pracoholizm.pdf

Biblioteka Fides et Ratio

Ewelina Sęk

Instytut Psychologii UKSW

PRACOHOLIZM

1. Praca i jej funkcje

Dynamiczny rozwój społeczno-ekonomiczny i polityczny, któremu

towarzyszy postęp jest źródłem wielu udogodnień i zarazem licznych

problemów społecznych. W Polsce – podobnie jak w innych krajach –

uwidaczniają się zjawiska, które powodują silne stany uzależnień

(Świerczewski, 2009, s. 111). Ludzie uzależniają się od substancji i od

czynności. Przedmiotem niniejszej pracy jest uzależnienie od czynności

pracy, a więc aktywności, która jest udziałem niemal każdego człowieka.

Praca to celowa działalność człowieka, która polega na

przekształcaniu różnego typu dóbr i przystosowaniu ich do zaspokajania

potrzeb ludzkich. Dzięki niej są tworzone nowe wartości, przyczyniające

się do większego uczestnictwa człowieka w dobru. Praca doprowadza

zatem do wzrostu doskonałości osobowej, będącej doskonałością

działania, uczestnictwa i bycia, ponieważ osoba realizuje się przez pracę,

w niej przejawia się osobowość, przez nią się dopełnia i doskonali

(Kalinowski, 2005, s. 9).

Podejście do pracy na przestrzeni wieków ulegało zmianom. W

starożytności praca była uważana za zajęcie niezbyt chwalebne. W

średniowieczu postrzegano pracę jako źródło środków do życia, była

także przejawem doceniania aktywności i roli jednostki, wolnej i

inteligentnej. Obecnie praca jest synonimem niezależności ekonomicznej

i integracji społecznej. Wykorzystanie maszyn i nowoczesnych

technologii daje pracownikowi więcej wolnego czasu, otwierając przed

nim drogę do korzystania z dóbr kultury i do wypoczynku (Guerreschi,

2005, s. 119-120). Praca umożliwia samorealizację własnej osoby, staje

się nieodłączną częścią jej tożsamości. Jednostka ma skłonność do

określania samej siebie na podstawie tego, kim jest. W efekcie czuje

presję, by coś robić – dzięki robieniu czegoś bowiem zapewnia sobie

akceptację i nabiera poczucia własnej wartości (tamże, s. 121).

W literaturze przedmiotu wyróżniane są trzy funkcje pracy:

1) funkcja podmiotowa;

2) funkcja przedmiotowa;

3) funkcja tworzenia więzi społecznych.

Funkcja podmiotowa pracy odnosi się do skutków, jakie mają

miejsce w sferze podmiotu sprawczego – osoby pracującej. Naturę

człowieka określa aktywność, a jej brak, zwłaszcza długotrwały brak,

prowadzi do negatywnych skutków w sferze rozwoju psychicznego i

społecznego (Kalinowski, 2005, s. 10). Człowiek podejmuje działania by

zaspokoić potrzeby podstawowe (bytowe) i wyższego rzędu (potrzeba

samorealizacji i inne). W procesie pracy jednostka ludzka rozwija swoje

umiejętności oraz poczucie odpowiedzialności. Praca kształtuje postawy,

niekiedy (praca fizyczna) rozwija sprawność fizyczną. Poprzez twórczą

aktywność dokonują się zmiany w sferze poznawczej, emocjonalne,

decyzyjnej i behawioralnej. Różnorodność powierzanych zadań

pracownikom sprzyja rozwojowi jego zainteresowań i samorealizacji.

Często zdarza się, że wykonywanie pracy jest ukierunkowaną aktywnością

terapeutyczną, stosowaną w przypadku dysfunkcji osobowości.

Wymagania stawiane w związku z koniecznością wykonywania czynności

zawodowych mobilizują do wysiłku i wykorzystywania potencjału osoby,

a tym samym do terapeutycznego wykorzystania pracy (tamże, s. 23).

Niekiedy praca pełni także rolę resocjalizacyjną, gdy podejmuje ją osoba,

której celem jest ponowne przystosowanie się do samodzielnego i

zgodnego z obowiązującymi zasadami funkcjonowania w społeczeństwie.

Ponadto praca wykonywana w zespole umożliwia budowanie

umiejętności interpersonalnych.

Przedmiotowa funkcja pracy jest związana ze skutkami, jakie z

niej wynikają w świecie zewnętrznym. Do skutków tych zaliczane są:

przystosowanie środowiska naturalnego do zmieniających się

indywidualnych i społecznych potrzeb człowieka, tworzenie cywilizacji i

dóbr kultury, pomnażanie dochodu przekładającego się na podwyższania

standardu życia.

Funkcja tworzenia więzi społecznych odnosi się do tworzenia

wspólnot, które są oparte zazwyczaj na: podziale pracy, rywalizacji,

wzajemnej sympatii, współpracy w dążeniu do wspólnego celu,

wspólnych zainteresowaniach.

