polityka ekonomiczna..doc

(260 KB) Pobierz

1.    FUNKCJE POLITYKI EKONOMICZNEJ W RÓŻNYCH SYSTEMACH SPOŁECZNO-GOSPODARCZYCH

 

polityka ekonomiczna – bezpośrednie kierowanie gospodarką narodową przez państwo lub pośrednie oddziaływanie państwa na funkcjonowanie tej gospodarki

 

Kierunki oddziaływań polityki gospodarczej państwa w gospodarce mieszanej (rynkowej):

 

1)   polityka ekonomiczna oddziaływuje na gospodarkę poprzez zapewnienie stałego dopływu środków niezbędnych do wykonywania przez państwo funkcji wewnętrznych i zewnętrznych. Siła państwa zależy od potencjału gospodarki narodowej, dlatego państwo musi nie tylko ustanawiać i pobierać podatki, ale też wspierać rozwój gospodarki narodowej.

2)   polityka ekonomiczna w niektórych krajach wspiera funkcjonowanie i rozwój sektorów gospodarki nie cieszących się dostatecznym zainteresowaniem prywatnych przedsiębiorstw (kolej, poczta, szkoły, upaństwowione przedsiębiorstwa)

3)   polityka ekonomiczna stara się zapewnić ochronę działalności gospodarczej obywateli przed zagraniczną konkurencją

4)   polityka ekonomiczna stara się chronić konkurencję przed organizacjami monopolistycznymi

5)   usuwa zagrożenia rozwoju gospodarczego przez przeciwdziałania czynnikom wywołującym kryzysy oraz pobudzanie koniunktury

6)   podejmuje problemy ochrony środowiska naturalnego i przestrzennego ładu w zagospodarowaniu kraju

7)   utrzymuje w państwie ład społeczny, osłania słabsze warstwy, reguluje warunki pracy i płacy

 

System realnego socjalizmu:

zapoczątkowany przez rewolucję bolszewicką w 1917r. w Rosji. Jest to koncepcja bezpośredniego kierowania gospodarką przez aparat państwowy i partyjny. W wyniku tego systemu zostały upaństwowione przedsiębiorstwa oraz wszelkie formy działalności gospodarczej. Aparat państwowy przejął czynności regulacyjne.

 

1)   organizowania gospodarki, tworzenia i zmieniania jej struktury organizacyjnej

2)   planowania działań gospodarczych, ustalania rozmiarów i kierunków produkcji oraz inwestycji

3)   zapewnienia realizacji wytyczonych planów, dyscyplina, kontrola wydawanych poleceń

4)   rozdzielanie czynników produkcji i wytworzonych produktów

 

Okres transformacji ustrojowej

To odbudowa ustroju opartego na zasadach demokracji, własności prywatnej i rynkowej regulacji procesów ekonomicznych w krajach Europy Środkowej i Wschodniej.

 

Funkcje polityki gospodarczej w okresie transformacji:

 

1.    demontaż instytucji i struktur systemu nakazowo-rozdzielczego

2.    kreowanie warunków umożliwiających uruchomienie i prawidłowe działanie mechanizmów regulacji rynkowej

3.    przekształcenie własnościowej struktury gospodarki – prywatyzacja

 

Kuracja szokowa to realizacja podstawowych działań przeobrażających w krótkim czasie.

 

2.    CELE I UWARUNKOWANIA POLITYKI EKONOMICZNEJ

 

Uwarunkowania polityki ekonomicznej:

1.    zewnętrzne – sytuacja międzynarod., możliwości eksportowe i importowe

2.    wewnętrzne – uwarunkowania ustrojowo-systemowe, geograficzno-przyrodnicze, społeczne, wyznaczanie poziomu społeczno-gospodarczego

 

Uwarunkowania zewnętrzne:

 

1.    Otoczenie międzynarodowe ma wpływ na możliwości i ograniczenia polityki ekonomicznej, które wynikają z położenia geograficznego, determinującego sytuację kraju i możliwości współpracy z innymi krajami.

2.    Uwarunkowania wynikające z sytuacji międzynarodowej, z przynależności danego kraju do określonych ugrupowań militarnych, politycznych i gospodarczych pociągają za sobą konsekwencje w rodzaju przyjmowania na siebie zobowiązań, które trzeba wypełniać. Ograniczenia i uwarunkowania wiążą się z przynależnością do rozwijających się wspólnot polityczno-gospodarczych, np. UE, a także międzynarodowych organizacji gospodarczych – WTO (Światowa Organizacja Handlu).

3.    Czynnikiem uwarunkowań zewnętrznych są warunki wymiany, tzw. „terms of trade” – stosunek wg. którego towary eksportowane są wymieniane za granicą na towary importowane. Określa się go najczęściej w formie wartościowej. Im wskaźnik cenowy terms of trade jest wyższym tym lepiej dla kraju eksportującego.

4.    zadłużenie wobec zagranicy (stan zobowiązań i należności w stosunku do zagranicy) – problemem stają się warunki regulowania zobowiązań (koszty obsługi kredytów)

5.    stan i strukturę zagospodarowania regionów przygranicznych krajów sąsiednich

 

Uwarunkowania wewnętrzne

 

·         czynniki przyrodnicze (bogactwa naturalne) – zasoby surowców mineralnych, wody, gleb, lasów. Środowisko naturalne jest nośnikiem zasobów występujących w ilościach ograniczonych, niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej oraz do zaspokajania potrzeb biologicznych i społecznych człowieka.

·         uwarunkowania materialne – wyposażenie kraju w majątek trwały produkcyjny i infrastrukturalny. Od majątku trwałego zależy poziom efektywnego zatrudnienia zasobów pracy żywej i wykorzystanie zasobów naturalnych. Stan infrastruktury określa poziom życia i zaspokajania potrzeb indywidualnych i społecznych.

·         uwarunkowania ludzkie – podstawowe znaczenie mają: liczba i struktura ludności kraju oraz struktura narodowościowa. Liczba i struktura ludności określa potencjał zasobów pracy żywej kraju oraz liczebność różnych grup odbiorców produkcji społecznej. Uwarunkowania te wyznaczają możliwości i potrzeby w dziedzinie kształtowania zatrudnienia, rozbudowy infrastruktury społecznej. Bardzo ważny dla polityki gospodarczej jest stosunek społeczeństwa do władzy, która tę politykę formułuje i prowadzi. Mówi się także o pozytywnych i negatywnych cechach charakteru narodowego i jego wpływie na zachowania przedstawicieli różnych nacji w procesie gospodarczym.

 

Mówiąc o uwarunkowaniach musimy rozpatrywać je w kategoriach czasu (długo- i krótkookresowe).

 

Cele polityki ekonomicznej w krajach kapitalistycznych:

 

·         tworzenie warunków umożliwiających rozwój przedsiębiorstw prywatnych

·         przełamanie ograniczeń koniunkturalnych

·         zapewnienie stałej stopy wzrostu gospodarczego

·         pełne zatrudnienie

·         stabilizacja cen

·         równowaga bilansu płatniczego

 

Cele w krajach realnego socjalizmu:

 

·         poprawa warunków bytowych ludności przez kształtowanie stopy wzrostu gospodarczego

·         przeobrażenie struktury tego wzrostu

 

Cele ogólne:

 

1.    ustrojowo-systemowe i polityczne – prymat polityki nad ekonomią – zasada ta miała na celu respektowanie podstawowych wartości dla narodu powszechnie uznawanych i akceptowanych przez społeczeństwo. Tak naprawdę miała na celu podtrzymywanie władzy partii.

2.    ekonomiczne wiążą się z pomnażaniem bogactwa kraju i powiększaniem podstaw dobrobytu społecznego. Dobrobyt – zaspokajanie na wysokim poziomie biologicznym i społecznym potrzeb ludności. Ważne jest też dążenie do umacniania zdolności konkurencyjnej gospodarki narodowej wobec otoczenia i zwiększania jej udziału w międzynarodowym podziale pracy. W zbiorze celów znajdują się też założenia dotyczące przekształceń strukturalnych gospodarki. Z przekształceniami wiążą się cele polityki przestrzennego zagospodarowania kraju i rozwoju regionalnego. Należy kształtować też cele niższego rzędu:

1)   wzrost przedsiębiorczości

2)   inicjatywa

3)   innowacyjność

4)   swoboda prowadzenia działalności gospodarczej

Ważne miejsce zajmuje równowaga gospodarcza, która jest warunkiem sprawnego funkcjonowania systemu gospodarczego.

3.    społeczne – dobrobyt obejmuje także elementy związane z podziałem dochodu narodowego. Na dobrobyt wpływa wysoki poziom dochodów i zabezpieczenia bytu materialnego, warunków życia, zdrowia, mienia, a także sprawiedliwy podział dochodów, gwarancja zatrudnienia i godziwe wynagrodzenie. Niedostatek jest przeciwieństwem dobrobytu. Stan ten tworzą: bezrobocie (jawne lub ukryte), niskie płace, nierówności dochodów, brak szans awansu i poprawy warunków życia.

egalitaryzm – równa płaca dla wszystkich

Należy dążyć do:

·         wyrównania szans wszystkich obywateli w zdobywaniu wykształcenia

·         -||- uzyskania pracy i płacy zgodnej z kwalifikacjami

·         dbać o osłonę grup społecznych i jednostek najsłabszych

·         zwalczania nędzy

4.    ekologiczne – ochrona przyrody wymaga ograniczeń i uwarunkowań w prowadzeniu działalności gospodarczej oraz działań zabezpieczających przed zanieczyszczeniem wody, powietrza, gleby, a także rekultywację środowiska na obszarach zrujnowanych.

5.    militarne – im więcej środków przeznaczamy na obronę militarną, tym mniej jest ich na pozostałe cele. Polityka ekonomiczna zmierza do uformowania odpowiedniej struktury gospodarki (przemysłu), przez rozwój gałęzi zdolnych do wytwarzania materiałów do produkcji sprzętu wojskowego (hutnictwo, przemysł maszynowy, elektrotechniczny, lotniczy)

 

3.    PRZEDMIOT ODDZIAŁYWAŃ POLITYKI EKONOMICZNEJ

 

Państwo – znajduje się wśród prowadzących politykę gospodarczą – jest podmiotem najważniejszym. Obejmuje terytorium całego kraju. Przedmiotem oddziaływań państwa w dziedzinie regulowania problemów społeczno-gospodarczych jest gospodarka narodowa – obejmuje łącznie wszystkie gospodarstwa indywidualne i zespołowe na terytorium państwa.

 

Międzynarodowa wspólnota – tworzona jest przez państwa zainteresowane wzajemną współpracą, np. Unia Europejska. Terytoria krajów Unii tworzą jeden obszar gospodarczy.

 

Gospodarka narodowa („wielki system społeczny”) często korzysta z zewnętrznych źródeł zasilania. Obroty między gospodarką a otoczeniem w dłuższych okresach muszą być zrównoważone. Stan gospodarki kraju rozstrzyga o poziomie zaspokajania potrzeb narodu.

 

Najważniejsze ujęcia w badaniu gospodarki narodowej:

1.    zajmujemy się zasobami czynników produkcji i jej wzrostem. Badamy stan i dynamikę zasobów, ich strukturę, alokację, zmierzając do określenia potencjalnych możliwości produkcyjnych gospodarki narodowej. Zasoby dzielimy na naturalne, majątkowe i potencjalne zasoby pracy. Wzrost zasobów powoduje zwiększenie potencjału ekonomicznego.

2.    koncentrujemy uwagę na prowadzonej na terytorium państwa działalności gospodarczej, jej rozmiarach i strukturze. Badamy działalność prowadzoną w danym czasie i kraju przez poszczególne gałęzie gospodarki narodowej lub na obszarach poszczególnych regionów.

 

Rozmiary i dynamika działalności gospodarczej na terenie kraju:

 

PNB (produkt narodowy brutto) – miara łącznych dochodów osiąganych przez obywateli danego kraju niezależnie od miejsca świadczenia usług przez czynniki produkcji. Produkcję mierzy się wg. wart. rynkowej dóbr i usług, w cenach bieżących.

 

PNB-amortyzacja=PNN

 

Dochód narodowy=PNN (produkt narodowy netto) – całość dochodów wypłacanych właścicielom ludzkich i fizycznych zasobów wytwórczych za wykorzystanie tych zasobów w określonym odcinku czasu. Jest to suma płac i innych dochodów z tytułu wykonywania pracy i dochodów właścicieli zasobów kapitałowych zaangażowanych w gospodarce.

 

Polityka ekonomiczna zajmuje się także badaniem relacji między wielkością wytwarzanego dochodu narodowego, a stanem zasobów narodowych.  Miernikiem tych relacji są:

 

1)   społeczna wydajność pracy (wielkość wytworzonego dochodu nar. podzielona przez liczbę zatrudnionych w gospodarce)

2)   pracochłonność – (łącznie przepracowany czas przez zatrudnionych / wielkość wytworzonego dochodu narodowego)

3)   techniczne uzbrojenie pracy – (wart. brutto produkcyjnych śr. trw. / liczbę zatrudnionych w gospodarce)

4)   kapitałochłonność – (wart. brutto produkcyjnych śr. trw. / wielkość wytworzonego dochodu nar.)

 

Stopa wzrostu dochodu narodowego – wyrażona procentowo relacja między przyrostem dochodu narodowego w danym okresie a wielkością dochodu narodowego w okresie wyjściowym.

 

4.    EWOLUCJA DOKTRYN W POLITYCE EKONOMICZNEJ

 

doktryna – zbiór uporządkowanych w pewien sposób założeń, twierdzeń i poglądów na temat określonej dziedziny wiedzy lub działalności.

 

W starożytności wszystkie zagadnienia gospodarcze uważano za polityczno-etyczne. W średniowieczu zagadnienia gospodarowania traktowano z punktu widzenia moralności. Na przełomie XVI/XVIIw. we Francji stworzono podstawy protekcjonizmu – doktryny nakładającej na państwo obowiązek ochrony produkcji krajowej przed zagraniczną konkurencją za pomocą ceł osłonowych i wspierania eksportu przez ulgi podatkowe i premie eksportowe. W XVIIw. powstał pierwszy zwarty system zasad polityki gospodarczej – merkantylizm. Jego główne założenia to: zapewnienie dopływu kruszców szlachetnych do kraju i wykorzystanie ich przez skarb państwa jako pieniądza i kapitału, osiągnięcie dodatniego bilansu handlowego i płatniczego przez popieraniu eksportu, szczególnie przemysłowego, popieranie uprzemysłowienia kraju, wprowadzenie nadzoru nad jakością produkcji przemysłowej, rozbudowa infrastruktury komunikacyjnej wewnątrz kraju.

 

W XVIIIw. powstała doktryna liberalizmu gospodarczego, która postulowała ograniczenia interwencji interwencji państwa w sprawy gospodarki do niezbędnego minimum. Pod koniec XIXw. wykształciły się następujące doktryny społeczno-ekonomiczne:

·         marksistowski socjalizm i komunizm - zakładają całkowitą likwidację prywatnej własności środków produkcji, głosząc hasła walki klas i dyktatury proletariatu

·         socjalizm reformanistyczny – opowiada się za wprowadzeniem reform społecznych za pomocą metod parlamentarnych

·         encyklika „Rerum novarum” papieża Leona XIII dała początek chrześcijańskiej doktrynie społecznej głoszącej idee społecznej solidarności, przeciwstawianie się drapieżnemu kapitalizmowi

 

Pi...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin