Międzynarodowe stosunki gospodarcze
Motto zaczerpnięte z wykładów: "Trójkąt - figura życiu najbliższa"
W - dr Teresa Kamińska-Blichowska, p.310 ustronie, wt
Literatura:
1. "Międzynarodowe stosunki gospodarcze" - praca zbiorowa pod redakcją A. Budnikowskiego i E. Kaweckiej-Wyrzykowskiej, PWE
2. " Międzynarodowe stosunki ekonomiczne" - Paweł Bożyk, Józef Misala, Mieczysław Pułaski
Z tym, że wykłady mają prymat nad książkami.
Wprowadzenie
Międzynarodowe stosunki gospodarcze wyodrębniły się ze stosunków międzynarodowych (które są szersze i obejmują stosunki ekonomiczne, społeczne, polityczne, kulturowe - zajmują się ogółem relacji między podmiotami).
Podmioty gospodarki światowej:
· przedsiębiorstwa działające na terytorium danych krajów
· całe grupy przedsiębiorstw
· ugrupowania integracyjne (zarówno te obejmujące szereg gospodarek, jak i regionalne)
· międzynarodowe organizacje gospodarcze (różnią się tym od ugrupowań integracyjnych, że nie trzeba przestrzegać ich reguł)
· gospodarki narodowe (kraje) pomiędzy którymi dochodzi do wymiany
Płaszczyzny MSG:
Gospodarka światowa - liczne integracje, aby rozwiązać problemy globalne:
q Niekorzystne tendencje w handlu międzynarodowym - kraje wysoko rozwinięte wykorzystują swoją przewagę handlową, tak że nie pozwala to na szybszy rozwój krajów słabo rozwiniętych (spadek cen artykułów surowcowo-rolnych, kraje słabiej rozwinięte nie mogą się rozwijać - kraje bogate bogacą się coraz bardziej, kraje biedne biednieją)
q Problem zadłużenia - kraje słabo rozwinięte sięgają po pomoc gospodarczą (i nie są w stanie nigdy spłacić długów)
q Chaos walutowy - destabilizacja walutowa w pewnych okresach (próby rozwiązania poprzez politykę i stosunki krajów: unie, strefy walutowe, wspólna waluta UE)
q Zatrucie środowiska naturalnego - technologie eksportowane do krajów słabiej rozwiniętych zatruwają środowisko
Prawidłowości funkcjonowania gospodarki światowej:
- traktujemy gospodarkę światową en blanc (jako całość chociaż zróżnicowaną)
- powiązania gospodarcze mierzymy intensywnością wymiany handlowej i współpracy gospodarczej
Mierniki siły powiązań:
® Dochód narodowy per capita - jest to wskaźnik uniwersalny i najczęstszy, choć nie odzwierciedla stanu faktycznego (bo nie ma w nim produkcji naturalnej, która czasem decyduje o charakterze gospodarki np. z której utrzymuje się np. subsaharyjska Afryka) - im jest on wyższy tym intensywniejsza wymiana z zagranicą
® Zróżnicowanie struktury produkcji (zróżnicowanie PKB) - wyższe zróżnicowanie ułatwia dostosowanie się do rynku światowego, im wyższe tym większa wymiana (w przeciwieństwie do monokultury eksportowej którą są kraje arabskie), bardziej zróżnicowany jest też wówczas popyt (import)
® Stan zasobów naturalnych - różne przypadki:
® Charakter rynku wewnętrznego - im większy rynek, tym większa siła powiązań (=atrakcyjność); miernikiem może być liczba ludności, choć znacznie lepszym jest chłonność rynku (np. kraje Beneluxu)
® Polityka poszczególnych krajów która może być:
- proeksportowa lub antyeksportowa (co się rzadko zdarza)
- antyimportowa (ochrona własnego producenta) lub proimportowa
Problem stosowania narzędzi polityki handlowej (celnych i pozacelnych) - konkurencyjność wyrobów i gospodarki na rynku światowym
Podział krajów na klasy wg kryterium dochodu narodowego na jednego mieszkańca::
§ Kraje najwyżej rozwinięte gospodarczo: ok. 3.000 - 20.000 dolarów amerykańskich na głowę rocznie (bo można już zaspokajać potrzeby wyższego rzędu) = KWR
§ Kraje średnio rozwinięte gospodarczo: ok. 600 - 3.000 dolarów amerykańskich na głowę rocznie (bo zaspokoi się potrzeby podstawowe; 550$ - pułap poniżej którego można się starać o pomoc ogólnorozwojową IDA = international association of development w grupie banku światowego) - m. in. Polska =KŚR
§ Kraje najsłabiej rozwinięte gospodarczo: do 600 dolarów amerykańskich na głowę rocznie (około 100 krajów świata) = KSR
Prawidłowości rozwoju gospodarki światowej:
Otwartość gospodarki = otwartość na współpracę i wymianę, wspieranie ich odpowiednimi instrumentami, dopuszczanie importu (bez ceł) - patrz kryteria otwartości poniżej.