Wszystkie funkcje pracy występują nierozłącznie i są zależne od

siebie.

2. Definicja pracoholizmu i podejścia do zjawiska

pracoholizmu

Szybkie tempo życia, rosnące wymagania pracodawców i ciągła

presja niepewności zatrudnienia sprawia, że podstawowe funkcje pracy

ulegają wypaczeniom. Wypełnianie obowiązków zawodowych przybiera

często postać uzależnienia określanego mianem pracoholizmu,

wywołującego dyskomfort, niezadowolenie, jak również rujnującego życie

(Łuczak, 2009, s. 151). W międzynarodowej literaturze przedmiotu

mianem pracoholizmu określa się „zaburzenia obsesyjno-kompulsywne,

przejawiające się przymuszaniem samego siebie do pracy, niemożnością

regulowania własnych nawyków związanych z pracą i nadmiernym

zaangażowaniem w nią, aż do zaniedbania innych głównych czynności

życiowych (tamże, s. 151). Autorem definicji „pracoholizmu”, która

powstała w 1971 roku jest Oates, a brzmi następująco: „Pracoholik to

osoba, której potrzeba pracy jest tak wielka, że zaspokajanie jej wywołuje

znaczne dolegliwości i wywiera negatywny wpływ na stan zdrowia,

osobiste szczęście, relacje międzyosobowe i społeczne”. Pracoholik na

ogół, poprzez całkowite oddanie się pracy, stara się „dużo robić” i przez to

czuć się „dużo wartym” – pozbyć się w ten sposób niepokoju, pustki i

polepszyć samoocenę (Guerreschi, 2005, s. 122).

Punkty widzenia na zjawisko pracoholizmu są różnorodne. Według

Machlowitz pracoholicy mają wspólne charakterystyczne cechy tj.:

energia, rywalizacja, mają niestabilne, chwiejne poczucie własnego Ja, co

sprawia, że łatwo tracą pewność co do swojej wartości, przedkładają

pracę nad lenistwo, aktywność nad odpoczynek, przez większość swojego

czasu są aktywni, granice między pracą i przyjemnością są u nich

rozmyte, tak więc praca dość łatwo i szybko bywa traktowana jako

przyjemność. Machlowitz uważa, że pracoholizm to cecha pozytywna,

gdyż praca daje radość pracoholikowi. Kohn (psychiatra) upatruje w

pracoholizmie strategię radzenia sobie ze stresem. Symptomami są różne

problemy emocjonalne: zaburzenia lękowe i depresyjne nasilane przez

cechy obsesyjno-kompulsywne. Podstawowa dolegliwość to chroniczna

depresja o średnim natężeniu. Pracoholizm zatem w takim ujęciu jest

dezadaptacyjną formą radzenia sobie z depresją. Wielu autorów twierdzi,

że pracoholizm jest sposobem ucieczki od trudów i problemów także w

życiu prywatnym (Golińska, 2008, s. 12-13). Klat i Kleiner twierdzą, że

praca jest dla pracoholika pożądaną formą zabezpieczenia przed lękiem

związanym z porażką. Podobnie ocenia to Killinger, która zwraca także

uwagę na iluzję kontroli, jaką daje pracoholizm. Praca stwarza możliwość

kontrolowania tego, kiedy, jak długo i w jaki sposób człowiek się nią

zajmuje, jednakże ta kontrola możliwa jest w okresie początkowym,

natomiast gdy pracoholizm się nasila, człowiek traci kontrolę i zaczyna

dominować przymus pracy (tamże, s. 13). Najpopularniejszym punktem

widzenia jest uznanie pracoholizmu za formę psychicznego uzależnienia,

o dynamicznym, nasilającym się przebiegu.

Seybold i Salamone uważają, że pracoholizm może być:

 niekontrolowanym uzależnieniem;

 indywidualnym pragnieniem ucieczki od osobistych problemów

związanych ze środowiskiem poza pracą;

 ekstremalnym zapotrzebowaniem na kontrolowanie swego życia;

 efektem wysoce kompulsywnej osobowości;

 powtarzaniem modelowanych przez rodziców i utrwalonych

zachowań;

 niekorzystną nieprawidłowością w obrazie siebie (tamże, s. 14).

3. Fazy i przyczyny pracoholizmu

Pracoholizm jest efektem długofalowego cyklu, w którym można

zauważyć przemianę w myśleniu i postępowaniu oraz funkcjonowaniu

uzależnionego.

Przyczyny pracoholizmu tkwią w społecznych i osobowościowych

źródłach. Osobowościowe przyczyny pracoholizmu determinują takie

czynniki jak: kluczowe wydarzenia z dzieciństwa – śmierć rodzica,

rywalizacja między rodzeństwem. Oblicze obsesyjno - kompulsywne lub

narcystyczne pracoholizmu to zaburzenia poznawcze, ucieczka od

problemów osobistych (np. rozwód) oraz praca jako źródło

ekstremalnego stresu (Kozak, 2009, s. 114).

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: