Historia filozofii jako historia idei myśli pedagogicznej.Wychowanie było zawsze powodem rozmyślań zastanawiano się, jak dobrze wychować dzieci były na ten temat liczne wywody. Problem był dość kontrowersyjny, różni myśliciele i filozofowie mieli różne poglądy na ten temat. Postaram się przedstawić poglądy trzech wybranych przeze mnie filozofów dotyczące wychowania. Arystoteles, żyjący w latach 384-322 p.n.e. nauki pobierał w najlepszej wówczas szkole tj. Akademii Platońskiej, prawdopodobnie bardzo lubił czytać, nawet stworzył pierwszą wielką bibliotekę. Jego poglądy były obaleniem poglądów Platona. Od roku 342 p.n.e. pełnił obowiązki wychowawcy na dworze Filipa Macedońskiego - zajmował się wychowaniem jego syna Aleksandra. Najprawdopodobniej to było pretekstem do stworzenia przez myśliciela własnej szkoły jaką było liceum - było ono swoistym rodzajem uniwersytetu w którym praca badawcza stanowiła ważny element. Dla niego celem życia był cel wychowania, które jest niezbędne do pełnego zrealizowania człowieka. Natomiast najważniejsze było wg. niego dla człowieka szczęście, to ono czyni człowieka wychowanym. Człowiek szczęśliwy jest dobry oraz prawy. U Arystotelesa etyka i wychowanie przenikają się nawzajem, dlatego też książki o etyce są podręcznikami sztuki życia. Trzy rzeczy czynią człowieka cnotliwym, a są to: natura, przyzwyczajenia i rozum, który kieruje naturą i przyzwyczajeniami oraz określa jak zgodnie z nimi postępować. Natomiast wszystko pozostałe zależy od wychowania - zależy od niego w pełni dostępne szczęście, dlatego wszelkie cnoty mądrość i szczęście zawdzięczamy wychowaniu. Arystoteles jest wyznawcą metody tzw. " złotego środka ". Uważał, że jeśli ktoś umie korzystać z własnego czasu i jest wolny to jest szczęśliwy. Bardzo ważne wg. Arystotelesa jest to by wychowanie nie miało charakteru treningu przygotowującego do jakiegoś zawodu, stanowczo odrzuca kształcenie w grze na instrumentach, zmierzające do mistrzostwa. Jednym z podstawowych celów wychowania jest spoczynek albo schole (etymologiczne źródło wyrazu szkoła), gdyż to one dają wolność od której zależy rozstrzygnięcie zasadniczych problemów każdego z nas, znajduje tu swe miejsce taki rodzaj wolności, który prowadzi do mądrości, czyli życia w obcowaniu z filozofią wypełnionego kontemplacją, przynoszącą rzeczywiste szczęście. Wychowanie prowadzi jednostkę ku cnocie, która jest źródłem szczęścia jak mówi Arystoteles: "Ponieważ państwo (...) jest wielością, należy je przez wychowanie ukształtować jako wspólnotę i jedność". Ważną rolę w procesie wychowania odgrywa państwo, które musi przystosować ustrój do wychowania. Więc, jeśli spoczynek ma być celem wychowania jednostki to wychowanie na poziomie państwowym powinno przysposabiać do pokoju. Wychowanie nie powinno ograniczać się wyłącznie do okresu młodości proces ten powinien obejmować całe życie, podobnie jak w systemie Platońskim na który składają się siedmioletnie okresy i tak: przed-szkolne - w okresie tym cała odpowiedzialność za wychowanie dzieci spoczywa na rodzicach. Arystoteles przewidział rozpoczęcie nauki przez dzieci od 7 lat w szkole obejmującej trzy cykle szkolne. Nauka taka trwałaby do 21 roku życia. Dla Arystotelesa edukacja jest sprawą państwową, dlatego szkoły powinny być publiczne. Edukacja jest zarezerwowana wyłącznie dla dzieci obywateli, inni nie są uznawani w pełni istoty ludzkie. Arystoteles nie określa sprawy edukacji dziewcząt, oczywiście uważa je za gorsze, ale w pełni nie precyzuje tej sprawy. Filozof potępia stanowczo uczenie się rzeczy zbędnych, natomiast uznaje cztery przedmioty nauczania: gramatykę, ćwiczenia fizyczne, muzykę i rysunki. Podstawowym składnikiem wszelkiego systemu wychowawczego są nauczyciele. Celem ćwiczeń fizycznych nie powinno być"produkowanie" rekordzistów za wszelką cenę. Uczniowie nie powinni być zmuszani do tego co nie mieści się w granicach ich zdolności. Wychowanie powinno przebiegać przez stadia odpowiadające naturze człowieka, na którą składa się dusza, ciało i rozum. Arystoteles określa dwie wzajemnie uzupełniające się kategorie wychowania: oparte na rozumie i oparte na przyzwyczajeniach. Dla niego wychowanie nie jest czymś czemu uczeń ma się poddać, przeciwnie jest znaczącą aktywnością, która jest dla niego przyjemnością. Wychowanie przez przyzwyczajenie, wiąże się z naśladownictwem, doświadczeniami i z pamięcią. Wychowanie przez rozum także oparte jest na przyzwyczajeniu, jest ono zorientowane na to co uniwersalne, co wykracza poza doświadczenie. Opiera się ono na dwóch metodach: epagoge, czyli indukcyjnym wprowadzeniu do zagadnienia oraz na dowodzeniu. Dla Arystotelesa "wszelkie nauczanie i poznawanie rozumowe pochodzi z wiedzy wcześniejszej ". Jak się okazuje kształcenie odwołujące się do rozumu w znacznej mierze tożsame jest z podejściem naukowym lub z filozofią teoretyczną, tak jak kształcenie oparte na przyzwyczajeniu pokrywa się z działaniem etycznym lub filozofią praktyczną. Cel pozostaje ten sam: szczęście, jedność cnoty i mądrości, kontemplacyjne życie, mędrca. Podstawowym narzędziem wychowania jest język, istotną rolę odgrywa też słuchanie.Teorię wychowania można uznać za ważny składnik całej myśli filozoficznej Arystotelesa, tworzy ono kulturę. Mimo upływu wieków teoria arystotelowskiego wychowania nie straciła swej aktualności.Konfucjusz (551-479 p.n. e.) to wybitny nauczyciel, filozof i teoretyk polityczny oraz twórca feudalnego systemu edukacji. Wpływ jego teorii pedagogicznych widoczny jest po dziś dzień. Przez wszystkie lata swego życia Konfucjusz czerpał przyjemność z uczenia się i nauczania. Pierwszym zadaniem nauczyciela jest rozpoznawanie kręgu swoich słuchaczy, natomiast lekcje przeznaczone są dla wszystkich mężczyzn bez wyjątków. Zatem oznaczało to, to że jego uczniowie pochodzili zarówno z najniższych jak i z najwyższych klas społecznych co zwiększało dostęp do edukacji, a także umożliwiało to dostęp do władzy ludziom z niższych warstw. Konfucjusz wychodził z zasady politycznej, że cnota jest niezbędna do rządzenia oraz, że ludzi od siebie oddalają przyzwyczajenia. Doskonaląc wzorce moralne jednostek sprawia, że społeczeństwo staje się bardziej cnotliwe tzn. posłuszne wobec prawa oraz wszyscy podążają drogą cnoty. Konfucjusz krytykował protekcyjny system przekazywania stanowisk z pokolenia na pokolenie, proponował by nominacji na stanowiska dokonywano z uwzględnieniem zasług, uważał że zadaniem edukacji jest kształcenie zdolnych jednostek - łączących w sobie kompetencje i cnotę. Określił dwa główne filary edukacji: nauki moralne, którym przyznawał priorytet ; oraz przekazywanie wiedzy. Podkreślał konieczność pielęgnowania cnoty oraz otrzymania edukacji moralnej przez każdego - dzięki temu zapanowałby porządek w sprawach rodzinnych, państwo miałoby właściwe rządy, a ludzie żyliby bezpieczniej i pokój szerzyłby się naokoło. Konfucjusz zajmował się też intelektualnym rozwojem swych uczniów oraz zaszczepianiem im kultury, zdolności i umiejętności, opracował sześć ksiąg stanowiących źródło wiedzy i podstawę nauczania. Najważniejsze wg. niego przedmioty nauczania to: obyczaj, muzyka, strzelanie z łuku, powożenie, kaligrafia, matematyka. Główne założenia pedagogiki to dostarczanie uczniom wiedzy zgodnie z ich uzdolnieniami ; inspirowane i kierowane pracą uczniów ; stopniowanie trudności ; wzbogacanie swej wiedzy poprzez uczenie innych itd. Nauczyciel powinien być przede wszystkim oddany z pasją swej pracy, musi mieć rozległą i głęboką wiedzę oraz powinien kochać i rozumieć swych uczniów, powinien przyczyniać się do rozwoju ucznia. John Dewey (1859-1952) to amerykański filozof pierwszej połowy dwudziestego wieku, był członkiem - założycielem i członkiem władz Klubu Dyrektorów Szkół Okręgu Michigan. Opracował fundamentalne zasady własnej filozofii wychowania i zaczął kreślić wizję szkół odpowiadających tym zasadom. Myśl, dowodził nie jest zlepkiem wrażeń zmysłowych ani tworem rzeczy nazywanej świadomością ani też wyrazem Absolutnego Umysłu, lecz instrumentalną funkcją pośredniczącą, która rozwinęła się aby służyć ludzkiemu przetrwaniu i dobru. Oznaczało to "konieczność sprawdzania myśli w działaniu, jeżeli myśl ma stawać się wiedzą ".Dewey zarysował projekt pedagogiki ugruntowanej na jego własnym funkcjonalizmie i pragmatyzmie. Po dłuższych obserwacjach Dewey nabył pewności, że nie istnieje żadna istotna różnica w dynamice doświadczenia dzieci i dorosłych, gdyż tak samo były istotami aktywnymi, które uczyły się przez konfrontację sytuacji praktycznych powstających w toku działalności wyrażającej ich zainteresowanie. Myślenie było dla każdego narzędziem rozwiązywania problemów doświadczenia, a wiedza stanowiła nagromadzenie mądrości generowanej przez rozwiązywanie problemów. Taka teoretyczna intuicja została zignorowana. Dewey zakładał, że dzieci przychodzą do szkoły w postaci czystych kartek, które dopiero zostaną zapisane przez nauczycieli. Nauczyciele musieliby posiadać szerokie wykształcenie , oraz powinni towarzyszyć dziecku. Wychowanie może być jedynie organizacją, przyspieszeniem procesu podstawowego dla każdej społeczności; jest ono koniecznością życiową, zapewnieniem ciągłości społecznej przez adaptację nowych pokoleń. Wychowanie jest procesem społecznym, dokonuje się ono przez najszerzej pojęte uczestnictwo jednostki w życiu społecznym, dlatego szkoła powinna być pojęta jako instytucja społeczna. Nauczanie powinno być powiązane z działaniem, winno być wciąganiem nowych pokoleń w ciągłe doświadczenie społeczne, winno być nauką praktyczną.Teoria wychowania Deweya była zastosowaniem podstawowych tez instrumentalizmu do problemów wychowania. Wychowanie powinno być uczeniem myślenia i moralnego postępowania, dlatego myśliciel kładł wielki nacisk na wychowanie poprzez zajęcia praktyczne oraz wykorzystanie w procesie wychowawczym wszystkich elementów emocjonalnych. Wychowanie jest podstawowym obowiązkiem i podstawową funkcją społeczeństwa. Ogólnie rzecz biorąc, pragmatyczna teza o jedności myśli i działania prowadziła do odrzucenia tradycyjnego rozdziału sfery aktywnej od pasywnej, życia od myśli ; negowała wyodrębnienie myśli i czynu, by prymat przyznać działaniu. Myśl jest czynnością o charakterze praktycznym, zostaje powołana przez potrzeby działania i woli, a ponadto sama ma strukturę działania praktycznego. Myśl jest traktowana jako środek do realizacji celu. Teza o jedności myśli i działania prowadzi do ujęcia czynności poznawczych jako czynności praktyczne zaangażowanych, jest więc pewną szczególną interpretacja natury przeżyć poznawczych. Istotą tej interpretacji jest negacja odróżnienia podejścia teoretycznego od podejścia praktycznego ; myślenie jako czynność ma naturę praktyczną, czynności teoretyczne zostają przeinterpretowane na zdarzenia praktyczne. Skoro myślenie jest czynnością praktyczną, to wytwarzanie przez nie treści dotyczą ludzkiego działania, są myślami , których przedmioty pojawiają się jako środki i cele, jako dobra zaspokajające potrzeby praktyczne. Pragmatyzm dokonuje reinterpretacji natury myśli, a co za tym idzie i całego poznania i wartościowania. Prowadzi to do nadania szczególnego charakteru rzeczywistości empirycznej. Jedyną rzeczywistością staje się tym samym świat doraźnego praktycznego działania. Dewey proponował szkołę, która mogłaby zapewnić pracę teoretyczną w powiązaniu z wymaganiami praktyki jako najbardziej istotny element wydziału pedagogiki. Filozofia wychowania Deweya została pośmiertnie silnie zaatakowana przez oponentów postępowego wychowania. Sądzę, że tak jak kiedyś zastanawiano się jak wychowywać i to wychowywać dobrze i z dobrymi skutkami, tak również dziś zastanawiamy się nad tym samym. BIBLIOGRAFIA: "Myśliciele - o wychowaniu" Cz. Kupisiewicz ; I.Wojnar "Filozofia a nauka " red. Z. Cackowski "Wprowadzenie do filozofii" K. Jaspers
XMedzik30