praca 2.docx

„Czynniki i uwarunkowania rozwoju agroturystyki w gminie Andrychów”
Wstęp
Cel, zakres i metody badań
Rozdział 1              Istota agroturystyki i jej społeczno-ekonomiczne znaczenie
1.1               Definicja agroturystyki
1.2               Funkcje agroturystyki
1.3              Uwarunkowania rozwoju agroturystyki
1.5               Znaczenie agroturystyki
1.5.1              Znaczenie agroturystyki dla ludności lokalnej i terenów wiejskich
1.5.2               Znaczenie agroturystyki dla turystów
Rozdział 2                Charakterystyka gminy Andrychów
2.1               Położenie geograficzne i podział administracyjny

2.2              Struktura demograficzna

2.3.              Infrastruktura społeczno-techniczna

2.4              Gałęzie lokalnej gospodarki

2.5              Historia regionu

Rozdział 3              Stan i uwarunkowania rozwoju agroturystyki w gminie Andrychów

3.1              Stan i historia rozwoju agroturystyki

3.2              Rola otoczenia instytucjonalnego w rozwoju usług agroturystycznych

3.3              Walory przyrodnicze

3.4              Walory kulturowe

3.5              Baza rekreacyjna agroturystyki

Rozdział 4               Wyniki badań

4.1              Wyniki badań przeprowadzonych w Urzędzie Miasta i Gminy Andrychów

4.2              Wyniki badań przeprowadzonych w gospodarstwach agroturystycznych

Podsumowanie i wnioski

Bibliografia

Wykaz stron internetowych

Spis tabel

Spis wykresów

Spis zdjęć
Aneks (kwestionariusze + streszczenie w języku polskim i angielskim)
Wstęp
              Agroturystyka jest formą wypoczynku na obszarach wiejskich, typu rolniczego z możliwością uczestnictwa w pracach gospodarskich. Obejmuje wynajem pokoi oraz wyżywienie, oparte na bazie produktów pochodzących z gospodarstwa. W gospodarstwach agroturystycznych możliwe jest także obcowanie ze zwierzętami gospodarskimi. Bliski kontakt z naturą ma na celu przybliżyć wiejską sielankę oraz poprawić kondycję fizyczną i psychiczną. Polska jest krajem, który posiada korzystne warunki dla rozwoju agroturystyki. Rejonami o szczególnie dobrych warunkach do rozwoju tej dziedziny są rejony słabo uprzemysłowione, o niskim stopniu urbanizacji. Częściej na rozpoczęcie działalności agroturystycznej decydują się też mieszkańcy terenów o wyższej stopie bezrobocia i niższej dochodowości mieszkańców. Do zmiany dotychczasowej działalności rolniczej i poszukiwaniu innego źródła zarobku jakim stała się agroturystyka rolników wpływ miała także gospodarka i sytuacja na rynku w latach 90. Dawała ona możliwości wykorzystania zasobów, które były w posiadaniu gospodarstwa, przy niewielkich nakładach pieniężnych. Ponadto agroturystyka daje możliwość poprawy życia na wsi, podniesienia jego standardu, dzięki możliwości świadczenia wszelkiego rodzaju usług zapewnia pracę wielu mieszkańcom oraz sprzyja promocji regionu. Ważnym czynnikiem warunkującym rozwój agroturystyki jest także bogactwo terenu w walory krajobrazowe, przyrodnicze i kulturowe. Im więcej walorów tym łatwiej. Jednym z takich atrakcyjnych turystycznie rejonów jest, położona w Beskidzie Małym gmina Andrychów. Rolniczy, w małym stopniu przekształcony przez człowieka krajobraz jest dużym atutem tego terenu. Poza tym goście mogą zachwycać się tam niezwykłymi zabytkami i interesującym folklorem. Szeroka baza rekreacyjna powoduje, że turyści chętnie odwiedzają to miejsce. Szczególnie ludność miejska, która przybywa na wieś, by choć na chwilę oderwać się od miejskiego zgiełku i codziennego hałasu. Tu, na wsi mogą zażyć ciszy i spokoju oraz przebywając z gospodarzami poznać tradycje i obyczaje polskiej wsi, a także często uczestniczyć w pracach przy gospodarstwie. Oprócz wielu korzyści, nie tylko dla właścicieli gospodarstw i turystów agroturystyka niesie za sobą korzyści także dla gminy i społeczności wiejskiej. Często samorządy terytorialne podejmują przedsięwzięcia mające na celu wspomóc dalszy rozwój agroturystyki, z czego korzyści czerpią sami mieszkańcy wsi. Rozwojowi agroturystyki służą także stowarzyszenia, zajmujące się organizacją szkoleń, mających za zadanie przygotowanie chętnych do rozpoczęcia i prowadzenia działalności agroturystycznej. Promują gospodarstwa oraz pomagają ulepszać jakość oferowanych usług.

