PREZENTACJA.doc

(245 KB) Pobierz
PREZENTACJA

PREZENTACJA

Stres przyjaciel czy wróg?

 

cz.I. Fazy stresu

 

Aktualnie w teorii stresu dominują dwa kierunki wyróżniające istnienie tzw. stresu biologicznego i stresu psychologicznego. Koncepcje te na pozór rozbieżne mają jednak elementy wspólne. Kto z nas nie przeżywał tremy przed pierwszą randką? Wielu z nas czuje przysłowiowa pustkę w głowie przed egzaminem. Często w takich sytuacjach czujemy napięcie mięśniowe, suchość w ustach, przyspieszone bicie serca, pocą się nam dłonie. Łącząc to, co się dzieje w naszym organizmie – określony stan emocjonalny, psychikę z objawami fizjologicznymi mamy w najprostszy sposób wytłumaczony stres psychiczny i biologiczny. Podłoże i mechanizm ich powstania jest jednak o wiele bardziej złożonym procesem.

Stresem biologicznym nazywamy wszystkie reakcje anatomiczne i fizjologiczne zachodzące w organizmie, które zachodzą przy udziale układu hormonalnego i nerwowego, zmierzające w kierunku przezwyciężenia działającego czynnika szkodliwego.

Jest on kontrolowany przez układ podwzgórzowo – przysadkowo – nadnerczowy układu hormonalnego i układ nerwowy -  część współczulną układu autonomicznego.

W podwzgórzu (w jądrze przykomorowym) będącego częścią międzymózgowia jest produkowany hormon zwany kortykoliberyną (CRH), który na drodze neurosekrecyjnej pobudza przedni płat przysadki mózgowej do syntez hormonu adrenokortykotropowego (ACTH). Jest to hormon o charakterze tropowym – pobudza on narząd docelowy jakim jest nadnercze  do wydzielania swego własnego hormonu. ACTH oddziałuje bezpośrednio na obwodową część nadnerczy - warstwę korową. To ona produkuje hormony sterydowe tzw. glikokortykoidy (kortyzol i kortykosteron), które regulują metabolizm węglowodanów, protein i lipidów ponieważ :przyspieszają syntezę glikogenu wątrobowego, podnoszą poziom glukozy we krwi, utrzymują prawidłową pobudliwość wszystkich grup mięśni, hamują reakcje alergiczne. Wszystkie takie procesy fizjologiczne obserwowane są u ludzi w momencie oddziaływania stresora na organizm. To bodźce stresowe są odpowiedzialne za wzrost poziomu hormonów w układzie podwzgórzowo – przysadkowo – nadnerczowym. 

              Z regulacją humoralną poprzez podwzgórze ściśle powiązana jest część autonomiczna układu nerwowego,  która razem z nim współdziała w odpowiedzi na stres. To część współczulna (sympatyczna) poprzez uwalniane mediatory adrenalinę i noradrenalinę działa pobudzająco na organizm człowieka : przyspieszeniu ulega tętno, zwiększa się przepływ krwi

oraz ciśnienie krwi, rozszerzają się źrenice, zwolnieniu ulega motoryka układ pokarmowego, zwiększa się intensywność wydzielanego potu. Dodatkowo te reakcje fizjologiczne „wspomaga” adrenalina i w mniejszym stopniu noradrenalina  uwalniane przez część rdzeniową nadnerczy, który jest pod kontrolą układu nerwowego. Wydzielanie adrenaliny związane jest z wysoką aktywnością organizmu i warunkuje zdolność do intensywnego wysiłku. Jeżeli jednak poziom adrenaliny jest zbyt wysoki lub zwiększa się częstotliwość jej wydzielania może to spowodować trwałe, negatywne skutki dla organizmu np. utrzymujące się wysokie ciśnienie krwi.

O ile pod wpływem działającego stresora obserwuje się natychmiastową,  pobudzającą do działania reakcję organizmu to powrót do stanu pierwotnego jest procesem powolnym i długotrwałym. Wspomaga go część przywspółczulna układu autonomicznego, który hamuje pobudzenie, działa przeciwstawnie do części współczulnej np. zwalnia tętno, obniża ciśnienie krwi .

Zatem reakcje stresowe organizmu to wypadkowa działania układu hormonalnego oraz systemu mieszanego nerwowo – hormonalnego. Omówiony mechanizm reakcji fizjologicznych i anatomicznych na czynnik stresujący nazwany został przez Hansa Selye’go Ogólnym Zespołem Adaptacyjnym (GAS – General Adaptation Syndrome).

Tak rozumiana reakcja organizmu przebiega w trzech etapach :

§         reakcji alarmowej, czyli mobilizacji sił organizmu, rys. 1

§         odporności, czyli procesów o charakterze adaptacyjnym, rys. 2

§         wyczerpania, pojawia się wtedy, gdy stresor działa zbyt długo lub zbyt intensywnie, co doprowadza do utraty zdolności obronnych organizmu. (może dojść do zaburzeń psychosomatycznych (podstawa wielu chorób), owrzodzeń narządów wewnętrznych, nieżytów jelit, bólów krzyża, zapalenia skóry, otyłości, astmy, choroby niedokrwiennej serca, miażdżycy, nadciśnienia, choroby wrzodowej, bezsenności, drażliwości, depresji, lęku, braku apetytu)

Mechanizm tych złożonych zależności przedstawia  rysunek nr 3.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

rysunek 1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

rysunek 2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

rysunek 3

Stres psychologiczny – to zmiany zachodzące na poziomiepsychologicznych

mechanizmów regulacyjnych, czyli w obszarze emocjonalno – motywacyjnym.

Mechanizm powstania nawiązuje do stresu biologicznego, bowiem powiązany jest   z funkcjonowaniem ośrodkowego układu nerwowego, częścią mózgowia jakim jest układ limbiczny ( rąbkowy ).

Układ ten obejmuje szereg rozsianych struktur między innymi : hipokamp, ciało modzelowate oraz filogenetycznie najstarsze części kory mózgowej np. zakręt obręczy, które kontrolują główne ośrodki podwzgórza tj. somatyczne, autonomiczne jak  i wewnątrzwydzielnicze. To tutaj zlokalizowane są ośrodki motywacyjne, których zadaniem jest zaspakajanie naszych potrzeb np. ośrodki wyzwalające aktywność somatyczną, ośrodek głodu, sytości, pragnienia, agresji, ucieczki, rozrodczy. Jeśli nasze potrzeby są niezaspokojone to człowiek dąży do ich realizacji – pojawia się wówczas działanie.

To tutaj również, w podwzgórzu dochodzi do oceny emocjonalnej docierających ze środowiska bodźców, czyli interpretacja otaczającej nas rzeczywistości, tutaj również „powstają” nasze uczucia.

Emocje i związane z nimi uczucia spełniają rolę regulatorów naszej działalności  i aktywności. To one pobudzają ośrodki korowe kształtując tym samym nasze zachowanie, procesy poznawcze, myślenie, interpretacje zjawisk.

Można zatem stwierdzić, że o ile układ limbiczny dokonuje analizy emocjonalnej, to kora mózgowa interpretuje określone zjawiska dzięki, którym dochodzi do odpowiedniej reakcji ze strony naszego organizmu, czyli pobudzenia oraz  aktywności.  

              Psychologia stresu wyjaśnia, że podstawowym mechanizmem, który kształtuje nasze reakcje na stresory  są indywidualne różnice poznawcze. (Lazarus, Folkman 1983). Zdaniem Lazarusa stres psychologiczny to „świadome lub nieświadome poczucie człowieka, że znalazł się w niebezpieczeństwie”2

              Analogicznie do wyróżnionych trzech faz stresu biologicznego wyróżnia się trzy fazy stresu psychologicznego, którymi są:

§         faza mobilizacji, podczas której następuje aktywizacja procesów psychologicznych i behawioralnych np. przyspieszone procesy myślowe, wzrost zdolności zapamiętywani, energiczne ruchy somatyczne,

§         faza rozstrojenia, pojawia się spadek aktywności i pobudzenia, który jest spowodowany przedłużającym się czasem działania stresora. Skutkiem tego jest spadek koncentracji uwagi, spowolnieniu ulega motoryka, pojawiają się działania schematyczne.

