5.doc

Biologiczne
Mechanizmy
Zachowania

-5-

Wybrane teorie instynktu

Zachowania złożone

•          Obejmują ciągi zachowań elementarnych, odruchy złożone, ruchy dowolne, łańcuchy działań popędowych

Pojęcie instynktu

•          Używane było od czasów starożytnych

•          W XIX w. ukształtował się pogląd, że zachowania instynktowne są:

–        Złożone (w formie łańcuchów zachowań)

–        Dziedziczne i niewyuczalne

–        Typowe dla gatunku

–        Przystosowawcze

–        Popędowe

Pojęcie instynktu

•          Zespół zachowań składający się z dziedziczonych części (wg Darwina)

•          Instynktowne – to zachowania, w których uwidaczniają się popędy i które występują w zespołach ogniw apetencyjnych i działania spełniającego

Sztywność i plastyczność

•          Mimo tego że instynkt jest odziedziczoną właściwością funkcjonalną organizmu, to jego działanie u ludzi i wielu zwierząt w niemałym stopniu może się wykształcać w konfrontacji z okolicznościami środowiskowymi.

Sztywne

•          Zalety – sztywnych zachowań instynktownych – w sytuacjach stereotypowych jest  mniej kosztowne i ryzykowne, nie wymaga uczenia się i jest bezbłędne.

•          Wada – obciążenie środków przekazu genetycznego i nieskuteczność w sytuacjach nietypowych.

Plastyczne

•          Zachowania nabyte – lepsze w sytuacjach zmiennych i nietypowych np. Gdy jest nieskuteczne to wygasa.

•          Wady – wymagają uczenia się i doświadczenia, duże koszty energetyczne

Koncepcja Nico Tinbergena

•          Instynkt to wrodzona zdolność do wykonywania biologicznie celowych reakcji w postaci złożonego, wieloetapowego zachowania się wyzwalanego i kierowanego przez bodźce zewnętrzne.

•          W skład „dużego” instynktu wchodzą mniejsze cząstkowe

•          Wg N. Tinbergena istnieją i. pokarmowy, pobierania wody, jonów soli, oddawania moczu i kału, pielęgnacji ciała, snu i rozrodczy

Klasyczne ujęcie Tinbergena

Koncepcja Konrada Lorenza

•          W przeciwieństwie do Nico Tinbergena,
K. Lorenz uznaje istnienie instynktów cząstkowych a więc np. migracyjny, terytorialny, budowania gniazda, agresji itd., które mogą istnieć niezależnie i występować w różnych sytuacjach

Model psychohydrauliczny
Konrada Lorenza (1982)

Model Lorenza vs model Deutscha

•          Czy samo wykonanie zachowań pokarmowych zredukuje popęd głodu?

•          Czy wypełnienie żołądka bez zachowań pokarmowych zredukuje popęd głodu?

Model J. A. Deutscha

•          O ile koncepcja Lorenza ma wielu zwolenników jeśli idzie o obrazowanie i wyjaśnianie uruchamiania zachowania, to zwraca się uwagę na niezdolność do odwzorowania procesu hamowania.

•          Za teorię dobrze wyjaśniającą ów proces uważana jest koncepcja Deutscha z 1960 roku

Model J. A. Deutscha

•          System D. jest oparty na analizatorze sensorycznym przetwarzającym dane nadchodzące ze środowiska zewnętrznego i wewnętrznego

Model J. A. Deutscha

Alternatywa pojęcia popęd

•          W literaturze obok pojęcia (drive) popęd, występuje też konstrukt teoretyczny zwany (action readiness) gotowość do działania

•          Jest to ogólny stan funkcjonalny wyrażający się obniżeniem progów wrażliwości na bodźce kierunkowe i podwyższoną gotowością do uruchomienia zachowania