przemawia tak¿e to, ¿e

ten ostatni móg³by zmieniaæ niektóre materia³y

podeszwowe, które nie s¹ przeznaczone do

stosowania na powierzchniach zaolejonych

(dotyczy to wiêkszoci podeszew w obuwiu

zawodowym), co mog³oby wp³yn¹æ nega-

tywnie na wyniki pomiaru.

Oprócz wymienionych dwóch p³yt sta-

nowi¹cych pod³o¿e, w sk³ad wyposa¿enia

dodatkowego powinny wchodziæ kopyta

szewskie, odpowiadaj¹ce ró¿nym wielko-

ciom obuwia oraz dwie sztuczne stopy,

z których jedna ma wymiary odpowiednie dla

obuwia nr 40 wed³ug numeracji francuskiej

i wiêkszego, za druga – wymiary odpowied-

nie dla obuwia o numerze mniejszym ni¿ 40.

Sprzêt ten s³u¿y do podtrzymania badanej

pó³pary obuwia.

Obuwie mo¿e byæ badane wed³ug trzech

trybów (rys. 1., str. 18.):

Tryb I – Polizg obcasa do przodu przy

zetkniêciu pod k¹tem

urz¹dzenia do mierzenia si³y normalnej

wywieranej na pó³parê obuwia

Tryb II – Polizg przedstopia do ty³u

mechanizmu do wywo³ywania ruchu

pomiêdzy obuwiem i pod³o¿em w okrelo-

nym czasie i z okrelon¹ prêdkoci¹

Tryb III – Polizg w po³o¿eniu p³askim do

przodu,

przy czym tryby I i III s¹ traktowane jako

obowi¹zuj¹ce.

Tryb I, w którym jedynie tylna czêæ

obcasa styka siê z pod³o¿em, odwzorowuje

polizg stopy w najbardziej krytycznej fazie

chodu cz³owieka, gdy stopa jest w trakcie

przejmowania ciê¿aru cia³a. Tryb II symuluje

polizg stopy do ty³u, wystêpuj¹cy tu¿ przed

oderwaniem palców od pod³o¿a. Oddzielna

ocena obcasa (tryb I) i przedstopia (tryb II)

mo¿e byæ przydatna szczególnie wtedy, gdy

te czêci obuwia s¹ wykonane z ró¿nych

urz¹dzenia do mierzenia si³y tarcia,

po³¹czonego z obuwiem lub pod³o¿em.

Na fotografii przedstawiono stanowisko

do wyznaczania odpornoci obuwia na

polizg spe³niaj¹ce wymagania tej nor-

my, zbudowane w Centralnym Instytucie

Ochrony Pracy – Pañstwowym Instytucie

Badawczym.

W normie zaproponowano dwie ró¿ne

kombinacje pod³o¿e – rodek smarny, maj¹ce

odniesienie do zabrudzonych powierzchni,

mechanizmu do opuszczania pó³pary

obuwia na powierzchniê i przyk³adania

wymaganej si³y normalnej w okrelonym

czasie

BEZPIECZESTWO PRACY 9/2008

materia³ów lub ró¿ni¹ siê rzeb¹ bie¿nika.

Tryb III odnosi siê do sytuacji, gdy obcas

i przedstopie stykaj¹ siê z pod³o¿em jed-

noczenie. Podczas wykonywania badañ

wed³ug trybów I i II k¹t stycznoci pomiêdzy

obuwiem a pod³o¿em powinien wynosiæ

7,0 ± 0,5

Wymagania dotycz¹ce

odpornoci obuwia na polizg

Najbardziej krytycznymi parametrami

biomechanicznymi podczas wypadków

zwi¹zanych z polizgiem s¹ oddzia³ywania

si³ miêdzy obuwiem a pod³o¿em. Si³y reakcji

pod³o¿a w miejscu stawiania piêty i si³y

przeciwne okrelaj¹, czy dana sytuacja jest

potencjalnie niebezpieczna i mo¿e prowa-

dziæ do polizgu. Do polizgu mo¿e dojæ,

gdy stosunek sk³adowych si³y nacisku stopy

na pod³o¿e, poziomej (F H ) i pionowej (F V ),

przekracza stosunek si³y tarcia (F ) na styku

obuwie – pod³o¿e do si³y normalnej (F N ),

prostopad³ej do powierzchni pod³o¿a.

Przy równowadze si³ minimalny wspó³czyn-

nik tarcia ( min ) jest okrelony równaniem:

Tryb I – Polizg obcasa do przodu

Tryb II – Polizg przedstopia do ty³u

min

gdzie pierwszy stosunek oznacza mie-

rzony, tzw. „dostêpny” wspó³czynnik tarcia

na styku obuwie – pod³o¿e, za drugi – sto-

sunek si³ reakcji pod³o¿a podczas chodu.

Stosunek si³ F H / F V nazwano „wymaganym”

wspó³czynnikiem tarcia w odniesieniu do

powierzchni nie powoduj¹cej polizgu, gdy

stopa jest nieruchoma w stosunku do pod-

³o¿a i „wykorzystywanym” wspó³czynnikiem

tarcia, gdy ruch mo¿e wystêpowaæ [6]. Tarcie

wymagane jest konieczne do bezpiecznego

chodu. Z definicji wynika, ¿e wykorzysty-

wane tarcie jest mniejsze lub równe wy-

maganemu. Aby zapobiec polizgowi, si³a

tarcia powinna byæ co najmniej tak du¿a,

jak sk³adnik poziomy si³y wywieranej przez

stopê na pod³o¿e.

Badania biomechaniczne chodu wykona-

ne przez Perkinsa [7] wykaza³y, ¿e najwiêksza

wartoæ stosunku poziomego i pionowego

sk³adnika si³y reakcji pod³o¿a w miejscu sta-

wiania obcasa wynosi oko³o 0,28, co suge-

ruje, ¿e wartoæ ta powinna byæ przyjêta jako

minimalna dla wymaganego wspó³czynnika

tarcia. Strandberg i Lanshammar [8] mierzyli

Tryb III – Polizg w po³o¿eniu p³askim do przodu

V – Si³a normalna

F – Ruch obuwia do przodu wzglêdem powierzchni

B – Ruch obuwia do ty³u wzglêdem powierzchni

Rys. 1. Trzy tryby badania odpornoci obuwia na polizg ze wskazaniem linii dzia³ania si³y normalnej wzglêdem

obszaru kontaktu podeszwa-pod³o¿e [4]

Fig. 1. Three test modes for testing footwear slip resistance showing a line of action of the normal force with respect to the

sole-floor contact area [4]

maksymalne tarcie wykorzystywane po

czasie oko³o 0,1 s po zetkniêciu piêty z pod³o-

¿em. Wartoæ maksymalna wynosi³a rednio

0,17, gdy polizg nie wystêpowa³, 0,13 – gdy

osoba nie by³a wiadoma ruchu polizgo-

wego i odzyskiwanej równowagi oraz 0,07

– gdy polizg koñczy³ siê upadkiem.

Opieraj¹c siê na wynikach prac Strand-

berga i Lanshammara, Grönqvist i wspó³. [9]

dokonali nastêpuj¹cej klasyfikacji uk³adów:

Zapewnienie tych parametrów i koniecz-

noæ dok³adnego ich monitorowania wyma-

ga komputerowego sterowania aparatur¹

badawcz¹.

BEZPIECZESTWO PRACY 9/2008

0,30 – o bardzo du¿ej odpornoci

na polizg

– od 0,20 do 0,29 – odporne na polizg

– od 0,15 do 0,19 – niepewne

– od 0,05 do 0,14 – liskie

– < 0,05 – bardzo liskie.

Zmiany do norm zharmonizowanych EN

ISO 20345:2004, EN ISO 20346:2004, EN

ISO 20347:2004 (PN-EN ISO 20345:2007,

PN-EN ISO 20346:2007, PN-EN ISO

20347:2007 [10]) zawieraj¹ wymagania

dotycz¹ce wartoci dynamicznego wspó³-

czynnika tarcia w odniesieniu do obuwia,

wyznaczanej zgodnie z metod¹ okrelon¹

w EN ISO 13287:2007 (PN-EN ISO 13287:2007

[4]). Wymagane warunki badania i wartoci

dynamicznego wspó³czynnika tarcia podano

w tabeli.

Tabela

WYMAGANIA DOTYCZ¥CE ODPORNOCI OBUWIA NA POLIZG NA POD£O¯U Z P£YTY CERAMICZNEJ POKRYTYM

WODNYM ROZTWOREM LAURYLOSIARCZANU SODU ORAZ NA POD£O¯U ZE STALI POKRYTYM ROZTWOREM

GLICEROLU [10]

Requirements for slip resistance of footwear on a ceramic board surface covered with sodium lauryl sulfate solution

as well as on a steel surface covered with a glycerol solution [10].

Wariant

Pod³o¿e

rodek smarny

Pozycja obuwia

Wymagana wartoæ

wspó³czynnika

tarcia

prasowana p³yta

ceramiczna

roztwór detergentu

(laurylosiarczan sodu

w iloci wyra¿onej

u³amkiem masowym

równym 0,5%

w wodzie)

polizg obcasa do przodu

przy zetkniêciu pod

k¹tem

nie mniej

ni¿ 0,28

polizg w po³o¿eniu

p³askim do przodu

nie mniej

ni¿ 0,32

polizg obcasa do przodu

przy zetkniêciu pod

k¹tem

nie mniej

ni¿ 0,13

glicerol, roztwór wodny

o lepkoci (0,2 ± 0,1)

p³yta ze stali

nierdzewnej

polizg w po³o¿eniu

p³askim do przodu

nie mniej

ni¿ 0,18

pozwalaj¹ na stosunkowo ³atwe uzyskanie

du¿ych wartoci wspó³czynnika tarcia

dynamicznego. Podobne zdanie na temat

kauczuku nitrylowego wyra¿a Skiba [12].

Wiêksze wspó³czynniki tarcia mo¿na uzy-

skaæ tak¿e w przypadku poliuretanów, jeli

dobierze siê odpowiedni system wytwarza-

nia [11]. Ogólnie jednak uwa¿a siê, ¿e gumy

przewy¿szaj¹ poliuretany pod wzglêdem

przyczepnoci, szczególnie na mokrych lub

oblodzonych nawierzchniach [13]. Bardzo

trudno jest uzyskaæ wysokie wskaniki od-

pornoci na polizg w przypadku polichlorku

winylu [11].

Istotnym czynnikiem okrelaj¹cym od-

pornoæ obuwia na polizg jest twardoæ

materia³u podeszwy, zale¿na od jego sk³adu

chemicznego. Ogólnie im twardszy materia³,

tym wiêksza mo¿liwoæ polizgu, jakkolwiek

w pewnych okolicznociach bardzo miêkkie

materia³y mog¹ siê zachowywaæ niekorzyst-

nie na g³adkich, mokrych pod³o¿ach [14].

Bardziej miêkkie podeszwy daj¹ wiêkszy

wspó³czynnik tarcia, poniewa¿ mikrosko-

pijne chropowatoci powierzchni pod³o¿a

maj¹ mo¿liwoæ zag³êbienia siê w materia³

podeszwy, co zwiêksza powierzchniê kon-

taktu i przyleganie podeszwy do pod³o¿a.

Korzystny wp³yw na w³aciwoci u¿ytkowe

Czynniki okrelaj¹ce

odpornoæ obuwia na polizg

G³ównymi czynnikami okrelaj¹cymi

odpornoæ obuwia na polizg s¹: sk³ad

chemiczny i struktura materia³u podeszwy

(rodzaj polimeru, rodzaj i iloæ nape³niaczy

i zmiêkczaczy oraz ró¿nych dodatków, gê-

stoæ usieciowania itp.), w³aciwoci fizyczne

tego materia³u (chropowatoæ, twardoæ,

gêstoæ, elastycznoæ, stopieñ zu¿ycia)

oraz urzebienie i krzywizna podeszwy. Na

odpornoæ obuwia na polizg wp³ywaj¹

ponadto jego ciê¿ar, elastycznoæ, wysokoæ,

po³o¿enie rodka ciê¿koci, dopasowanie do

stopy itp.

Podeszwy przeznaczone do obuwia

u¿ytkowanego w pracy s¹ wytwarzane

z wulkanizowanego kauczuku styrenowo-

-butadienowego, chloroprenowego lub

butadienowo-akrylonitrylowego (kauczuk

nitrylowy), poliuretanu, polichlorku winylu

lub mieszanek polichlorek winylu/kauczuk

nitrylowy oraz kauczuków termoplastycz-

nych. Ka¿dy z tych materia³ów mo¿e byæ

uzyskany w formie litej lub porowatej.

Poszczególne materia³y podeszwowe cha-

rakteryzuj¹ siê odmiennymi w³aciwociami

frykcyjnymi. Z literatury przedmiotu wynika,

¿e autorzy wyra¿aj¹ doæ rozbie¿ne opinie

o przydatnoci ró¿nych materia³ów pode-

szwowych. Tisserand i wspó³. [11] uwa¿aj¹,

¿e gumy na bazie kauczuku butadienowo-

-akrylonitrylowego i chloroprenowego

Rys. 2. Cechy dobrego wzoru urzebienia bie¿nika [16]: 1 – krawêdzie czo³owe we wszystkich kierunkach; 2 – szerokoæ

kana³u minimum 2 mm; 3 – kwadratowy front obcasa (dzia³a jak krawêd czo³owa)

Fig. 2. Features of a good tread pattern design [16]: 1 – leading edges in all directions; 2 – channel width 2 mm

minimum; 3 – square heel breast (acts like a leading edge)

obuwie – rodek smarny – pod³o¿e pod

wzglêdem odpornoci na polizg w zale¿-

noci od zmierzonej wartoci dynamicznego

wspó³czynnika tarcia:

–

BEZPIECZESTWO PRACY 9/2008

obuwia, w tym odpornoæ na polizg, ma

stosowanie podeszew o dwóch gêstociach,

w których bardziej miêkka, mikrokomórko-

wa miêdzypodeszwa znajduje siê powy¿ej

zewnêtrznej litej powierzchni kontaktuj¹cej

siê z pod³o¿em. Miêdzypodeszwa dostoso-

wuje siê do pod³o¿a i zwiêksza powierzchniê

kontaktu z pod³o¿em.

Chropowatoæ powierzchni pod³o¿a

i podeszwy ma znacz¹cy wp³yw na tarcie

oraz odpornoæ na polizg, zw³aszcza gdy na

styku obuwie – pod³o¿e s¹ zanieczyszczenia

ciek³e lub sta³e. Im wiêksza chropowatoæ

powierzchni, tym wiêkszy wspó³czynnik tar-

cia. W wielu przypadkach zaleca siê stosowa-

nie materia³ów podeszwowych o strukturze

mikrokomórkowej (porowatej), co zapewnia

chropowatoæ powierzchni podeszwy przez

ca³y okres u¿ytkowania obuwia.

Na suchych, g³adkich powierzchniach

wzór bie¿nika podeszwy nie odgrywa du¿ej

roli w zapewnieniu tarcia. Miêkka, g³adka

podeszwa o du¿ej, widocznej powierzchni

kontaktu zapewnia na suchym, g³adkim

pod³o¿u lub na twardym lodzie lepsz¹

przyczepnoæ ni¿ podeszwa urzebiona.

Równie¿ na pod³o¿ach zaolejonych wp³yw

urzebienia bie¿nika mo¿e byæ nieznaczny.

Perkins i Wilson [15] uwa¿aj¹, ¿e na g³adkich,

zaolejonych powierzchniach wiêkszoæ ma-

teria³ów podeszwowych charakteryzuje siê

ma³¹ odpornoci¹ na polizg i nawet dobre

przeciwpolizgowe urzebienie nie poprawia

w³aciwoci podeszew. Odpowiedni wzór

bie¿nika podeszew ma natomiast kluczowe

znaczenie dla zapewnienia du¿ej ich odpor-

noci na polizg na mokrych pod³o¿ach [14,

16]. Dzia³anie bie¿nika przerywa warstewkê

wody i odprowadza zanieczyszczenia, tym

samym zapobiegaj¹c zjawiskom hydropla-

ningu i polizgu. Podobnie jak w przypadku

opon w pojazdach, nie ma jednego wzoru,

najlepszego lub odpowiedniego do wszyst-

kich warunków.