§         faza destrukcji pojawia się przy nadal działającym czynniku stresującym. Następuje całkowite załamanie się motywacji, człowiek nie radzi sobie z sytuacją, występuje jej niewłaściwa ocena, często człowiek poddaje się. W fazie tej można zaobserwować gwałtowne reakcje np. płacz, agresję czy energiczne poszukiwanie pomocy.

 

Podsumowując informacje o stresie psychologicznym można stwierdzić, że:

§         stres psychologiczny jest stanem psychiki,

§         na skutek działania stresora pojawia się reakcja organizmu,

§         czynnikami stresującymi według teorii psychologicznej są zagrożenia dla organizmu, przeszkody w działaniu, które pochodzą z zewnątrz, czyli ze środowiska,

§         stres psychologiczny ma charakter subiektywnych wrażeń, które wynikają   z naszej percepcji otoczenia, oceny zjawisk, zdarzeń czy procesów w nim zachodzących.

 

Aktualnie w teorii stresu dominuje tzw. holistyczna koncepcja stresu, która łączy ze sobą pojęcie stresu biologicznego i psychicznego, ponieważ ciało i psychika człowieka tworzą jedność, to jeden dobrze zintegrowany organizm (H. Selye 1979, Maslow 1954). Wydaje się to całkowicie uzasadnione, bowiem trudno jest oddzielić cielesność od procesów poznawczych.

 

Cz. II. Aspekty biochemiczne stresu.

 

Wszystkie powyżej przedstawione mechanizmy są wynikiem działania odpowiednich hormonów i reakcji zachodzących na poziomie komórkowym.

Po za wcześniej wymienionymi hormonami w organizmie człowieka pod wpływem stresowa wydzielane są również:

substancja P, VIP, prolaktyna, hormon wzrostu, endogenne opioidy, egzogenne opioidy, lipokortyny, niektórych cytokin, kolegenazy, białka szoku termicznego, NO, cAMP, białko p53, wolne rodniki a także antyoksydantów.

 

 

Omówmy działanie najważniejszy z punktu widzenia naszej odporności.

1)     substancja P(SP)

-          receptory dla substancji P stwierdzono m.in. na powierzchni komórek tucznych, limfocytów T i B;

-          odgrywa ważną rolę w regulowaniu procesu zapalnego, posiada właściwości chemotaktyczne;

-          wpływa na: a) stymulację proliferacji limfocytów T,

b) produkcję przeciwciał przez limfocyty B,

c)      produkcję przez makrofagi prostaglandyny E, leukotrieny C4 oraz cytokin: IL-1, TNF, IL-6, IL-12, gdy działa wraz z liposacharydami,

d)     powoduje uwalnianie histaminy z komórek tucznych,

e)      promuje migrację eozynofili,

f)       nasila chemotaksję i fagocytozę,

g)     wzmaga proliferację limfocytów w odpowiedzi na mitogen.

 

2)     VIP

-          syntezowany i wydzielany zarówno przez komórki efektorowe układu odpornościowego, jak i neurony unerwiające tkanki limfatyczne;

-          receptory dla VIP stwierdzono na powierzchni limfocytów T i B oraz mysich i szczurzych makrofagów otrzewnowych;

-          wpływa na: a) limfocyty T, powodując zahamowanie wywołanej mitogenem odpowiedzi proliferacyjnej oraz migracji do narządów limfatycznych, tj. węzłów chłonnych, i kępek Peyera,

b) zmniejsza uwalnianie IFN-g i IL-2 ze stymulowanych limfocytów T wielu tkanek- m.in. śledziony, kępek Peyera, podskórnych węzłów limfatycznych,

c) zależnie od stężenia wywiera przeciwstawny efekt na leukocyty- wyższe stężenia hamują, niższe stymulują ich migrację,

a)      pobudza produkcję IgA w śledzionie oraz IgM w kępkach Peyera.

 

3)     endogenne opioidy

-          obecność receptorów opioidowych stwierdzono na powierzchni limfocytów T i B (d, k ), makrofagów (m3, k) oraz komórkach śródbłonka (m3);

-          prekursorem opioidów endogennych (endogennych peptydów opioidowych) jest proopiomelanokortyna (POMC);

-          przedstawicielem jest, np.:Met-enkefalina;

-          powoduje ona: a) nasilenie proliferacji aktywowanych limfocytów T,

b) pobudza syntezę IL-2, sekrecję immunoglobulin przez limfocyty B,

c) nasila naturalną cytotoksyczność komórek NK oraz syntezę nadtlenków przez granulocyty;

-          b-endorfina działa na : a) komórki T i B (j.w.), natomiast jej wpływ na komórki NK, oprócz pobudzenia ich cytotoksyczności, polega również na zwiększeniu produkcji przez nie IFN-g,

b) zwiększa uwalnianie histaminy przez mastocyty.

 

4)     egzogenne opioidy

-          morfina- wpływa na: a) osłabienie odpowiedzi komórkowej i humoralnej,

b) hamuje proliferację limfocytów T,

c) zmniejsza aktywność komórek NK,

d)     upośledza wydzielanie TNF z komórek mononuklearnych krwi obwodowej,

e)      zmniejsza ogólną liczbę komórek plazmatycznych,

f)       hamuje proliferację limfocytów stransformowanych wirusem Epstein-Barr, komórek  białaczki z limfocytów B oraz komórek ludzkiego raka płuc,

g)     pobudza proliferację chłoniaka z limfocytów T oraz białaczki K562.

5) Lipokortyny - białka wiążące się z fosfolipidami błon komórkowych, uniemożliwiają fosfolipazie A2 uwolnienie z nich kwasu arachidonowego. W konsekwencji ulega przerwaniu szlak wytwarzania mediatorów zapalenia- pochodnych kw. arachidonowego- przez cykoloksygenazę (synteza prostaglandyn) i lipooksygenazy (synteza leukotrienu). W obecności lipokortyn zmniejsza się zdolność monocytów i neutrofilów do fagocytozy i chemotaksji. Hamują również czynność receptorów dla fragmentu Fc Ig G, nie wpływając na jego ekspresję na powierzchni.

Jedną z ważniejszych, wspólnych cech reakcji komórek na czynniki stresogenne jest znaczne zwiększenie syntezy białek odpowiedzi stresowej, które w normalnych warunkach spełniają funkcje podtrzymujące czynności życiowe komórki.

6) Białka stresu (stress proteins), do których należą białka szoku termicznego (heat shock proteins, HSP) i białka produkowane w warunkach niedoboru glukozy (glucose regulated proteins, grp), są produkowane przez komórki poddane działaniu czynników uszkadzających i odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu komórkowych mechanizmów homeostatycznych.

Spełniają one zasadniczą rolę w organizacji , zwijaniu, transporcie innych cząsteczek  i stabilizacji budowy białka. Klasyfikacja białek stresu opiera się na ich ciężarze cząsteczkowym. Funkcje białek szoku termicznego:

1)     zdolność do łączenia się z innymi białkami, co wymaga hydrolizy ATP,;

2)     regulacja stanu czynnościowego cytoplazmatycznych receptorów dla hormonów sterydowych ( HSP90- oddziałuje z glikokortykoidami). HSP90 łączą się z tymi receptorami, hamując interakcję z chromatyną jądra komórkowego;

3)     indukcja tolerancji termicznej 9HSP100 i HSP90);

4)     udział w procesie degradacji białek cytozolowych- łączenie uszkodzonych białek z ubikwityną . powstały produkt jest rozpoznawany przez układ enzymatyczny obecny w cytozolu i niszczony;

5)     udział w metabolizmie białek komórkowych (HSP70)- połączenia białek cytozolu z HSP70 zmienia ich właściwości fizykochemiczne (przenikalność przez błony biologiczne, strukturę II,III, i IV- rzędową , zdolność do wiązania z innymi białkami) i w ten sposób może regulować przemieszczanie białek pomiędzy przedziałami komórkowymi, utrzymując określony stan czynnościowy białek, uczestniczyć we wstępnym etapie degradacji.

 

7) Wolne rodnik i- można zdefiniować jako atomy lub cząsteczki z jednym lub więcej nie sparowanymi elektronami na zewnętrznej powłoce elektronowej. Wiele rodnik...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin