Linz.doc

Juan J. Linz – „Kryzys, załamanie i powrót do równowagi”

Czy procesy wiodące do zmiany ustroju posiadają pewien schemat, czy tez każdy z nich stanowi unikatowa sytuacje historyczną? Czy można skonstruować opisowy model załamania się demokracji, który przyczyniliby się do zrozumienia składników i dynamiki tego fenomenu?

LEGITYMIZACJA, SKUTECZNOŚĆ I SPRAWNOŚĆ DEMOKRACJI.

Punktem wyjścia jest à istnienie rządu, który objął władzę zgodnie z demokratyczną procedurą wolnych wyborów i na tej podstawie domaga się posłuszeństwa od obywateli:

·         obawa przed sankcjami

·         przekonanie, iż rząd ma prawo posłuszeństwa wymagać

·         przyzwyczajenie

·         racjonalna kalkulacja strat i korzyści

·         w sytuacji kryzysowej władza ucieka się także do przemocy.

Każda autentyczna forma panowania wymaga minimum dobrowolnego posłuszeństwa – tj. dostrzeżenia własnego interesu. Władza nad liczna grupa wymaga aparatu czyli wyspecjalizowanej grupy, której można zaufać, zlecając jej wykonanie ogólnych zadań politycznych albo konkretnych poleceń.

Jeżeli postawę solidarności miedzy zwierzchnikiem i jego aparatem tworzą materialne interesy oraz kalkulacja korzyści à ukształtowanie się sytuacji względnie niestabilnej.

Weber – obyczaj, korzyść osobista oraz emocjonalne bądź idealne motywacje solidarności nie stanowią wystarczającej podstawy istniejącego porządku panowania. Niezbędny jest tu następujący czynnik: wiara w jego prawomocność.

Zdolność rządu do egzekwowania swoich decyzji jest zapewniona przez wiarę w jego prawomocność. Żadnemu rządowi nie udałoby się przetrwać gdyby większość nie posiadała tej wiary, najlepiej jest gdy jest to większość , w których rekach spoczywa kontrola nad siłami zbrojnymi.

·         W normalnych warunkach legitymizacje przyznają rządowi nawet ludzie należący do opozycji „opozycja lojalna”

·         Legitymizacja – przekonanie, iż pomimo wielu niedociągnięć i błędów obecne instytucje polityczne wydają się lepsze od wszelkich innych, które mogłyby je zastąpić – dlatego należy im okazywać posłuszeństwo.

·         Legitymizacja – opiera się na przekonaniu, że ci, którzy legalnie doszli do władzy, mają prawo wydawać rozkazy pewnego typu, zasadnie oczekując posłuszeństwa i je egzekwując, jeśli to konieczne, nawet przy użyciu siły.

·         Demokratyczny typ legitymizacji – wymaga

Æ uznania reguł gry zarówno przez większość obywateli, jak i przez elitę władzy;

Æ ufności obywateli, że rząd zdecydowany jest zagwarantować przestrzeganie tych reguł.

W każdym społeczeństwie istnieją ci, którzy odmawiają legitymizacji rządowi, bez względu na jego charakter oraz wierzą w odmienną niż demokratyczna formułę legitymizacji à podział suwerenności stanowi znak rozpoznawczy sytuacji rewolucyjnej à rewolucja rozpoczyna się gdy rząd staje się przedmiotem rywalizacji miedzy dwoma lub więcej formacjami z wykluczającymi się roszczeniami; kończy natomiast się gdy jakaś jednolita formacja zdoła ponownie podporządkować sobie rządy.

·         Przyznanie legitymizacji demokracji idzie w parze z decydującym czynnikiem, a mianowicie z wiarą w jej legitymizację żywioną przez tych, którzy kontrolują siły zbrojne.

·         Każdy uczestnik życia społecznego udziela na co dzień legitymizacji ustrojowi poprzez postawy i działania

Dlaczego ludzie skłonni są legitymizować instytucje demokratyczne?

Ø      decydującą role odgrywa jakość socjalizacji wprowadzającej do życia politycznego.

Legitymizacja ma charakter względny:

Ø      legitymizacje posiada rząd, który uważany jest za mniejsze zło od pozostałych

Ø      oraz, że żaden inny ustrój nie zdołałby skuteczniej spełnić narodowych pragnień à hipotezę iż stabilność systemu demokratycznego „zależy od jego legitymizacji oraz skuteczności” sformułował Lipset

Dwa wymiary systemu politycznego:

Æ sprawność

Æ skuteczność

Leonardo Morline stwierdził, że należy odróżnić skuteczność w podejmowaniu decyzji od zdolności do ich realnego wprowadzenia w życie. Czym innym jest wydajność procesu decyzyjnego, czym innym zaś jego efekty.

Skuteczność i sprawność stanowią dwie zmienne zależne, opisujące proces upadku systemu. Działanie jest skuteczne pod warunkiem, iż jego nieprzewidziane rezultaty są mało istotne bądź drugorzędne. Zdarza się czasami iz celu nie udaje się osiągnąć, lecz nieprzewidziane rezultaty dziania wystarczą, by zaspokoić oczekiwania à działanie nie było efektywne lecz okazało się skuteczne.

Działanie jest efektywne jeśli udało się zrealizować postawione przed nami zadania. Jest ono także skuteczne jeśli zaspokoiło nasze oczekiwania. Działanie jest nieskuteczne nawet jeśli jest efektywne jeśli oczekiwania są nie zaspokojone i pojawiły się niepożądane konsekwencje.

Ocena sprawności i skuteczności systemu bywa stronnicza

Silna legitymizacja – stała zwiększająca pozytywną ocenę sprawności i skuteczności. Ludzie uważają, że system działa skutecznie, nawet jeśli w rzeczywistości nie odznacza się nadmierną sprawnością. Przyczynia się to do wzrostu jego względnej stabilności i pozwala mu trwać.

Główne miary oceny systemu:

·         interesy zbiorowości – szczególnie interesy i poglądy grup lepiej zorganizowanych, ponieważ jak dowiódł Maneur Olson, stopień zorganizowania i poziom świadomości politycznej różnych odłamów społecznych drastycznie od siebie odbiegają.

·         doraźne osiągnięcia

·         przywódcy cieszą się zaufaniem (posiadają legitymizacje)

·         Systemy demokratyczne mają więcej kłopotów z uzyskaniem pozytywnej społecznej oceny, dlatego że skutki aktualnie prowadzonej polityki są jawne dla każdego. Przywództwo demokrakcji musi zatem „korzystnie sprzedać” (Hirschman) proponowane reformy.

·         „efekt wychodzenia z tunelu” (Hirschman) – zaspokojenie oczekiwań pewnych grup społecznych przynosi nadzieję również tym, którzy jeszcze nie doświadczyli korzystnych skutków przemian. 

SPRAWNOŚĆ – zdolność systemu do uporania się zarówno z tymi zadaniami, które stoją w każdym czasie i miejscu przed dowolną organizację polityczną, jak i z takimi, które pojawiają się niespodziewanie. System musi znajdować rozwiązania, których świadomi obywatele byliby skłonni postrzegać jako względnie zadowalające.

SKUTECZNOŚĆ – system wykazuje takowy, gdy podjęte decyzje polityczne są wprowadzane w życie i prowadzą do pożądanych rezultatów.

·         na tym poziomie pojawia się rozbieżność pomiędzy oczekiwaniami a szansami ich zaspokojenia ÆÆ wzrost niezadowolenia

·         nieskuteczność – osłabia autorytet władzy państwowej + podważa jej legitymizację + stawia pod znakiem zapytania program polityczny, który wcześniej uznano powszechnie za właściwy.

Trzy warunki rewolucji (Trocki): polityczne uświadomienie klasy rewolucyjnej, niezadowolenie warstw średnich oraz utrata wiary w siebie, dotykająca klasę panującą

OPOZYCJA: LOJALNA, PÓŁLOJALNA I NIELOJALNA.

Do zmian systemu dochodzi, gdy:

·         pewien zespół instytucji politycznych traci legitymizacje na rzecz innych instytucji.

·         Następuje to w rezultacie wystąpień mniej lub bardziej lojalnej opozycji, która podważa system i usiłuje go zmienić.

·         Opozycja chce przejąć władzę

·         W pewnych okolicznościach demokratycznie wybrane władze są zdolne zmodyfikować reguły gry politycznej by własnymi siłami przywrócić równowagę, doprowadzić do powstania nowego systemu.   ÆÆ Francja (IV/V republika), Finlandia

OPOZYCJA NIELOJALNA:

·         Źródła:

Æ ugrupowania anarchosyndykalistyczne, których lojalność wobec jakkolwiek pojętej demokracji parlamentarnej jest niewątpliwie obca i które wyczekują na sposobność do swej utopijnej rewolucji

Æ separatystyczne ruchy narodowe, które usiłują założyć nowe państwo bądź przyłączyć swój region do państwa sąsiedzkiego.

Nielojalna opozycja jest tworzona przez mniejszości, które nabierają znaczenia politycznego w momencie załamania się systemu

Test lojalności wobec systemu demokratycznego:

c zobowiązanie do prowadzenia walki o władzę wyłącznie legalnymi środkami oraz towarzysząca mu rezygnacja z użycia siły

c rezygnacja z „pukania do koszar” – zabiegi o poparcie sił zbrojnych.

c odmawianie prawa do obecności w życiu politycznym takim ugrupowaniom, które mają prawo sprawować władzę dzięki temu, iż opowiada się za nimi znaczący elektorat opozycja nielojalna

c stosowanie presji, jaką wywierają na władzę związkowcy, podatnicy bądź zbuntowani obywatele. opozycja nielojalna

c podejmowanie przez rządzących prób ograniczenia swobód obywatelskich, którą cieszą się liderzy i sympatycy ugrupowań opozycyjnych, usiłujący korzystać ze swego konstytucyjnego prawa do krytyki.

Działania podejmowane przez opozycję nielojalną:

ataki przeciw całemu systemowi

  systematyczne szkalowanie działaj legalnie przeciwników

  próby paraliżowania prac parlamentu

  popieranie wystąpień partii antysystemowych

  jawne przyłączenie się do nich

  próba obalenia rządu bez szans na jakąś inną większościową koalicję

Opozycję lojalną od nielojalnej odróżniają:

ö umiar

ö względna kultura polityczna

ö unikanie jawnych nadużyć w stosowaniu owych chwytów

ã jako że w demokracji trudno jest ukryć fakty korupcji, daje to opozycji doskonałą sposobność, by dyskredytować nie tylko polityków oraz ich ugrupowani, ale także system w całości.

ã gdy takiemu stylowi uprawiania polityki ulegają partie dotychczas wierne porządkowi konstytucyjnemu, sygnalizuje to ich zwrot ku NIEPEŁNEJ LOJALNOŚCI

NIEPEŁNA LOJALNOŚĆ:

gotowość do prowadzenia tajnych negocjacji, zmierzających do powołania wspólnego rządu z ugrupowaniami, który i w oczach konkurentów, i we własnej ocenie, są nielojalne wobec porządku demokratycznego.

takie flirtowanie nie musi oznaczać jeszcze radykalnych zamysłów antysystemowych, nie da się bowiem wykluczyć, że doszło do nich, aby wciągnąć do legalnych struktur, skłonić do umiarkowania bądź podzielić ekstremistów.

...