osobowosc.doc

1) późnienie poznawcze i poznanie rozumne wg Allporta

2) Cechy natury ludzkiej wg Allporta

Allport przedstawił osiem podstawowych załozeń dotyczących natury ludzkiej:

a). Wolność – determinizm. Allport najwyraźniej ze wszystkich współczesnych psychologów akcentuje ludzką wolność. Uważa że jednostka może kształtować swoje życie i przyjmuje za to odpowiedzialność. Jednak koncepcja cech opracowana przez niego stawia poważne ograniczenia wolności w ludzkim postępowaniu. Ponieważ cechy są uformowane w osobie, w dużym więc stopniu determinują ludzką percepcje i czynności.

b). Racjonalność – irracjonalność. Ludzie są istotami racjonalnymi. Ale Allport zgadza się też z freudystami, którzy podkreślają dominującą rolę irracjonalności w życiu psychicznym ludzi o zaburzonych emocjach.

c). Holizm – elementalizm. Teoria Allporta to przeplatanie holizmu i elementalizmu chociaż holizm jest bardziej dominujący w jego systemie. Twierdzi ze osobowość nigdy nie może być w pełni zrozumiana poprzez badanie każdej cechy oddzielnie. Był on przekonany, że jakiś system wymiarów albo schemat pojęciowy jest konieczny do badania osobowości, utrzymywał też że cecha musi być ostatecznie odniesiona do całego układu osobowości którego jest elementem. Różne cechy (elementy) łączą się poprzez byt holistyczny, jakim jest prioprium – właściwość, która przyczynia się do wewnętrznej jedności całej osobowości.

d). Konstytucjonalizm – environmentalizm. Allport przyjmuje prawie doskonałą równowagę pomiędzy konstytucja i środowiskiem w uznawaniu ich roli w formowaniu natury ludzkiej. Twierdzi, że każda cecha znajduje się równocześnie pod wpływem genetycznym i środowiska.

e). Subiektywność – obiektywność. Autor w swojej teorii podkreśla bardzo mocno jedyność a znacznie mniej subiektywność. Dla niego świat doświadczeń subiektywnych jest tylko jednym z wielu komponentów które konstytuują strukturę osobowości.

f). Proaktywność – reaktywność.

g). Homeostaza – heterostaza. Funkcjonowanie popędów homeostatycznych jest częścią prymitywną i zwierzęcą ludzkiej motywacji. Jeżeli chodzi o heterostazę to poprzez nią człowiek jawi się jako ukierunkowany na wzrost i integrację.

h). Poznawalne – niepoznawalne. Zasada realizmu heurystycznego która utrzymuje że ponieważ w każdej jednostce są zgeneralizowane tendencje do pewnych czynności lub pewne cechy, zadaniem psychologa jest wykryć jakie one są. Ponieważ cechy nie są nigdy bezpośrednio obserwowalne, lecz tylko wydedukowane, istnieją przeszkody w odkryciu ich prawdziwej natury (niepoznawalność). Jednak Allport wierzy że osobowość jest przynajmniej w przybliżeniu poznawalna.

3) Cele psychologii wg Allporta

-          dążenie do uwzględnienia złożoności i niepowtarzalności indywidualnego zachowania człowieka

-          traktowanie zachowania jako spójnego wewnętrznie  i zdeterminowanego przez działające czynniki

-          uzmysłowienie że brak jest ciągłości między normalnymi i anormalnymi, dzieckiem i dorosłym, tym co zwierzęce i tym co ludzkie

-          zastosowanie metody i wiedzy psychologicznej w dążeniach do polepszenia niepożądanych warunków społecznych

-          wyjaśnienie różnych pojęć dotyczących osobowości – duży nacisk na definiowanie pojęć

-          wyjaśnienie osobowości za pomocą cech

4) Cechy wg Allporta

Na początku Allport podzielił cechy na indywidualne i wspólne, lecz obie te kategorie objął tą samą definicją. Dlatego też w 1961 roku wprowadził pewne zmiany: termin cecha zarezerwował dla cech wspólnych, a na miejsce cechy indywidualnej wprowadził nowy termin – dyspozycja osobista albo cechy morfogeniczne.

Definicja cechy – struktura neuropsychiczna mająca zdolność dostarczania wielu bodźców funkcjonalnie równoważnych oraz inicjowania i ukierunkowywania równoważnych form zachowania adaptacyjnego i ekspresyjnego.

Definicja dyspozycji osobistej – zgeneralizowana struktura neuropsychiczna mająca zdolność dostarczania wielu bodźców funkcjonalnie równoważnych oraz inicjowania i ukierunkowywania równoważnych form zachowania adaptacyjnego i charakterystycznego.

