1) POJĘCIE PRAWA KARNEGO I JEGO FUNKCJE.
Prawo karne są to czyny społecznie szkodliwe (niezgodne z prawem).
Definicja – jest to zespół obu norm prawnych określających czyny społecznie szkodliwe zwane przestępstwami. Zasady odpowiedzialności za te czyny, a także kary, środki karne i środki zabezpieczające, które stosowane są wobec sprawców czynów.
Zbrodnia to nie tylko zabójstwo, to także np. fałszowanie dokumentów.
Kary- np. grzywna, pozbawienia wolności, ograniczenie wolności, dożywocie.
Nie ma takiego samego przestępcy, jak i tego samego przestępstwa, dlatego jest pewna możliwość zróżnicowania kary.
Dawniej – środki karne = kary dodatkowe.
Teraz – uzupełnienie kary.
Środki zabezpieczające – sprawcy niepoczytalni.
Kodeks karny 06.06.1997 r. (w życie ’98 we wrześniu), DzU 88 poz. 553
Þ Wyodrębniamy kryterium formalne i funkcjonalne:
Kryterium formalne – stanowi, że prawo karne jest to ogół norm prawnych obowiązujących w danym państwie, które to normy stanowią, jakie czyny są przestępstwami, jakie środki prawne stosuje się wobec ich sprawców.
Kryterium funkcjonalne – mówi nam o znaczeniu czynów przestępczych za pomocą kar i środków przewidzianych w tym prawie. Z reguły są to środki probacyjne (środki polegające na poddaniu sprawcy próbie). Mogą być też ochronne i środki zabezpieczające.
W materialnym prawie karnym zawarte jest w kodeksie karnym (06.06.97r.), a także zawarte jest w szeregu innych ustawach. Na całokształt prawa karnego składa się również prawo procesowe i prawo karne wykonawcze.
W prawie procesowym (postępowanie karne) ujęte jest w przepisach kodeksu postępowania karnego również z 06.06.97 r., a prawo karne wykonawcze ujęte jest w kodeksie karnym wykonawczym.
Prawo karne materialne różni się od innych gałęzi prawa tym, że nie reguluje jednej określonej sfery stosunków społecznych, nie ustala praw i obowiązków tych stosunków (tak jak to robi prawo rodzinne, prawo pracy czy prawo spadkowe). Nie pełni też funkcji organizatorskich, tak jak to robi prawo administracyjne.
Prawo spadkowe, rodzinne, pracy określa obowiązki stron (mówi, co należy i jakie prawa się ma).
W prawie karnym musi się coś stać, ale jest to niezgodne z prawem. Jest prawem bez granic, pojawiającym się we wszystkich dziedzinach, gdy inne normy prawne są niewystarczające.
Jest zespołem norm powinnościowych zawierającym nakazy i zakazy, których przekroczenie zagrożone jest sankcją karną, będącą najostrzejszą formą przymusu państwowego. Sankcja karna wyraża potępienie czynu, a także potępienie sprawcy tego czynu.
Prawo karne reguluje naruszanie wszystkich najpoważniejszych stosunków społecznych, które to stosunki uregulowane są przepisami innych gałęzi prawa.
Część szczególna kodeksu karnego. Tytuły odzwierciedlają zagadnienia z życia, sfery najpoważniejsze, pośrednio lub bezpośrednio.
Typy przestępstw:
Þ Typ podstawowy przestępstwa – np. kradzież,
Þ Typ kwalifikowany – szczególnie zuchwała (wysoka kara),
Þ Typ uprzywilejowany – np., dzieciobójstwo, matka jest w szoku po porodowym, w jakimś stopniu usprawiedliwia lub np. zabójstwo z afektu (z zazdrości).
1. Subsydiarna (funkcja pomocnicza) – wkracza tam, gdzie inne środki dla ochrony tego prawa są niewystarczające i trzeba sięgnąć do sankcji ostrzejszych i tu pomocą są przepisy prawa karnego.
2. Ochronna – bowiem chroni stosunki społeczne przed zamachami na nie, nie zależnie od tego czy ochrona wynika z innych przepisów czy tez wprost z przepisów karnych. Inne przepisy odnoszą się do ochrony życia, wolności, nietykalności osobistej.
Prawo karne zaś zawiera, zarówno normy sankcjonowane takie jak: nie zabijaj, nie stosuj groźby bezprawnej. Zawiera również normy sankcjonujące określające rozmiar sankcji karnej za naruszenie norm sankcjonowanych.
Oprócz tych funkcji prawo karne pełni również funkcję
3. Gwarancyjną – brak zasad gwarancyjnych, a także łamanie tych zasad doprowadziło do samowoli władzy, której represja dotykała także osób niewinnych, dlatego też celem prawa karnego jest ochrona społeczeństwa, a także jednostki przed działaniami państwa. Funkcję gwarancyjną charakteryzują normy nadrzędne, które oparte są o zasady konstytucyjne (art. 40 Konstytucji), a także oparte są o konwencje międzynarodowe, szczególnie przepisy Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstaw wolności.
W kodeksie karnym zasady gwarancyjne zawarte są w art. 1,4, a także innych przepisach ogólnych, które obowiązują nie tylko przy stosowaniu kodeksu, ale również stosowaniu innych szczególnych ustaw określających odpowiedzialność za przestępstwa.
PRAWO PEŁNI FUNKCJĘ:
Þ Prewencyjno – wychowawczą – zapobiega poprzez prasę, TV, ulotki. Prewencja szczególna kierowana do konkretnej osoby, w szczególności do sprawcy, który po raz kolejny popełnił przestępstwo.
Þ Kompensacyjną – naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem. Środek karny: poprzez zasądzenie tego środka, np. zadośćuczynić: zapłacić lub odpracować.
2) WYSPECJALIZOWANE DZIEDZINY PRAWA KARNEGO.
KODYFIKACJA KARNA
Kodeks Karny – 06.06.97 r.
Kodeks Postępowania Karnego – 06.06.97 r.
Kodeks Karny Wykonawczy – 06.06.97 r.
Þ Postępowanie w sprawach nieletnich – październik ‘92
Þ Prawo karne wojskowe
Þ Prawo karne skarbowe – KKS ‘99
Prawo karne skarbowe dotyczy spraw związanych z naruszeniem finansowych interesów Skarbu Państwa lub organów samorządu terytorialnego. Prawo to normuje odpowiedzialność za przestępstwa i wykroczenia skarbowe (podatkowe, celne, dewizowe oraz w zakresie gier i zakładów), a także postępowanie w tych sprawach.
Prawo karne wojskowe jest dziedziną szczególną zarówno ze względów podmiotowych, jaki i przedmiotowych. Względy podmiotowe wiążą się z ograniczeniem do żołnierzy kręgu osób, które mogą ponosić odpowiedzialność na podstawie przepisów tego prawa; względy przedmiotowe związane są z celem tych przepisów, jakim jest zapewnienie dyscypliny i gotowości obronnej sił zbrojnych. Odpowiedzialność żołnierzy za przestępstwa unormowana jest w KK i opiera się na tych samych zasadach, co odpowiedzialność cywilnych, jednakże z licznymi odrębnościami wynikającymi z dyscypliny wojskowej.
W ramach kryminologii wyróżniamy kierunek biopsychologiczny wiążący się z cechami psychologicznymi człowieka i kierunek socjologiczny łączy przestępstwo i przestępczość jako masowe zjawiska z takimi zjawiskami społecznymi jak zjawiska kulturowe, ekonomiczne czy religijne.
Genezy kryminologii należy upatrywać w połowie XIX wieku, a jej szczególny rozwój przypada na wiek XX.
Kryminologia wiąże się z prawem karnym w ten sposób, że w przepisach kodeksowych określone są przestępstwa, z których można wyprowadzić pewne kierunki badań kryminologicznych.
Kryminologia ma wpływ poprzez swoje badania na optymalizację środków zwalczania przestępstw. Kryminologia jest realizowana w formie badań empirycznych na podstawie, których formułuje się twierdzenia ogólne na badanych zjawiskach. Badanie przestępczości polega przede wszystkim na opisie rozmiarów przestępczości, jej struktury i dynamiki, a także społecznych skutków. Na gruncie badań kryminologicznych najwięcej miejsca poświęca się zagadnieniom przyczyn przestępczości i głównie w aspekcie przyczyn przestępczości prowadzone są badania nad pracami przestępstw, ich cech fizycznych, motywów działania, cech osobowości, a także trybu życia.
WIKTYMOLOGIA
Bierze nazwę od victima, czyli ofiara. Jest to nauka o ofierze przestępstwa. Dotyczy ofiary. Jest to nauka młoda, dopełniająca kryminologię i pozwalająca na zajęcie się zjawiskiem pokrzywdzenia (wiktymizacją), a także osobą pokrzywdzonego.
Przedmiotem badań wiktymologii jest dynamika, struktura i uwarunkowania pokrzywdzenia przestępczością. Rola ofiary w genezie przestępstwa, a także problematyka ochrony interesów poszkodowanego, w tym zagadnienia indemnizacji naprawienia wyrządzonej szkody ofierze.
W 1985 roku na forum ONZ uchwalono deklarację o podstawowych prawach ofiar przestępstw i nadużyć władzy, w której to deklaracji wskazuje się na obowiązek naprawienia przez sprawcę szkody lub też przyznania odszkodowania z funduszy publicznych.
Program ochrony świadków
Þ Świadek koronny – osoba, która uczestniczyła w przestępstwie,
Þ Świadek incognito – osoba nie jest powiązana z przestępstwem, dane osobowe utajnione.
KRYMINALISTYKA
Wiąże się z nauką postępowania karnego. Zajmuje się metodami i środkami wykrywania przestępstw, wykrywaniu i ściganiu sprawców, a także uzyskiwaniu i utrwalaniu środków dowodowych dla celów procesu karnego.
W ramach kryminologii wyróżniamy taktykę kryminalistyczną np. taktykę przesłuchiwania, pościgu za sprawcą i technikę kryminalistyczną (wykorzystuje osiągnięcia różnych nauk dla rekonstrukcji zdarzeń przestępczych, a także dla identyfikacji sprawców),
np. daktyloskopia (odciski palców), mechanoskopia (ślady), wariograf (wykrywacz kłamstw).
3) ŹRÓDŁA PRAWA KARNEGO I BUDOWA KODEKSU KARNEGO.
Þ Przepisy kodeksu karnego – odpowiedzialności karnej podlega tylko ten, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia;
Þ Konstytucja;
Þ Rozporządzenie lub ustawa – nie może być akt niższego rzędu (akt wykonawczy);
Þ Umowy międzynarodowe (konwencje);
Þ Umowy ekstradycyjne.
Glosy do wyroków sądowych – komentarz do wyroku w oparciu o przepisy, orzecznictwo sądowe.
Kodeks Karny:
1) 1932 rok – pierwszy KK;
2) 1969 rok – drugi KK;
3) 1997 rok – trzeci KK.
Akty prawne wydaje się pod zapotrzebowania społeczne.
‘32 – tworzyła się nasza państwowość, generalnie Polska była zlepkiem 3 narodów, a więc i prawem, które w każdym zaborze było inne. Trzeba było stworzyć nowy akt prawny np. kradzieże z głodu i biedy.
’69 – czysty socjalizm, nowa forma ustrojowa, nie karano pojedynczych sprawców, jak
np. aferzystów (ktoś, kto regularnie kradnie).
’97 – gospodarka rynkowa spowodowała zmianę kodeksu. Pojawiły się nowe formy przestępczości, np. włamywanie się do programów komputerowych, przestępstwa gospodarcze (o innym zabarwieniu, np. oszustwo kapitałowe, ubezpieczeniowe, pranie brudnych pieniędzy), zorganizowana przestępczość (stałe źródło dochodów).
1) Część ogólna – art. Rozpoczynające od art. 1 do art. 116;
charakterystyka – podstawowe zagadnienia dot. prawa karnego. Pojęcia podmiotu, co to jest przestępstwo, jakie ma znamiona, zasady odpowiedzialności karnej, formy popełniania przestępstwa – jak przestępstwo można popełnić, okoliczności wyłączające odpowiedzialność karną, zagadnienia dot. kar i zasady wymiaru kary, środki probacyjne – poddanie sprawcy próbie, przedawnienie, zatarcie skazania – drobne przestępstwa po okresie od 3 do 5 lat wymazane, art. 115 – słownik wyrażeń ustawowych.
2) Część szczególna – poszczególne typy przestępstw, od art. 117 do art. 316;
charakteryzuje się tym, że np., art. 148 odniesienie do zabójstwa składa się z dyspozycji (kto zabije człowieka) i sankcji (podlega karze).
3) Część wojskowa – od art. 317 do art. 363;
zajmuje się przestępstwami wojskowymi.
4) OBOWIĄZYWANIE USTAWY KARNEJ POD WZGLĘDEM CZASU, MIEJSCA I OSÓB.
CZAS
Ustalenie czasu popełnienia przestępstwa ma w prawie karnym istotne znaczenie. Chodzi, bowiem o stwierdzenie, czy czyn był zabroniony przez ustawę karną obowiązującą w czasie jego popełnienia, a także o to, jaką ustawę karną zastosować, jeżeli nastąpiła zamiana ustawodawstwa.
LEX RETRO NOM AGIT (prawo nie działa wstecz).
Nie można odpowiadać za czyn, który w momencie jego wykonania nie był przestępstwem. W momentach, gdy zmieniają się przepisy stosujemy karę korzystniejszą dla sprawcy.
Ustalenie czasu popełnienia przestępstwa ma też znaczenie dla rozstrzygnięcia, czy sprawca czynu zabronionego osiągnął wiek odpowiedzialności karnej wynoszący 17 lat, a w niektórych przypadkach 15 lat, jak również, czy był poczytalny w czasie popełnienia czynu zabronionego (niepoczytalność w czasie popełnienia czynu zabronionego uchyla możliwość przypisania winy za ten czyn).