Cel pracy, zakres i metodyka pracy
 

Celem badawczym pracy jest określenie czynników i uwarunkowań rozwoju agroturystyki w gminie Andrychów na podstawie przeprowadzonych badań ankietowych wśród 20 gospodarstw agroturystycznych. Badania dotyczyły:
 

- czasu funkcjonowania gospodarstw
-motywów podjęcia takiego rodzaju działalności
-zakresu pomocy ze strony władz lokalnych, gminnych i samorządowych
- usługi świadczone w gospodarstwach ( nocleg, żywienie, rekreacja)
- wpływ agroturystyki na rozwój infrastruktury wiejskiej w tym regionie

oraz w Urzędzie miasta i gminy Andrychów, które dotyczyły :
- strategii rozwoju,
- szans ora zagrożeń związanych z rozwojem agroturystyki,
- roli samorządu w rozwoju agroturystyki,


Dzięki badaniom możliwe było uzyskanie potrzebnych informacji dotyczących działalności gospodarstw agroturystycznych, korzyści, problemów oraz perspektyw związanych z dalszym rozwojem agroturystyki w gminie Andrychów.  Badania przeprowadzono od  kwietnia do maja 2011 roku. Ankieta przeprowadzana w gospodarstwach była anonimowa i zawierała 28 pytań. 9 właścicieli gospodarstw udzieliło odpowiedzi na pytania.