Cechy i dyspozycje można podzielić na:

-dominujące –w zasadzie wpływa na całe zachowanie np. osobowość autorytarna

-centralne- łatwo rozpoznać, ujawniają się w zachowaniu najczęściej np. grzeczność, towarzyskość.

-wtórne- dotyczą wąskiego zakresu bodźców, mało istotne dla opisu osobowości

Inne rozróżnienie:

a). Cechy wspólne – każda zgeneralizowana dyspozycja, co do której większość ludzi w danej kulturze można ze sobą porównac.

b) cechy jednostkowe – oznaczają dyspozycje w specyficzny sposób charakterystyczne tylko dla jednej osoby.

5) Na czym polega badanie ekspresyjności wg Allporta

Technika dopasowania (matching), w której bada się korelacje różnych typów ekspresji ludzkiej osobowości, np. charakter pisma, sposób podawania ręki, cechy głosu.

6) Kryteria dojrzałej osobowości u Allporta

Osoba dojrzała odznacza się:

a). Rozszerzeniem swojego „Ja”, twórczym uczestnictwie w pracy, życiu rodziny i innych ludzi

b). Jest społecznie przystosowana, charakteryzuje się pozytywnym, serdecznym nastawieniem do innych. Dwa rodzaje serdeczności interpersonalnej : intymność i współczucie

c). Odczuwa emocjonalne bezpieczeństwo i akceptuje siebie

d). Odznacza się realistyczn percepcją  otoczenia i realistycznymi ocenami

e). Jest zdolna do samoobiektywizacji, do wglądu w siebie i poczucia humoru

f). Posiada integrującą ją filozofię życia, której może dostarczać religia

7)     Proprium do 6 r.ż.

Prioprium nie jest wrodzone lecz rozwija się w czasie. Allport wyróżnia 7 aspektów w rozwoju prioprium czy poczucia swej osobowości.

-W ciągu pierwszych 3 lat życia pojawiają się: poczucie cielesnego ja, poczucie ciągłości własnej tożsamości, szacunek dla samego siebie.

-Między 4 a 6 rokiem życia pojawia się: zasięg swego ja, obraz samego siebie.

-Gdzieś między 6 a 12 rokiem życia dziecko uświadamia sobie że może radzić sobie ze swymi problemami dzięki rozumowaniu i myśleniu.

- W okresie dorastania pojawiają się zamiary, długoterminowe plany i odległe cele są to tzw. dążenia priopriacyjne.

Według Alporta pojęcie ja i ego można stosować przymiotnikowo dla określenia funkcji priopriacyjnych w obrębie całej sfery osobowości, ale sądzi że żaden z tych terminów nie powinien być stosowany jako rzeczownik.

8)     Rodzaje cech w/ Cattella

Cechy-stanowią strukturę psychiczną, są „czymś” wywnioskowanym z obserwowanego zachowania w celu wyjaśnienia regularności czy spójności tego zachowania.

Cechy powierzchniowe- można o nich wnioskować bezpośrednio na podstawie obserwowanego zachowania. Mogą wykazywać zbieżną lub rozbieżną charakterystykę i nie muszą mieć wspólnej przyczyny.

Cechy źródłowe- reprezentują podstawowe zmienne, z których zbudowana jest osobowość. Wnioskuje się o nich na podstawie analizy czynnikowej. Pozwalają wyjaśnić ludzkie zachowanie.

Z cech powierzchniowych i źródłowych można wyodrębnić:

Cechy zdolnościowe (poznawcze) – dotyczą tego, jak dobrze osoba radzi sobie z rozwiązywaniem zadań. Np. Inteligencja.

Cechy temperamentalne- charakteryzują tempo i ogólny styl, w jakim osoba wykonuje dowolne czynności.

Cechy dynamiczne- wiążą się z pytaniem, dlaczego i jak jednostka jest „napędzana”(pobudzana) do czynienia tego, co czyni. Opisują motywacyjny aspekt zachowań oraz rodzaje celów istotnych dla jednostki. Wśród cech dynamicznych Cattell wyróżnił (opisują one sferę motywacyjną osobowości):

*Ergi- wrodzone psychofizyczne tendencje, mające składnik percepcyjny, afektywny i dążeniowy. Np. bezpieczeństwo, seks, ciekawość, głód, gniew

*Sentymenty- kształtują się pod wpływem oddziaływań środowiskowych i własnych doświadczeń. Mają status cech a odznaczające się nimi osoby zwracają uwagę na określone obiekty, reagują na nie i wyrażają w stosunku do nich określone emocje. Np. religia- „pragnę uwielbiać Boga”, kariera– „musze nauczyć się umiejętności niezbędnych do wykonywania zawodu”.

*Postawy- obserwowalne przejawy zachowania, na ich podstawie można wnioskować o ergach i sentymentach. Można je scharakteryzować odwołując się do trzech elementów postawy: siły zainteresowań, kierunku działania i obiektu,  na który jest ona skierowana.

dane L - dokumentacja życia

dane Q - kwestionariusz samoopisowy

dane T - test obiektywny

9)     Technika P, Q, R

Technika P (1os. dużo pomiarów) – porównuje się w niej wyniki róznych pomiarów, uzyskane przez tą samą osobę w różnych okolicznościach lub w różnym czasie. Pytamy tu jak spojne jest zachowanie danej osoby?

Technika Q (2. os. dużo pomiarów)– koreluje się tutaj duża liczbę różnych pomiarów dotyczących dwóch osób.

Technika R – reprezentuje zwykły sposób podejścia przyjmowany przez psychologów. Porównuje się tu dużą liczbę osób pod względem wyników uzyskanych przez nie w dwu lub więcej testach. Podstawowe pytanie tutaj to czy osoby uzyskujące wyniki wysokie w jednym teście uzyskają też wysokie wyniki w drugim? Odmiana tej techiki jest także różnicowa technika R. Tutaj pomiaty powtarza się dwukrotnie i różnice między nimi koreluje się i poddaje analizie czynnikowej.

10) Co to jest równanie dynamiczne i do czego służy

Inaczej nazywane równaniem specyfikacyjnym. Wyraża ono zaangażowanie dynamicznych cech  źródłowych osoby w działanie. Jest to połączenie ze sobą informacji w konkretnym wypadku, aby przewidzieć reakcję danej jednoski w pewnej określonej sytuacji tzn, że daną reakcję można przewidzieć na podstawie cech danej osoby, z których każda jest ważona stosownie do swej istotności w okreslonej sytuacji. Może ono także służyć do określenia stopnia konfliktu jaki reprezentuje pewien sposób działąnia danej osoby.

11) Sieć dynamiczna u Cattella

Różne cechy dynamiczne są powiązane ze sobą tworząc pewien układ służebności (sieć dynamiczna). Postawy są służebne wobec sentymentów, a sentymenty wobec ergów, które są podstawowymi siłami napędowymi osobowości. W sieci tej można zauważyć, że jednej postawie towarzyszy wiele sentymentów, a jeden sentyment może być służebny kilku ergom. Jednym z ważniejszych sentymentów pojawiających się dość często jest własne ja.

12) Badania R i P u Cattella

Badania P – badał 20 postaw pewnego 24 latka, studenta szkoły aktorskiej. Postawy mierzono 2 razy dziennie przez 40 dni, obliczono korelację dla tych 80 posiedzeń i przeprowadzono analizę czynnikową. Uzyskane w ten sposób czynniki powinny reprezentować dynamiczne cechy źródłowe danej osoby i można się przekonać jak dalece są one podobne lub różne od cech ludzi w ogóle wykrytych za pomocą techniki R i jak występujące w nich z dnia na dzień fluktuacje odzwierciedlają wydarzenia z życia osoby w ciągu okresu badań. 20 postaw, które zostały uwzględnione w tych badaniach wybrano z próbki postaw użytych w badaniach prowadzonych przez Catella przy zastosowaniu techniki R, mierzono je za pomocą 3 technik: pomiaru preferencji, pomiaru płynności słownej, pomiaru hamowania retroaktywnego.

Badania R – dotyczyły np. wymiarów służących do opisania charakteru narodowego.

13)              Zadanie psychologii wg Cattella to badanie: ( ?) reakcji, zachowania, mechanizmu trawienia [testowe]

Przeprowadzanie kontrolowanych eksperymentów, bardziej wyrafinowane metody statystyczne, rozwinięcie jako fundamentu psychologii klinicznej – analizy czynnikowej

14)              Najważniejsze tezy badań Gray'a

a) Gray wbrew Eysenckow twierdzi (lepiej warunkują się introwertycy, wysokie pobudzenie, dobre hamowanie, różnicowanie reakcji warunkowej):

– lepiej warunkują się ekstrawertycy, bo są bardziej  podatni na nagrody, a ta forma warunkowania jest  skuteczniejsza!

• Stąd: warunkowanie zachodzi łatwiej i  szybciej:

– u Introwertyków ale tylko wtedy gdy bodźcem warunkowym jest kara

– gdy bodźcem warunkowym jest nagroda to u Ekstrawertyków

b) Gray podważył pierwotność wymiarów ekstrawersji i neurotyczności, uważał, że są wtórne w stosunku do podstawowych wymiarów zidentyfikowanych przez niego jako lęk i impulsywność

15)              Założenia Wielkiej Piątki

16)              Badania Zucermana

- stworzył model cechy, którą nazwał poszukiwaniem doznań

- poszukiwanie doznań ma 4 składniki:

a) poszukiwanie dreszczu emocji i przygód (poszukiwanie ekscytujących doznań przez uczestniczenie w działaniach ryzykownych),

b) poszukiwanie przeżyć (poszukiwanie ekscytacji poprzez umysł, zmysły oraz niekonformistyczny styl życia);

c) rozhamowanie (poszukiwanie doznań poprzez stymulację społeczną oraz poprzez zachowania rozhamowujące, jak np. picie);

d) podatność na nudę (unikanie sytuacji oraz działań jednostajnych i nudnych)

- stworzył teorię biologiczną mającą wyjaśniać różnice indywidualne w zakresie poszukiwania doznań – wysoki poziom poszukiwania doznań wiąże się z niskim poziomem działania norepinefryny; ludzie posiadający tę cechę poszukują stymulacji w celu skompensowania niższego niż optymalny poziomu tej substancji.

17)              Poziomy osobowości u Eysencka

Według Eysencka osobowość jest rozpatrzona jako zorganizowana hierarchia, w której na poziomie najwyższym znajdują się typy, a następnie na poziomie niższym znajdują się cechy. Jeszcze niżej znajduje się poziom reakcji nawykowych, natomiast na samym dole hierarchii znajdują się reakcje specyficzne, czyli zachowania obserwowane rzeczywiście

18)              Charakterystyka osobowości A, B, C i charakterystyczne choroby.

A- neurotyczni-ekstrawertycy – skłonność do choroby wieńcowej wywołane nadmiernym pobudzeniem

B- ambiwertycy – osoby zdrowe, wywodzące się z jednostek zrównoważonych

C- neurotyczni-introwertycy – skłonności do nowotworów

19)              Czy osoba cierpiąca bierze tabletki uspokajające – Frankl

Nie bierze tabletek, bo przyczyna rozpaczy nie zostanie w ten sposób usunięta; jednostka jest zainteresowana przyczyną swej rozpaczy, nie zaś jej usunięciem.

20)              Co to jest warunkowanie wg Frankla

Frankl używa tego pojęcia na określenie związków pomiędzy warstwami bytu ludzkiego, warstwy niższe nie mogą być przyczyną zaistnienia warstw wyższych, ale są warunkiem ich pojawienia się, bez nich wyższe nie mogłyby zaistnieć.

21)              Wg Frankla człowieka najbardziej interesuje: a)przyjemność b)przyczyna przyjemności c) -skutek przyjemności d) duchowość – człowiek nie skupia się na przyjemności ale na jej przedmiocie, podobnie z cierpieniem skupiamy się na osobie którą straciliśmy a nie na przeżywaniu cierpienia

22)              1 prawo Frankla

Prawa antropologii przestrzennej:

I – oznacza, że perspektywa spojrzenia na człowieka tylko od strony jednego wymiaru: biologicznego (cielesnego, somatycznego), psychicznego lub neotycznego (duchowego) prowadzi często do pojawienia się sprzecznych interpretacji;

II – Jeśli zredukujemy wszystkie wymiary do jednej płaszczyzny interpretacyjnej, wówczas prowadzi to z jednej strony do uproszczeń, a z drugiej pomimo istnienia w niej odrębnych wymiarów, wskazuje na jedność osoby ludzkiej

23)              wg Frankla odczytywanie sensu ma charakter : subiektywny, obiektywny

24)              Charakterystyka destruktywności wg Fromma

Ma źródło w poczuciu samotności i bezsilności, w niemożności ich przezwyciężenia. Osoba pałą chęcią niszczenia całego świata – próba ratowania się przed grożącą z jego strony zagładą. Zazwyczaj te impulsy są racjonalizowane: sumienie, miłość, patriotyzm, ojczyzna, Bóg, obowiązek. Jeżeli z jakichś przyczyn osoba nie może niszczyć innych zaczyna niszczyć siebie. Liczy się tylko niszczenie. Może popychać do samookaleczenia nawet do samobójstwa. Źródłem destruktywności jest uczucie lęku – każd...