Autarkia co udowodniła praktyka (kiedyś Chiny, Albania, junty wojskowe w Ameryce Południowej, Korea Północna).
Obiektywne kryteria otwartości gospodarki (aby otwartość była pełna spełnione muszą być wszystkie 3 naraz):
1) Osiąganie z tytułu handlu międzynarodowego 250 $ rocznie, i ¼ dochodu narodowego poprzez wymianę
2) Potrzeba równoważenia wydatków na import wpływami z eksportu (w dłuższym okresie; nierównowaga świadczy o pozornej otwartości; nadwyżka eksportowa jest często aby spłacać długi zaciągnięte w przeszłości, gorzej gdy jest nadwyżka importowa)
3) Taki udział w międzynarodowym rynku, aby ten udział działał stymulująco na zróżnicowanie produkcji (ergo: eksportu)
- następuje gdy wszystkie kraje ułatwiają przepływ postępu technicznego = informacji (np. Internetem). Zalicza się tu obrót nowoczesnymi towarami, licencjami, patentami, know-how, maszynami i urządzeniami oraz wymianę kadry technicznej.
- obrót patentami - WTO (World Trade Organization - ok.150 krajów) reguluje tę kwestię tak - kraje nie mają prawa zakazać sprzedaży patentu, gdy nie mogą go wykorzystać; budżet kraju i wynalazca dostaje tantiem.
- obrót licencjami - licencja jest nowoczesna tylko dla kraju kupującego; moment sprzedaży licencji można wyznaczyć z krzywej Knight'a:
zysk lub
przyrosty zysku punkt sprzedaży licencji do kraju słabiej rozwiniętego
rozmiary produkcji
Drogi przenikania (mechanizmy wdrażania) postępu technicznego:
Ø endogeniczna (w krajach słabiej rozwiniętych, gdy nauka podąża za techniką - w momencie pojawienia się barier technologicznych w produkcji)
Ø egzogeniczna (duże nakłady na naukę w krajach wysoko rozwiniętych, nauka podąża swoim torem - wyprzedza praktykę)
- dzięki otwartości gospodarki i umiędzynarodowieniu postępu technicznego dochodzi do naśladowania wzorców konsumpcyjnych i produkcyjnych (unifikacja modelu konsumpcji i produkcji)
- raczej pozytywne wzorce (chociaż np. lewaccy, anarchistyczni i ekologiczni demonstranci w Davos, Seattle i Waszyngtonie myśleli inaczej, także o globalizacji), choć bywają chybione
- mogą być problemy z naśladowaniem produkcji (np. brak kadry technicznej lub słaba wydajność, embargo na sprzedaż linii technologicznych do krajów słabiej rozwiniętych)
Motywy szukania powiązań według klasy kraju:
a) szukanie rynków zbytu - kraje słabo rozwinięte (III klasa) ponieważ ich wyroby są słabej jakości, niezbyt przetworzone lub wręcz surowcowo-rolne
b) szukanie postępu technicznego - kraje wysoko rozwinięte (I klasa) ponieważ mają rynki i dobre produkty, które w większości zbywają w innych krajach klasy I
c) klasa II: szuka rynków zbytu zwykle w krajach II i III klasy, a także postępu technicznego
Układ sił w gospodarce światowej: (co o tym decyduje)
· produkt krajowy brutto (oczywiście im wyższy tym wyższa pozycja w gospodarce światowej)
· udział produkcji przemysłowej (jw. ponieważ wówczas towary są droższe - hi-tech - elektronika i telekomunikacja)
· struktura eksportu (udział w eksporcie światowym - zwłaszcza udział hi-techu)
Kraj wysoko rozwinięty (uprzemysłowiony) charakteryzuje się: (ranking Banku Światowego co do i ¯)
- udziałem wysoko przetworzonej produkcji powyżej 80 %
- dużym udziałem pracy kwalifikowanej w przemyśle
- wysoki poziom nasycenia techniką rolnictwa
Typy wzrostu gospodarczego: (istnieje 6 typów od 1-najwyżej rozwiniętego kraju do 6-najsłabiej, ale generalnie można wyróżnić):
1) intensywny typ wzrostu (i gospodarki): bardzo duży udział HTP (hi-tech production), duży udział pracy kwalifikowanej w produkcji
...
6) ekstensywny typ wzrostu: produkcja podstawowa oraz niski udział kadry kwalifikowanej
Polska znajduje się pomiędzy III a IV typem wzrostu: próby gospodarki intensywnej, brak HTP i średnie nasycenie kadrą kwalifikowaną.
Wzrost ekstensywny opiera się na wzroście produkcji na podstawie wzrostu czynnika produkcji, natomiast intensywny na wzroście wydajności produkcji.
Tendencje integracyjne: nasilenie w 60' i 70', potem w 90' (rozpad bloku komunistycznego i EWG przekształca się w UE)
Kraje tworzyły ugrupowanie integracyjne (subsystemy, system = gospodarka międzynarodowa).
Kryteria wyodrębniania ugrupowań integracyjnych:
Ø kryteria polityczne (już nie dzisiaj; nie jest możliwe tworzenie ugrupowań integracyjnych przez kraje o różnych systemach politycznych)
Ø kryteria ekonomiczne (gdy kraje mają podobny charakter ekonomiczny = nie powinno być różnic w poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego)
Prawidłowości rozwoju ugrupowań integracyjnych:
Przykładowo nakłady na BiR jako procent PKB: Meksyk 0,3%, Polska 0,76%, Włochy i Czechy 1,07%,
Kanada 1,63%, USA 1,84%, Japonia 2,83%, Szwecja 3,6%
Różnice między krajami nie powinny być większe niż 1:2 w powyższych wskaźnikach.
Modele integracji:
Model integracji międzynarodowej (model liberalny)
Model integracji ponadnarodowej
- związki luźniejsze; zalecenia, ale nie wymuszone dopóki kraje nie zaakceptują rozwiązań na szczeblu centralnym danego kraju - interwencjonizm w politykę przedsiębiorstw jest nieduży (np. CEFTA)
- model bardziej nakazowy, rozwiązania są obligatoryjne dla krajów członkowskich (np. UE – Parlament Europejski); zarzuca się temu modelowi, że ewoluuje w kierunku odebrania suwerenności krajom - tyle, że się zapomina skąd biorą się posłowie do Parlamentu Europejskiego
Formy integracji: - narastająco = każda następna mieści w sobie wszystko z poprzedniej plus dodatkowe elementy
® Efekt kreacji (tworzenie się nowych strumieni w handlu międzynarodowym - handel tym czym wcześniej się nie opłacało)
® Efekt przesunięcia (przesunięcie się popytu z towarów rodzimych na towary zagraniczne)
Przykłady ugrupowań integracyjnych:
· Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG) '49 - pod hegemonią ZSRR
· Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG) '58 na mocy Traktatu Rzymskiego (pewna odpowiedź na RWPG, EWG powstało z Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali '52 oraz Europejskiej Wspólnoty energii Atomowej '58) od 8 do 12, następnie 15 państw
Następnie w 60' ruchy wyzwoleńcze i postkolonialne doprowadziły do zintensyfikowanej integracji:
· Stowarzyszenie Wolnego Handlu Ameryki Łacińskiej (LAFTA) '60
· Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu (EFTA) '60 - 7 krajów: Austria, Dania, Szwecja, Portugalia, Wielka Brytania, Norwegia i Szwajcaria (dwa ostatnie nie należą do UE)
· Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (Pakt ASEAN) '67
· Wspólnota Karaibska (CARICOM) '73
· &#x...
majka_1