Ann Birch
Tony Malim
Psychologia
Rozwojowa
w zarysie
Od niemowlęctwa do dorosłości
przełożyli
JanŁuczyński
Marian Olejnik
Wydawnictwo
Naukowe
PWN
Warszawa
2002
Z oryginału angielskiego:
Developmental Psychology. From infancy to adulthood
Copyright © by Ann Birch and Tony Malim 1988 Ali rights reserved
Originally published by
The Macmillan Press Lid.
Houndmills, Basingstoke, Hampshire RG 21 2XS and London
Spis treści
Projekt okładki i stron tytułowych Maryna Wśniewska
Redaktor Ewa Szulc
Redaktor techniczny Danuta Jezierska-Żaczek
Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1995
ISBN 83-01-11938-1
Przedmowa 6
Rozdział 1. Metody badawcze stosowane w psychologii rozwojowej
Rozdział 2. Wczesne uspołecznienie 15
2.1. Rozwój przywiązania 15
2.2. Przywiązanie i deprywacja 2223. Zabawa 30
Rozdział 3. Rozwój poznawczy 36
3.1. Piageta teoria rozwoju poznawczego 38
3.2. Brunera teoria rozwoju poznawczego 53
3.3. Przelwarzanie informacji a rozwój poznawczy 55
3.4. Nabywanie języka 56
Rozdział 4. Rozwój społeczno-moralny 63
4.1. Podejście psychodynamiczne 64 •
4.2. Teoria uczenia się 74
4.3. Podejście poznawcze: poznanie społeczne 834.4- Rozwój moralny 87
Wydawnictwo Naukowe PWN SA 00-251 Warszawa, ul. Miodowa 10 tel. (O-prefiks-22) 695-43-21 faks: (O-prefiks-22) 826-71-63 e-mail: pwn@pwn.com.pl http: //www. pwn .p l
Wydawnictwo Naukowe PWN SA
Wydanie IV - dodruk
Arkuszy drukarskich 11
Drak ukończono we wrześniu 2002 r.
Drukarnia GRAFMAR Sp. z o. o.
36-100 Kolbuszowa Dolna, ul. Wiejska 43
98
Rozdział 5. Rezultaty uspołecznienia
108
5.1. Płeć 98
5.2. „Ja" i ocena samego siebie53. Osiągnięcia 113
5.4. Dziecięce przyjaźnie 117
120
Rozdział 6. Adolescencja i dorosłość
6.1. Adolescencja 120
6.2. Rozwój przez całe życie: badanie dorosłości63. Wczesna dorosłość 133
6.4- Średni wiek dojrzały 138 6\5. Późny wiek dojrzały 146
Bibliografia 158
Indeks nazwisk 166
Indeks rzeczowy 169
129
Przedmowa
Rozdział l
Metody badawcze
stosowane
w psychologii rozwojowej
Jest to pierwsza z serii krótkich książek przeznaczonych dla uczniów szkół średnich i studentów pierwszych lat psychologii. Zawierają one omówienie teorii, wyników aktualnych badań i praktycznych zastosowań wiedzy psychologicznej. Książki z tej serii mogą służyć rozwijaniu własnych zainteresowań lub jako pomocnicze materiały towarzyszące kursowi szkolnemu lub uniwersyteckiemu. Każdy rozdział opatrzony jest pytaniami kontrolnymi oraz listą lektur uzupełniających.
Dla osiągnięcia jak najlepszych rezultatów zaleca się pracę jednorazowo z jedną częścią i odpowiadanie na pytania kontrolne znajdujące się na końcu każdej części. Można też powrócić do pytań kontrolnych po przeczytaniu dalszych partii tekstu.
Po przeczytaniu tego rozdziału powinieneś umieć:
1. Opisać strategie i metody badawcze wykorzystywane w psychologii rozwojowej.
2. Omówić zalety i ograniczenia strategii i metod badawczych.
Psychologia rozwojowa bada zmiany psychiczne, jakie zachodzą w człowieku w okresie miedzy jego przyjściem na świat a późnymi latami życia. Większość badań dotyczy jednakże dzieciństwa i okresu adolescen-cji. Badania nad rozwojem w dorosłości pojawiły się dopiero po drugiej wojnie światowej. Nawet dzisiaj stosunkowo niewielu psychologów zajmuje się rozwojem w dorosłości i jedynie zmiany zachodzące w późnych tatach życia zwróciły uwagę większej liczby badaczy.
W celu naukowego badania ludzkiego zachowania psychologowie rozwojowi wykorzystują szereg rozmaitych metod i strategii badawczych. Poniżej przedstawiamy krótko te z nich, które są najczęściej używane.
Strategie badań
W badaniach nad zmianami zachodzącymi w jakiejś sferze psychicznego funkcjonowania zależnymi od wieku stosuje się dwie główne strategie gromadzenia danych o badanych osobach w różnych
momentach ich rozwoju: strategię badań poprzecznych i strategię badań podłużnych (longitudinalnych).
Strategia badań poprzecznych
W strategii tej porównuje się w określonym czasie grupy osób różniące się wiekiem. Na przykład, psychologowie chcący porównać wartości moralne wyznawane przez młodych dorosłych z wartościami moralnymi wyznawanymi przez osoby w średnim wieku przeprowadzają obserwacje lub testy w tym samym (mniej więcej) czasie w grupie młodych dorosłych i w grupie osób w średnim wieku. Następnie wyciągają wnioski co do wartości moralnych wyznawanych na tych dwóch poziomach wieku.
Zalety
(a) Strategia szybka i stosunkowo mało kosztowna.
(b) Badania można łatwo powtórzyć.
(c) Służy stwierdzaniu różnic między grupami wiekowymi orazogólnych tendencji rozwojowych, które mogą być następnie badanebardziej szczegółowo.
Słabości
(a) Ponieważ badane zachowanie obserwowane jest tylko w jednym momencie, badania wykonane przy użyciu strategii poprzecznejnie informują o różnicach wewnątrzindywidualnych.
(b) Osoby należące do bardzo odległych grup wiekowych mająodmienne doświadczenia kulturowe i społeczne. Zatem uzyskane wyniki mogą odzwierciedlać raczej różnice w tym zakresie niż rzeczywiste różnice rozwojowe (związane z wiekiem).
Strategia podłużna (longitudinalna)
W badaniach prowadzonych zgodnie ze strategią longitudinalną jedna grupa osób badana jest w ciągu jakiegoś czasu, zwykle kilku/kilkunastu lat. Obserwacje i testy wykonuje się w różnych inter-wałach czasowych. I tak, badania nad wartościami moralnymi w do-
rosłości można by przeprowadzić z udziałem jednej grupy badanych testując ich co dziesięć lat pomiędzy 20 a 60 rokiem życia.
(a) Badania przeprowadzone za pomocą strategii podłużnej dostarczają danych o rozwoju jednostek w danym okresie.
(b) Za ich pomocą można badać stabilność rozwoju.
(c) Można też określić wpływ wcześniejszego doświadczenia indywidualnego na późniejszy rozwój.
Slabośd
(a) Pochłaniają wiele czasu i pieniędzy.
(b) Istnieje duże prawdopodobieństwo, że część badanych z różnych powodów nie weźmie udziału w kolejnych badaniach. Rezultatem tego może być nieprzypadkowa zmiana właściwości badanejgrupy, która zakłóci wyniki całego badania.
(c) Powtórzenia badań longitudinalnych mogą dać nierealistyczne wyniki z uwagi na różnice wpływów społecznych w różnym czasie(historycznym).
Metody badań
Eksperyment
Manipulowanie i kontrolowanie są podstawowymi cechami metody eksperymentalnej. Badacz manipuluje jedną zmienną — zwaną zmienną niezależną — i obserwuje jej wpływ na inną zmienną — zwa...
marcin.w37