Rozdział 1  Istota agroturystyki i jej społeczno-ekonomiczne znaczenie

1.1               Definicja agroturystyki
              Pojęcie agroturystyki składa się z dwóch członów : agro – oznaczającego rolę, i turystyka oznaczającego czynną formę wypoczynku poza miejscem zamieszkania, spowodowaną potrzebami poznawczymi, wypoczynkowymi lub sportowymi.
Agroturystyka rozwinęła się na przełomie XVIII i XIX stulecia w Europie Zachodniej w skutek literatury oświecenia i literatury romantycznej, pokazującej silny związek człowieka z naturą.[1] W Polsce pojawiła się w XIX i połowie XX wieku.
Pojęcie agroturystyki inaczej rozumiane jest przez turystów, a inaczej przez właścicieli gospodarstw agroturystycznych. Różnica polega na tym, że dla pierwszej grupy agroturystyka to możliwość poznania i przeżycia wiejskiej sielanki dla drugiej to źródło zarobku. Agroturystyka dla turystów oznacza możliwość poznania produkcji rolniczej, uczestniczenie w codziennych zajęciach w gospodarstwie wiejskim, obrzędach ludowych,  przygotowywanie regionalnych potraw np. wypiek tradycyjnego chleba, wyrób domowych serów i wędlin. Poza tym agroturystyka daje turystom możliwość obcowania z naturą. Dla drugiej grupy czyli dla podmiotów świadczących usługi agroturystyczne agroturystyka jest bardziej ekonomiczna formą zarobku, szansą poprawienia sytuacji materialnej i jakości życia społeczeństwa wiejskiego. Można powiedzieć zatem, że agroturystyka jest formą wypoczynku na wsi, połączoną z udziałem w codziennych zajęciach w gospodarstwie i możliwością poznania zwyczajów wiejskiego życia, a także alternatywnym źródłem dochodu ludności wiejskiej. Pojęcie agroturystyki w ostatnim czasie stało się niezwykle popularne. Zwiększenie zainteresowania odpoczynkiem w gospodarstwach agroturystycznych spowodowała chęć ucieczki mieszkańców od zgiełku miast i codziennego pośpiechu.  „Podczas, gdy w 1997 r. udzielono 9 tys. noclegów, trzy lata później w roku 2000 już 300 tys.”[2].  W Europie Zachodniej agroturystyka stała się tak popularna, że zaczęto mówić tam o modzie na agroturystykę.
Mówiąc o agroturystyce należy wytłumaczyć czym jest gospodarstwo agroturystyczne. Definicja najczęściej spotykana stwierdza, że gospodarstwem agroturystycznym nazywa się dom, posiadający pokoje przeznaczone dla gości oraz także taki, w którym mieszkają osoby zajmujące się działalnością rolniczą. Założenie gospodarstwa agroturystycznego nie jest skomplikowane. Rozpoczęcie takiej działalności wymaga kilku formalności w urzędzie gminy a dzięki programom unijnym można uzyskać dotacje. Świadczenie usług w gospodarstwie rolnym oparte są o zabudowania, będące w posiadaniu gospodarstwa, bez naruszenia ich podstawowej funkcji, jaką jest produkcja rolna. Najważniejsze jest, by  mieć pomysł na przyciągnięcie turystów i oferowane im atrakcje. Niektórymi z nich mogą być: wycieczka bryczką, urządzanie grilla czy też ogniska, sporty wodne, wypożyczanie rowerów, jazda konna, czy kulig. Gospodarstwa mające bogate oferty potrafią zyskać wielu zwolenników wiejskiego odpoczynku.
Dość często pojęcie agroturystyki mylone jest z turystyką wiejską lub ekoturystyką. Turystyka wiejska jest formą turystyki odbywającą  się w środowisku wiejskim, która wykorzystuje  jego  walory (krajobraz, przyroda,  kultura, zabudowa, gospodarstwo agroturystyczne itp.). Pojęcia mogą być mylone ponieważ zarówno w  agroturystyce, jak i turystyce wiejskiej, bazą noclegową są pokoje gościnne, pensjonaty i pola kempingowe. Różnicą jest jednak powiązanie agroturystyki z rolnictwem, dlatego mówimy o agroturystyce wtedy, kiedy pokoje gościnne umiejscowione są na wsi, w czynnym gospodarstwie rolnym. Jeśli warunek czynnego gospodarstwa rolnego nie jest spełniony nie będzie można mówić o agroturystyce. Ekoturystyka  natomiast zorientowana na poznawanie osobliwości przyrody i kultury przez osoby o zainteresowaniach ekologicznych. Odbywa się zazwyczaj w małych grupach, którym towarzyszy wykwalifikowany przewodnik.

Tak przyjazna środowisku forma wypoczynku jaka jest agroturystyka jest popularna nie tylko wśród indywidualnych turystów, ale także rodzin i małych  grup turystycznych. Na taki sposób wypoczynku decydują się przeważnie osoby mniej zamożne, które w tańszy sposób pragną spędzić urlop z dala od dużych aglomeracji. Mniejsze gospodarstwa rolne coraz częściej w konkurencji wygrywają  z dużymi i przepełnionymi polami kempingowymi.
Agroturystyka, jako przyszłościowe przedsięwzięcie będzie się ciągle rozwijać. W chwili, kiedy produkcja rolnicza wskazuje tendencję spadku dochodowości ludności wiejskiej, agroturystyka staje się działalnością, która może uzupełnić dochody[3]. Kwaterodawcy zatem wciąż będą prześcigać się w ulepszaniu swych ofert, by zachęcać turystów do spędzenia czasu w ich gospodarstwie.
Potencjał usług turystycznych jest olbrzymi. W 2000 roku liczba gospodarstw agroturystycznych wynosiła 808, a ilość miejsc noclegowych – 8133. Coraz lepsze pomysły i jakość usług przyczyniają się do rozwoju agroturystyki w Polsce[4].

1.2               Funkcje agroturystyki
              Agroturystyka spełnia wiele funkcji. Według M. Sznajdera i L. Przezbórskiej funkcje agroturystyki to m.in. dochodowa, zatrudnieniowa, aktywizacji terenów wiejskich, wykorzystania zasobów mieszkaniowych, wypoczynkowa, rekreacyjna, edukacyjna ludności miejskiej.[5]
Funkcje agroturystyki można przypisać do trzech grup. Pierwszą jest ekonomiczna, mówiąca o rozwoju gospodarstw rolnych i dodatkowych źródłach dochodów gospodarstw wiejskich. Oprócz głównego źródła dochodu rolników jakim jest produkcja rolna, przy znacznym ograniczenia zbytu płodów rolnych,  niskich i niestabilnych cenach oraz rosnących kosztach produkcji  dużego znaczenia nabrała sfera pozarolnicza. Poszukiwanie alternatywnych źródeł zarobku doprowadziło do rozwoju agroturystyki. Oferowanie agroturystom zakwaterowania i wyżywienia, sprzedaż własnych produktów oraz wszystkie usługi związane z prowadzeniem takiej działalności są sposobem wykorzystania potencjału gospodarstwa rolnego przy niskich kosztach. Korzyści dochodowe z działalności agroturystycznej uzyskują nie tylko właściciele gospodarstw rolnych ale także gminy i samorządy terytorialne.
Następna funkcją jest tzw. funkcja socjopsychologiczna, dotycząca poznania wiejskiego stylu życia ,wzajemnego przenikania się kultur społeczności miejskiej i wiejskiej. Turyści spędzając czas w gospodarstwie poznają zwyczaje i kulturę ludności wiejskiej, zyskując tym samym szacunek do ich stylu życia i pracy. Konieczne  jest, aby przyjmowani goście  czuli się „jak u siebie" zarówno w  gospodarstwie, jak i otaczającej społeczności. Gospodarze natomiast ucząc przyrządzania regionalnych potraw lub np. sztuki rękodzieła ocalają swoją tradycją i obyczaje, a także poznają kulturę przybyłych gości.
Trzecią grupą stanowią funkcje środowiskowe, które obejmują ochronę środowiska naturalnego wsi polegające na tym, że społeczność wiejska oraz władze gminy podejmują działania związane z zachowaniem naturalnego krajobrazu.
              W ujęciu rodzajowym funkcje można przedstawić jako osiąganie dodatkowych dochodów przez rolników. W gospodarstwie źródłem dochodów  może być wynajmowanie kwater, przygotowywanie posiłków dla gości, a także sprzedaż własnych produktów rolnych. Dzięki uzyskanym pieniądzom rolnicy mogą wyremontować domy lub przeznaczyć je na inne inwestycje. Działalność agroturystyczna daje możliwość zróżnicowania lokalnej gospodarki. Zaczyna rozwijać się handel, gastronomia, rzemiosło, wyroby artystyczne. Dzięki temu mieszkańcy wsi uniezależniają się od rolnictwa. Inną funkcją jest stwarzanie nowych miejsc pracy dla ludności wiejskiej skutkujące zmniejszaniem bezrobocia i poprawą warunków życia mieszkańców wsi.
Kolejną funkcją agroturystyki jest przeciwdziałanie wyludnianiu się terenów wiejskich i odpływu ludzi młodych, wykształconych do miast. Powodami migracji są brak miejsc pracy na wsi, peryferia, bieda. Gospodarstwa agroturystyczne dają szansę zarobku młodym ludziom. Powstrzymuje ich to przed ucieczką ze wsi i łamie stereotypy pracy na wsi.
Dzięki temu mogą rozwijać swoje umiejętności w zakresie obsługi turystów, uczyć się języka obcego i zdobywać doświadczenie.
Inną , bardzo ważną funkcja agroturystyki jest rozwój infrastruktury lokalnej poprzez budowę i modernizację dróg, umieszczania obiektów poprawiających bezpieczeństwo ruchu drogowego, ruchu pieszych, rozwoju transportu i telekomunikacji, budowę  kanalizacji i oczyszczalni ścieków. Nie jest możliwa turystyka tam, gdzie ścieki odprowadzane są do rowów melioracyjnych, rzek czy też jezior. Ważna jest także gospodarka odpadami, ponieważ  w okolicy nie mogą istnieć "dzikie" wysypiska śmieci, które spotykamy często w lasach i przy drogach. Wszystkie te przedsięwzięcia ułatwiają życie na mieszkańców oraz wpływają na podwyższenie standardu życia na wsi.
Pozostałymi funkcjami agroturystyki są; dbałość o środowisko, ożywianie tradycji i kultury na wsi oraz możliwość kontaktu z innymi.
Dbałość o ochronę przyrody, utrzymywanie czystości korzystnie wpływa na pobyt turystów w danej okolicy. Nikt nie będzie chciał wypoczywać w zanieczyszczonym i zdegradowanym środowisku. Ochronie musi podlegać powietrze, woda a także zieleń, która stwarza mikroklimat, zatrzymuje ptaki, a niektóre jej rodzaje w naturalny sposób oczyszczają glebę.
Pełniejsze wykorzystanie obiektów na wsi tj. domy kultury, zamki, stare budowle  czy obiekty sportowe, daje możliwość zachowania miejscowej kultury i tradycji. Wpływa także znacząco na jej wizerunek. Goście mogą poznać historię i obyczaje danej miejscowości, uczestniczyć w organizowanych imprezach wiejskich np. dożynki, noc świętojańska. funkcji Do funkcji wychowawczej agroturystyki, o której wspomina K. Przecławski zaliczyć można możliwość kontaktu z innymi, spotkania z gospodarzami oraz wymianę doświadczeń[6]. Funkcja ta jest związana z  poznawaniem różnych sfer rzeczywistości, poszerzaniem wiedzy, rozbudzaniem zainteresowań, szacunkiem dla pracy rolników, nauką różnego rodzaju czynności gospodarskich a także możliwością kontaktu z innymi ludźmi.

1.3              Uwarunkowania rozwoju agroturystyki
              Istnieje wiele czynników, które wpływają na rozwój agroturystyki. Poniżej opisane zostały  poszczególne z nich.
Jednym z głównych czynników warunkujących jej rozwój jest niska dochodowość mieszkańców wsi. Przekonanie mieszkańców wsi, że rozpoczęcie przez nich działalności agroturystycznej wpłynie na powiększenie ich dochodów powoduje, że coraz więcej ludzi zakłada taką działalność. Ważne jest, by mieszkańcy byli świadomi nie tylko wszelkich korzyści, jakie wynikają z tego przedsięwzięcia, ale także byli poinformowani o działaniu władz lokalnych na rzecz rozwoju agroturystyki. Rola władz gminnych powinna polegać na współpracy w organizacji szkoleń, współpracy z działającymi na terenie gminy ośrodkami doradztwa rolniczego i stowarzyszeń agroturystycznych.[7] Samorządy są uprawnione do występowania o dodatkowe środki finansowe wspierające lokalne projekty. Na terenie Polski działa także system doradztwa rolniczego, który  wpływa na rozwój przedsiębiorczości mieszkańców wsi, pomaga w zakresie wydawnictw reklamowych, prezentacji i sprzedaży oferty turystycznej. Program wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich zapewnia dopłaty, obniżenie podatków i wiele innych udogodnień, które zachęcają rolników do rozpoczęcia działalności agroturystycznej. Rozwój agroturystyki wiąże się nie tylko z korzyściami finansowymi w indywidualnych gospodarstwach, ale także niesie ze sobą ożywienie gospodarcze dla wielu podmiotów gospodarczych. Goście wydają pieniądze nie tylko tam gdzie są zakwaterowani. Robią zakupy w sklepie, zwiedzają muzea, korzystają z punktów gastronomicznych, parków rozrywki, wypożyczają sprzęt rekreacyjny. Występuje tu tak zwane zjawisko redystrybucji dochodu z miasta do wsi.[8] To kolejny czynnik wpływający na rozwój agroturystyki. Mieszkańcy miast przyjeżdżając do gospodarstw agroturystycznych „zostawiają” pieniądze na wsi. Dzięki temu rozwija się przedsiębiorczość na wsi (handel, gastronomia, warsztaty naprawcze), powstają rożnego rodzaju zakłady produkcyjne i usługowe, które zapewniają przychody ich właścicielom. Łatwo odróżnić zamożność ludzi, czerpiących korzyści z agroturystyki od ludności wiejskiej, która takiej szansy nie ma. Domy gospodarzy są odnowione, zagrody o wiele bardziej zadbane a wokół panuje porządek. Prowadzenie działalności, w której wynajmuje się do pięciu pokoi  nie wymaga rejestracji działalności gospodarczej. To duże ułatwienie dla kwaterodawców, ponieważ nie muszą prowadzić comiesięcznej biurokracji i ponosić związanych z tym dodatkowych kosztów. [9]
Rozwój agroturystyki uwarunkowany jest także czynnikami geograficznymi. Korzystne położenie  i walory przyrodniczo- krajobrazowe dają możliwości zaistnienia działalności agroturystycznej na danym obszarze. Wieś z mnóstwem zieleni, drzew, krzewów i kwiatów przyciąga turystów, którzy mogą przenieść się do miejsca, gdzie panuje wiejski spokój, podziwiać malowniczy krajobraz, spacerować po łące, uciec na samotny spacer do lasu oraz mieć okazję bliskiego kontaktu ze zwierzętami. Szczególnie ważne jest to dla dzieci, którym nawet najlepszy film przyrodniczy nie zdoła zastąpić fizycznej bliskości zwierząt. Atrakcyjność terenu, bogactwo kulturowe przyciągają turystów i zachęcają ich do poznania regionu. Mogą uczestniczyć oni w codziennych zajęciach jej stałych mieszkańców np. pracach polowych, pomagać w przygotowywaniu domowych potraw. Mają także okazję poznać wiele zwyczajów i obyczajów związanych z polską wsią.
W mieszkańcach większych miast, przyzwyczajonych do codziennego hałasu budzi się pragnienie ucieczki do miejsca, gdzie można odpocząć, zrelaksować się, zażyć świeżego powietrza . Gospodarstwa agroturystyczne dają taka możliwość, staja się odskocznią od codziennego życia. Dlatego urbanizacja również oddziałuje na rozwój agroturystyki. Agroturystyka w obecnych czasach staje się modą, przyciąga turystów. Gospodarstwa , mające bogate oferty potrafią zyskać wielu zwolenników takiego odpoczynku. Często do wyboru takiej formy wypoczynku zmusza nas stan zdrowia. W dobie choroby cywilizacyjnych jak najbardziej korzystny jest pobyt na wsi, gdzie o wiele spokojniej niż w mieście, na drogach mniejszy ruch, a co się z tym wiąże, mniej spalin i ulicznych odgłosów . Nie ma bilbordów, nachalnych reklam. Dodatkowym czynnikiem rozwoju agroturystyki jest wzbudzenie w mieszkańcach lokalnego patriotyzmu, poczucia przynależności do „małej ojczyzny”. Nie można zachęcić turystów do pobytu w danym miejscu, jeśli się go do końca nie pozna. Mieszkańcy wsi czasem nie zdają sobie sprawy z tego, w jaki ciekawym miejscu żyją. Dopiero kiedy zapoznają się z jego historią, ciekawostkami, zauważyć mogą jego niepowtarzalność. Rozwój agroturystyki uwarunkowany jest liczbą przybywających turystów. Duży popyt na takie usługi w danej miejscowości powoduje, że ta dziedzina będzie się rozwijać i doskonalić.
Aby przyciągnąć turystów ważne jest, by oferta sprostała ich wymaganiom. Czynnikami decydującymi o przyjeździe turystów jest niska cena, dobre warunki do wypoczynku, poczucie bezpieczeństwa. Gospodarstwa powinny  przygotowując ofertę  brać pod uwagę przede wszystkim  poszczególne segmenty rynku dla których kierowana jest oferta. Dla rodziców, którzy przybywają  z dziećmi ważne jest, by dostępny była plac zabaw, sprzęty dla dzieci np. rowery, zapewniony bezpieczny kontakt ze zwierzętami, czy potrawy powinny dostoso...