Kodeks Karny określa, że przestępstwo uważa się za popełnione w czasie, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany. W ten sposób usuwa wątpliwości, czy za czas popełnienia przestępstwa uważa się czas podjęcia czynu zabronionego (działania lub zaniechania), czy czas skutku tego czynu.
Przepis dotyczący przedawnienia karalności przestępstw materialnych stanowi, że „bieg przedawnienia rozpoczyna się od czasu, gdy skutek nastąpił” ma on na celu zapobieżenie bezkaralności sprawcy czynu, którego skutek następuje po znacznym upływie czasu od podjęcia przestępnego działania lub zaniechania (np. zawalenie się mostu wynikłe po latach).
MIEJSCE
Miejsce popełnienia przestępstwa ma istotne znaczenie dla ustalenia, którą ustawę karną należy zastosować. Chodzi o odpowiedz na pytanie, czy przestępstwo zostało popełnione na terytorium państwa polskiego, czy za granicą, czy jego sprawca podlega jurysdykcji polskiej, czy też nie. Ustalenie miejsca popełnienia przestępstwa rozstrzyga też kwestię, przed jakim sądem sprawa powinna być rozpatrywana. Co się zaś tyczy konkurencji jurysdykcji polskiej i obcej – w razie przyjęcia, że przestępstwo popełnione zostało zarówno w Polsce, jak i za granicą (np. działanie w Polsce, a skutek w innym państwie lub odwrotnie), to rozstrzygają je reguły międzynarodowego prawa karnego, a przede wszystkim umowy dwustronne między zainteresowanymi państwami.
Przestępstwo uważa się za popełnione w miejscu:
1) Gdzie sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany;
2) Gdzie skutek przestępny nastąpił (chodzi o dokonane przestępstwo skutkowe);
3) Gdzie skutek miał nastąpić (usiłowane przestępstwo skutkowe).
OSOBY
Zasada obywatelstwa zwana też jest zasadą narodowości podmiotowej. Zgodnie z tą zasadą obywatel polski powinien stosować się do prawa swego kraju również wtedy, gdy przebywa za granicą. W razie, więc popełnienia przez obywatela polskiego przestępstwa za granicą, stosuje się do niego ustawę karną polską, tzn., że po powrocie do kraju będzie pociągnięty do odpowiedzialności przed sądem polskim. Jeżeli obywatel polski został skazany za granicą, to sąd polski zaliczy mu na poczet orzeczonej kary okres rzeczywistego pozbawienia wolności za granicą oraz wykonywaną tam karę, uwzględniając różnice między karami.
Warunkiem odpowiedzialności przed sądem polskim jest uznanie czynu za przestępstwo również w miejscu jego popełnienia. Warunek ten nie odnosi się do polskich funkcjonariuszy publicznych, którzy pełniąc służbę za granicą popełnili tam przestępstwo w związku z wykonywaniem swych funkcji, ani do osób, które popełniły przestępstwo w miejscu nie podlegającym żadnej władzy państwowej.
5) DEFINICJA PRZESTĘPSTWA I JEJ PODSTAWOWE ELEMENTY.
Kodeks karny nie podaje definicji przestępstwa „wprost”, ale można ją wyprowadzić z szeregu przepisów tego kodeksu wskazujących na jej elementy. Przestępstwem jest czyn człowieka, zabroniony pod groźbą kary przez obowiązującą ustawę określającą jego znamiona, zawiniony i społecznie szkodliwy w stopniu wyższym niż znikomy.
Zabronienie czynu przez ustawę następuje przez wskazanie w ustawie jego znamion i kary grożącej za jego popełnienie. Przez zabronienie czynu pod groźbą kary nadana mu zostaje cecha bezprawności karnej.
Bezprawność karna jest to sprzeczność z normami prawa karnego, naruszenie zakazu lub nakazu zawartego w tym prawie (np. zakaz zabijania czy nakaz mówienia prawdy przez świadka składającego zeznania). Prawo przewiduje w pewnych sytuacjach wyłączenie bezprawności takich czynów, tzw. konratypy (np. obrona konieczna czy stan wyższej konieczności). Bezprawność karna wiąże się z jego karalnością. W zależności od tego, czy zabronione zachowanie jest zbrodnią, czy występkiem, KK przewiduje odpowiednie sankcje. Czyny zagrożone innymi karami, niż wymienione w przepisach, nie są przestępstwami; chodzi tu o kategorię wykroczeń, czyli czynów zagrożonych niższymi karami....
karolinka2523