Wed³ug Abbotta i George’a [16] efektyw-

ny wzór bie¿nika powinien charakteryzowaæ

siê wyranie zaznaczonymi krawêdziami,

otwartymi kana³ami miêdzy wystêpami

urzebienia o objêtoci zapewniaj¹cej od-

powiedni drena¿ oraz p³askimi, g³adkimi

powierzchniami nonymi na wystêpach

urzebienia (rys. 2. – str. 23.). Deseñ na

powierzchni wystêpów nie powinien byæ

traktowany jako zamiennik wzoru bie¿-

nika. Zmniejsza on bowiem rzeczywist¹

powierzchniê kontaktu miêdzy podeszw¹

a pod³o¿em oraz zatrzymuje ciecz w ma³ych

zag³êbieniach, co powoduje spadek tarcia.

Maj¹c na uwadze powy¿sze zalecenia, pro-

ducent podeszew powinien tak¿e zapewniæ

odpowiedni¹ gruboæ podeszwy nara¿onej

na zu¿ycie, tak aby efektywnoæ wzoru

bie¿nika utrzymywa³a siê na mo¿liwie sta³ym

poziomie w ci¹gu ca³ego okresu u¿ytkowania

obuwia. W przypadku niektórych materia³ów

producent powinien pamiêtaæ o ryzyku

pêkania podeszew na skutek zginania. Tylna

czêæ obcasa, która stanowi obszar kry-

tyczny, powinna byæ zaokr¹glona lub ciêta.

Wskazane jest zaopatrzenie fragmentu

tylnej czêci obcasa w drobne urzebienie,

które powinno byæ zorientowane w kierunku

prostopad³ym do wzd³u¿nej osi podeszwy.

Istnieje cis³y zwi¹zek miêdzy odpornoci¹

na zu¿ycie materia³ów podeszwowych a war-

toci¹ wspó³czynnika tarcia oraz zmianami

tego wspó³czynnika w czasie eksploatacji

obuwia. Efektywna ochrona przed polizgiem

mo¿e siê wi¹zaæ z pogorszeniem trwa³oci

podeszew. W miarê noszenia obuwia, tward-

sze materia³y podeszwowe, np. polichlorek

winylu, maj¹ tendencjê do ulegania polero-

waniu, co wp³ywa niekorzystnie na odpornoæ

obuwia na polizg. Z kolei bardziej miêkkie

materia³y podeszwowe, w tym guma i poli-

uretan, ulegaj¹ zazwyczaj cieraniu podczas

noszenia. Lekko i rednio znoszone obuwie

ma czêsto wiêkszy wspó³czynnik tarcia ni¿

obuwie nowe – odpornoæ obuwia na polizg

zaczyna siê stopniowo zmniejszaæ po oko³o

czterech miesi¹cach u¿ytkowania.

PIMIENNICTWO

[1] Wypadki przy pracy w 2006 r ., GUS, Departament

Statystyki Spo³ecznej, Warszawa 2007. http://www.

stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_wypadki_

przy_pracy_2006.pdf; Wypadki przy pracy w 2007 r.,

GUS, Departament Statystyki Spo³ecznej , Warszawa

2008. http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/

PUBL_wypadki_przy_pracy_ 2007.pdf

[2] T. K. Courtney, G. S. Sorock, D. P. Manning, J. W. Collins,

M. A. Holbein-Jenny Occupational slip, trip, and fall-

related injuries – can the contribution of slipperiness be

isolated? ” Ergonomics” 2001, 44 (13), 1118-1137

[3] R. Grönqvist Slips and falls . W: Biomechanics

in Ergonomic , Editor: S. Kumar, 1999 (London:

Taylor & Francis), 351-375

[4] PN-EN ISO 13287:2007 rodki ochrony indywidualnej –

Obuwie – Metoda badania odpornoci na polizg

[5] Dyrektywa Rady Wspólnot Europejskich nr 89/686/

EWG z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie ujednolicenia

przepisów prawnych pañstw cz³onkowskich dotycz¹-

cych rodków ochrony indywidualnej. O.J.E.C., L. 399,

30.12.1989

[6] R. Grönqvist Walking on the level: Footwear and

the walking surface. W: Understanding and preventing

falls , Editors: R. Haslam, D. Stubbs, 2006 (CRC Taylor &

Francis), 15-50

[7] P.J. Perkins Measurement of slip between the shoe

and ground during walking. W: Walkway surfaces:

Measurement of slip resistance, 1978, ASTM STP 649,

71-77

[8] L. Strandberg, H. Lanshammar The dynamics of

slipping accidents. “Journal of Occupational Accidents”,

1981, 3, 153-162

[9] R. Grönqvist, J. Roine, E. Järvinen, E. Korhonen An

apparatus and a method for determining the slip resis-

tance of shoes and floors by simulation of human foot

motions. “ Ergonomics”, 1989, 32 (8), 979-995

[10] PN-EN ISO 20345:2007/A1:2007 rodki ochrony

indywidualnej – Obuwie bezpieczne (oryg.); PN-EN

ISO 20346:2007/A1:2007 rodki ochrony indywidualnej

– Obuwie ochronne (oryg.); PN-EN ISO 20347:2007/

A1:2007 rodki ochrony indywidualnej – Obuwie

zawodowe

[11] M. Tisserand, H. Soulnier Facteurs de conception

determinant la glissance des chaussures . ”Technique

Chaussure”, 1987, 337, 10-12, 20-21

[12] R. Skiba Non-slip properties of shoe soles as

a function of the material . Schuh Technic + abc, 1985,

9, 815-819

[13] Poradnik t echnologa gumy pod red. K. De Sadhan,

J. R. White.T³um. z ang. Instytut Przemys³u Gumowego

„Stomil”, Piastów 2003

[14] M. Wilson Safety critical testing of slip resistance

properties of footwear. Konferencja Research and

standardization in the field of development and use of

personal protective devices, Kraków 2005

[15] P. Perkins, M. Wilson Developing laboratory test to

measure of show soles . “Satra Bulletin”, 1984, 21(3),

41 - 42

[16] S. Abbott, M. George Investigating slip resistance .

“World Footwear”, 2002 16(5), 45-46

Podsumowanie

Stosowanie znormalizowanej metody

wyznaczania odpornoci na polizg umo¿li-

wia wykonywanie pomiarów w jednakowych

standardowych warunkach, a w rezultacie

zapewnia otrzymywanie wiarygodnych

i porównywalnych wyników, co ma istotne

znaczenie w praktyce.

Bardzo du¿a liczba ró¿norodnych czynni-

ków materia³owych i konstrukcyjnych obuwia

sprawia, ¿e nie ma jednej uniwersalnej metody

poprawy jego odpornoci na polizg. Produ-

cent obuwia musi czêsto znaleæ kompromis

pomiêdzy du¿¹ liczb¹ czêsto przeciwstaw-

nych czynników. Nale¿y siê liczyæ tak¿e z tym,

¿e poprawa odpornoci na polizg mo¿e spo-

wodowaæ pogorszenie innych parametrów.

Szczególnie wyranie dotyczy to odpornoci

podeszew na zu¿ycie, które maleje, gdy od-

pornoæ na polizg wzrasta.

Praktyczne rozwi¹zania nale¿y podej-

mowaæ przy cis³ej wspó³pracy specjalistów

w zakresie materia³ów, konstruktorów obu-

wia i jego u¿ytkowników.

Publikacja opracowana w ramach programu

wieloletniego pn. „Dostosowywanie wa-

runków pracy w Polsce do standardów Unii

Europejskiej”, dofinansowywanego w latach

2005-2007 w zakresie zadañ s³u¿b pañ-

stwowych przez Ministerstwo Pracy i Polityki

Spo³ecznej. G³ówny koordynator: Centralny

Instytut Ochrony Pracy – Pañstwowy Instytut

Badawczy

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: