Interwencje, diagnoza, terapia dzieci - ofiar przemocy seksualnej z doświadczeń terapeutów Centrum Dziecka i Rodziny Fundacji Dzieci Niczyje.pdf
(
94 KB
)
Pobierz
kwartalnik2.qxd
Zoja Sobolewska
Fundacja Dzieci Niczyje
Interwencje, diagnoza, terapia
dzieci - ofiar przemocy seksualnej
z doświadczeń terapeutów Centrum Dziecka i Rodziny
Fundacji Dzieci Niczyje
W artykule przedstawiona jest charakterystyka przypadków wykorzystywania seksualnego
dzieci prowadzonych w działającym od 6 lat w Warszawie Centrum Dziecka i Rodziny
oraz rodzaje postępowania diagnostycznego i terapeutycznego podejmowanego w tych
przypadkach. Prezentacja działań terapeutów Centrum pokazuje, w jaki sposób wiek
dziecka różnicuje wykorzystywane techniki diagnostyczne oraz formy pomocy udzielanej
dzieciom i ich rodzinom.
Centrum Dziecka i Rodziny rozpoczęło
swoją działalność w Warszawie w 1996 r.
Zespół terapeutów świadczy pomoc dzie-
ciom-ofiarom różnych form krzywdze-
nia: przemocy, wykorzystywania seksual-
nego, krzywdzenia emocjonalnego i za-
niedbań. Ze względu na coraz liczniej-
sze zgłoszenia do Centrum przypad-
ków wykorzystywania seksualnego dzie-
ci i specyfikę pomocy udzielanej dzie-
ciom wykorzystywanym oferta pomo-
cy tej grupie podopiecznych jest ciągle
poszerzana. Obecnie wykorzystywanie sek-
sualne dzieci to najczęściej zgłaszana do
Centrum forma krzywdzenia dzieci. Arty-
kuł ten jest podsumowaniem sześciolet-
nich doświadczeń terapeutów pracują-
cych w Centrum na rzecz dzieci-ofiar prze-
mocy seksualnej. Prezentuje wnioski do-
tyczące charakterystyki przypadków, z któ-
rymi pracowano w tym okresie w Cen-
trum, oraz stosowanych metod interwen-
cji, diagnozy, terapii i warunkujących je
czynników.
1
Sobolewska / Interwencje, diagnoza, terapia dzieci - ofiar przemocy seksualnej
1. Charakterystyka podopiecznych
Centrum Dziecka i Rodziny
Przedstawione niżej ustalenia są efek-
tem pogłębionej analizy danych dotyczą-
cych klientów przyjętych w Centrum
Dziecka i Rodziny w 2000 r. Analizie
poddano przypadki 239 dzieci, w tym 74
ofiar przemocy seksualnej, które pozosta-
wały pod dłuższą opieką placówki (wię-
cej niż 3 spotkania). Liczba ta nie obej-
muje dzieci-ofiar przemocy seksualnej,
na rzecz których przeprowadzano w Cen-
trum badania i sporządzano psycholo-
giczne opinie sądowe, przeprowadzono
przesłuchania prokuratorskie lub policyjne,
jak też przypadków badań i konsultacji
w celu weryfikacji hipotezy wykorzysta-
nia seksualnego, prowadzonych na proś-
bę rodziny czy domu dziecka bez podję-
cia dalszej opieki nad samą ofiarą
1
.
Znacznie rzadziej zgłaszane były przy-
padki wykorzystywania seksualnego chłop-
ców (18,9 % ofiar) niż dziewczynek (81,1 %).
Najwięcej ofiar (7 chłopców i 33 dziew-
czynki) było w wieku 13–18 lat. Licznie
reprezentowana była też grupa wieku
7–12 lat (21 dziewczynek i 3 chłopców).
W tych dwóch kategoriach mieściło się
86,5% wszystkich dzieci wykorzystywa-
nych seksualnie pozostających pod opieką
Centrum. Dane te odzwierciedlają tenden-
cje zauważane w wielu badaniach ofiar
przemocy seksualnej (Pospiszyl 1994; Lew-
-Starowicz 2000) i pokazują, że wiekiem
ryzyka dla krzywdzenia seksualnego za-
równo dla chłopców, jak i dziewczynek
jest przedział 7–12 lat, jak również wiek
pokwitania 13–18 lat.
1.1. Wiek i płeć
1.2. Formy wykorzystywania seksualnego
Rozkład płci i wieku dzieci, które zo-
stały w analizowanym roku podopieczny-
mi Centrum ze względu na doświadcze-
nie wykorzystania seksualnego, przedsta-
wia tabela 1.
Jak pokazuje tabela 2, dzieci trafiające
do Centrum najczęściej doświadczały ze
strony dorosłych przemocy seksualnej anga-
żującej dotyk oraz doprowadzane były do
współżycia seksualnego w formie penetracji
Tabela 1.
Wiek i płeć dzieci (N = 74)
Wiek dzieci
Chłopcy
Dziewczynki
Razem
%
0-3 lata
2
2
3
4,1
4-6 lat
2
-
2
2,7
7-12 lat
3
21
24
32,4
13-18 lat
7
33
40
54,1
18 i więcej
1
4
5
6,7
Razem
14
60
74
100,0
1
W przypadku małych dzieci przebywających w domu dziecka prowadzone są konsultacje dla wychowawców
bądź rodzin zastępczych czy adopcyjnych. W przypadku dzieci z innych miast, po diagnozi sprawę przejmują
lokalne placówki często pozostając z Centrum w telefonicznym, konsultacyjnym kontakcie.
2
Sobolewska / Interwencje, diagnoza, terapia dzieci - ofiar przemocy seksualnej
1.3. Sprawcy
genitalnej, oralnej i analnej. Znacznie rzad-
szą formą wykorzystania seksualnego były,
zachowania seksualne bez dotyku. Na ogół
zachowania te towarzyszyły inwazyjnym
formom przemocy seksualnej.
Współwystępowanie różnych form wy-
korzystywania seksualnego dzieci prezen-
tuje tabela 3. U większości (81,6%) dzieci
zdiagnozowano jedną lub dwie, spośród
wymienionych w tabeli 2, formy przemocy
seksualnej. Mała liczba przypadków spół-
występowania różnych formy wykorzysty-
wania seksualnego dziecka może świad-
czyć o określonych preferencjach spraw-
ców, bądź też – co bardziej prawdopodobne
– o koncentrowaniu się relacji dzieci na te-
mat form doświadczonej przemocy na tych
najbardziej drastycznych.
Ważnym kryterium decyzji dotyczą-
cych formy oddziaływań podejmowa-
nych na rzecz dzieci-ofiar przemocy sek-
sualnej i ich rodzin jest relacja ofiary
ze sprawcą.
Najliczniejszą kategorią sprawców wy-
korzystywania seksualnego podopiecz-
nych Centrum byli ojcowie – stanowili
oni 39,5% sprawców w badanej próbie
oraz osoby z poza rodziny – 34,2%. Do
kategorii sprawcy „matka” zaliczone zo-
stały głównie przypadki współuczestni-
czenia matek w przemocy seksualnej wo-
bec dzieci. Dane te potwierdzają wyniki
wielu innych badań (Lew-Starowicz 2000),
w których wykazano, że przemoc seksu-
alna najczęściej spotyka dzieci w ich wła-
snych rodzinach.
Tabela 2.
Formy zachowań seksualnych wobec ofiar
Rodzaj krzywdzenia seksualnego
Liczba
%
Pochwowe stosunki seksualne z dzieckiem
23
30,3
Oralne stosunki seksualne z dzieckiem
5
6,6
Analne stosunki seksualne z dzieckiem
8
10,5
Wprowadzanie palca bądź przedmiotów do pochwy lub odbytu
13
17,1
Nakłanianie dziecka do dotykania lub całowania narządów
płciowych dorosłego
16
21,1
Dotykanie, całowanie narządów płciowych dziecka
31
40,8
Dotykanie, całowanie innych części ciała dziecka w celach
erotycznych
23
30,3
Pokazywanie dziecku materiałów o treści erotycznej
4
5,3
Oglądanie narządów płciowych dziecka w celach
erotycznych/podglądanie dziecka
4
5,3
Robienie dziecku pornograficznych zdjęć lub filmowanie
2
2,6
Inne
10
13,2
Uwaga: Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż niektóre dzieci były ofiarami kilku form zachowań seksualnych.
3
Sobolewska / Interwencje, diagnoza, terapia dzieci - ofiar przemocy seksualnej
1.4. Zaburzenia funkcjonowania dziecka
Konsekwencją wykorzystywania sek-
sualnego może być wiele różnych zabu-
rzeń funkcjonowania emocjonalnego i spo-
łecznego dzieci. W grupie podopiecznych
Centrum Dziecka i Rodziny rozpoznane
zaburzenia charakteryzuje tabela 5.
Warto zwrócić uwagę na kategorię
„zmiany nastroju” identyfikowaną u prze-
szło połowy ofiar. Miały one trwale obni-
żony nastrój, lub depresję lub charaktery-
zowały się trwale podniesionym pozio-
mem aktywności w postaci zwiększonego
niepokoju, nadruchliwości, tików, zabu-
rzeń koncentracji.
W kategorii „fobie, lęki i natręctwa”
występowały np. natręctwa mycia ciała
Tabela 3.
Liczba współwystępujących form wykorzystywania seksualnego dziecka
Liczba form
wykorzystania dziecka
Częstotliwość
%
1
42
55,3
2
20
26,3
3
7
9,2
4
3
3,9
5
1
1,3
6
2
2,6
7
1
1,3
Razem
76
100,0
Tabela 4.
Sprawcy przemocy seksualnej wobec dzieci
Osoba
Liczba
%
Matka
8
10,5
Ojciec
30
39,5
Ojczym
5
6,6
Rodzeństwo
8
10,8
Inni członkowie rodziny
5
6,6
Osoba spoza rodziny
26
34,2
Nie wykryty
3
3,9
Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż niektóre dzieci były ofiarami więcej niż jednego sprawcy,
np. ojca i brata, ojca i dziadka, brata i kuzyna.
4
Sobolewska / Interwencje, diagnoza, terapia dzieci - ofiar przemocy seksualnej
lub rąk, fobie społeczne. Podniesiony po-
ziom lęku identyfikowany był głównie
u ofiar wykorzystywania seksualnego, któ-
re były jednocześnie ofiarami przemocy fi-
zycznej lub emocjonalnej ze strony spraw-
ców wykorzystywania lub innych osób
w rodzinie.
Do „zaburzeń psychosomatycznych”
zaliczane były zaburzenia snu, łaknienia,
wydalania – wtórne moczenie nocne, za-
parcia, wtórne zanieczyszczanie się, na-
wracające nudności, bóle brzucha itp.
„Zachowania destrukcyjne” to przede
wszystkim przemoc wobec innych, uciecz-
ki, wagarowanie, nasilona konfliktowość.
W kategorii „zespołu stresu pourazo-
wego” identyfikowane były wtargnięcia,
czyli nawracające obrazy przemocy, wraz
z grupą zaburzeń wymienianych w innych
kategoriach.
„Zachowania autodestrukcyjne” to naj-
częściej samookaleczenia w postaci naci-
nania brzucha czy ramion i przedramion,
intensywne stosowanie używek, myśli
i próby samobójcze.
Jako „zaburzenia rozwoju psychosek-
sualnego” identyfikowane były zaburze-
nia w rozwoju tożsamości psychoseksual-
nej, maskowanie płci, nieadekwatna do
wieku erotyzacja, powielanie roli ofiary
przemocy seksualnej, podejmowanie za-
chowań seksualnych w grupach rówie-
śniczych lub wobec innych dorosłych.
1.5. Rodziny ofiar
wykorzystania seksualnego
Jednym z ważnych czynników ryzyka
wykorzystania seksualnego w dzieciń-
stwie jest nieobecność jednego z rodzi-
ców lub wychowywanie się w rodzinie
zrekonstruowanej poprzez powtórny zwią-
zek małżeński matki (Finkelhor, Browne
1986). Jak pokazuje tabela 6, jedynie
Tabela 5.
Rozpoznane objawy zaburzeń u ofiar przemocy seksualnej przed terapią
Objawy
Liczba
%
Zespół stresu pourazowego
12
15,8
Fobie, lęki i natręctwa
28
36,8
Zaburzenia psychosomatyczne
23
30,3
Zaburzenia nastroju
43
60,0
Zachowania destrukcyjne
22
28,9
Zachowania autodestrukcyjne
11
14,5
Zaburzenia rozwoju
psychoseksualnego
11
14,5
Inne objawy symptomatyczne
8
10,5
Wyniki nie sumują się do 100%, gdyż niektóre dzieci były ofiarami więcej niż jednego sprawcy,
np. ojca i brata, ojca i dziadka, brata i kuzyna.
5
Plik z chomika:
dharmas
Inne pliki z tego folderu:
Metoda projekcyjna w psychologii dzieci i młodzieży- Rembowski Józef.txt
(648 KB)
Burrett Jill - Rodzicielstwo po rozwodzie.pdf
(1889 KB)
Malewska Hanna Muszyński Heliodor - Kłamstwo dzieci.pdf
(486 KB)
Świat dziecięcych doświadczeń związanych ze śmiercią.zip
(2726 KB)
Tucholska - Psychologia potrzeb dziecka.pdf
(6703 KB)
Inne foldery tego chomika:
1-crystal voices
1-crystal voices(1)
AFIRMACJE HUNY
Aktywacja DNA i Genu obfitości
analiza rysunku
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin