MARZENA MAŁGORZATA LIPSKA
HISTORIA ADMINISTRACJI
– wybrane zagadnienia –
(materiały do ćwiczeń)
♣♣♣
PAŃSTWO – w teorii prawa to zorganizowana grupa społeczna, którą tworzy układ trzech podstawowych elementów:
1. społeczność państwowa rozumiana jako ludność państwa, lud albo naród;
2. czynnik organizacyjny, czyli aparat państwowy albo tylko organy władzy najwyższej – centralnej;
3. terytorium, czyli ląd ze wszystkimi wodami wewnętrznymi, przestrzeń pod powierzchnią ziemi, określony obszar powietrzny nad ziemią oraz przylegający pas wód morskich.
Sam termin państwo pojawiła się dopiero w XVI wieku.
Współczesne rozumienie terminu państwo – pochodzi od włoskiego słowa lo stato, którego po raz pierwszy w okresie Renesansu użył Niccolo Machiavelli.
W Polsce termin państwo uzyskał znaczenie identyczne z włoskim lo stato dopiero w XIX wieku.
W ciągu wieków organizacja państwowa ewoluowała i przybierała rozmaite formy, do podstawowych należy zaliczyć (pomijając starożytność):
PAŃSTWA SZCZEPOWE:
· brakowało im scentralizowanej administracji
· nie znały pojęcia państwa jako rzeczy publicznej
· ich ustrój obejmował:
► wiec,
► elekcyjnego lub dziedzicznego króla,
► urzędy, które łączyły w swej kompetencji domową i państwową obsługę władcy,
► drużynę.
PAŃSTWA FEUDALNE:
· Istotą państwa feudalnego było występowanie stosunków społecznych, których podstawę stanowiły stosunki poddańcze, wiążące właścicieli ziemi – feudałów z tymi, którzy uprawiali tą ziemię – chłopami.
· Feudalizm jako ustrój społeczny występował w Europie do przełomu XVIII i XIX wieku i możemy w tym czasie wyróżnić dwie formy państwa: patrymonialną i publicznoprawną. Cezura chronologiczna między tymi dwiema postaciami ustroju państwa feudalnego przypada prawie w całej Europie na przełom XIII i XIV wieku. Pamiętać jednak należy, iż formy ustrojowe różnych państw kształtowały się i rozwijały asynchronicznie.
PAŃSTWA PATRYMONIALNE:
· We wczesnośredniowiecznych monarchiach europejskich wykształciła się patrymonialna koncepcja państwa, która ujmowała państwo jako PATRIMONIUM – czyli dziedziczną własność dynastii panującej. Zgodnie z takim rozumieniem państwa obowiązywały w stosunku do niego podobne zasady dziedziczenia, jak w stosunkach prywatnoprawnych.
· Z patrymonialnym charakterem państwa wiązało się ściśle IUS DUCALE – prawo książęce, które oznaczało ogół uprawnień monarchy:
► władzę zwierzchnią,
► sąd nad ludnością,
► prawo do poboru danin,
► prawo do żądania posług na rzecz władcy i jego urzędników.
· Z prawa książęcego wynikały też regalia[1], z których ważne miejsce zajmowało regale ziemi polegające na uznaniu za własność panującego wszystkich ziem nie należących do możnych. Było ono wyrazem stopniowego opanowywania terytorium przez władzę państwową. Wraz z innymi regaliami stanowiło ono rezultat rozbudowy aparatu państwowego i umacniania się władzy państwa, wymagały bowiem skutecznej kontroli całości jego terytorium, a niektóre z nich (jak grodowe czy też targu) były wynikiem wręcz organizatorskiej działalności państwa.
MONARCHIA STANOWA:
· W monarchii stanowej władza monarsza była ograniczona przez czynnik stanowy.
· Przyjmowano, że monarcha i uprzywilejowane politycznie stany (z reguły były to: duchowieństwo, szlachta i mieszczaństwo) powinny, w miarę możliwości realizować swe zadania polityczne w odrębnych dziedzinach.
· Sferę działania monarchy stanowiło bieżące zrządzanie wewnętrznymi i zewnętrznymi sprawami państwa. Do organów stanowych należała zaś IURISDICTIO, przez którą rozumiano zarówno sądownictwo jak i przyznawanie monarsze podatków.
· Do stanów należało również decydowanie generalne (w formie ustaw) oraz indywidualne (w sprawach z zakresu prawa sądowego). W monarchiach stanowych dochodziło często do swoistego dualizmu władzy, w postaci współistnienia organów monarszych i organów reprezentujących stany – szczególnie w dziedzinie skarbowości.
KONSTRUKCJA KORONY KRÓLESTWA
Prawno-ustrojowym wyrazem monarchii stanowej stała się konstrukcja Korony Królestwa. Ukształtowała się ona w Anglii w XII wieku i w następnych stuleciach przeniknęła do pozostałych państw europejskich.
Jej istotą była zmiana charakteru państwa z prywatnoprawnego (patrymonialnego) w państwo publicznoprawne.
Korona będąca symbolem panowania i władzy państwowej została „oderwana” od osoby władcy i związana z państwem jako całością. Król zaś z prywatnego właściciela państwa stał się teraz jedynie najwyższym w nim urzędnikiem. Władza królewska przestała się opierać na stosunkach lennych i zaczęła docierać do całego społeczeństwa zorganizowanego w stany (duchowny, szlachecki, mieszczański i chłopski).
Koncepcja Korony Królestwa tworząc pojęcie terytorium niezależnego od monarchy, nadała tym samym państwu suwerenność wewnętrzną.
Kolejnym etapem było uzyskanie suwerenności zewnętrznej, którą wyrażała zasada: REX EST IMPERATOR IN REGNO SUO, co oznacza, że zarówno państwo jak i jego monarcha są od nikogo niezależni.
Pojęcie państwa – Korony Królestwa – doprowadziło do uznania zasady niepodzielności i niepozbywalności terytorium państwowego. W większości państw wiązało się to z likwidacją pozostałości rozdrobnienia feudalnego, odzyskiwaniem utraconych ziem i wprowadzaniem zakazu podziałów państwa[2].
Konstrukcja Korony Królestwa sprzyjała także ustabilizowaniu się administracji centralnej i lokalnej w państwie. Zaczęły się kształtować ogólnopaństwowe reprezentacje stanowe (jak Parlament w Anglii czy Stany Generalne we Francji). Pojawiły się też tendencje do unifikacji i ujednolicenia prawa. Symbolem jedności państwa było też ustalenie się stałej stolicy (z wyjątkiem I Rzeszy), chorągwi ogólnopaństwowej i godła.
Mimo to, do powstania państw jednolitych wiodła jeszcze długa droga.
MONARCHIA ABSOLUTNA:
· Dosłownie rozumiana monarchia absolutna byłaby formą państwa, w której władza monarsza miałaby charakter niczym nieograniczony, zaś władca stałby ponad prawem. W praktyce tylko w niewielu państwach monarcha miał aż tak szerokie uprawnienia.
· Zatem za monarchię absolutną należy uznać państwo, w którym władza monarsza, skupiająca funkcje ustawodawcze, wykonawcze i po części sądownicze, nie doznawała żadnych praktycznych ograniczeń ze strony czynnika społecznego. Monarchia absolutna odrzucała występujący w monarchii stanowej dualizm władzy, likwidując lub całkowicie uzależniając od siebie organy stanowe. Rezultatem takiego postępowania było skupienie w jednym ręku pełni władzy. Równocześnie utrwalało się przekonanie, że to właśnie monarcha jest uosobieniem i zarazem naczelnym organem państwa. W XVIII wieku pojawiło się nawet okręcenie monarchy jako pierwszego sługi państwa.
W tym miejscu należy również zauważyć, że monarchia absolutna rozwijając zasadę suwerenności zewnętrznej i wewnętrznej wprowadziła i ugruntowała pojęcie państwa i sam jego termin. W skład tego pojęcia weszły takie aspekty jak:
► zorganizowana struktura władzy ( w tym struktura administracji, dysponująca środkami przymusu),
► suwerenność zewnętrzna i wewnętrzna, umożliwiająca samodzielne decydowanie o wszelkich sprawach i narzucanie swej woli wszystkim innym podmiotom znajdującym się na terytorium poddanym władzy państwowej,
► wywodzenie swoich prerogatyw z rzeczywistej czy domniemywanej woli ludności stanowiącej przedmiotowy substrat państwa,
► osobowość prawna, symbolizująca jedność aparatu państwowego i wspólnotę celów, którym on służy, a zarazem czyniąca z państwa najważniejszą z osób prawa publicznego.
PAŃSTWA KONSTYTUCYJNE:
· W XVII i XVIII wieku zaczęły się rozpowszechniać w oświeconej europie poglądy filozoficzne określane mianem szkoły prawa natury. Przedstawiciele tej szkoły głosili m.in. teorię umowy społecznej, mówiącej, że społeczeństwo i państwo powstały w wyniku porozumienia się jednostek żyjących dotychczas w stanie natury.
Z teorii umowy społecznej wyłoniła się koncepcja konstytucji.
Niektórzy przedstawiciele szkoły wywodzili z umowy społecznej również zasadę suwerenności ludu, równości wobec prawa, naturalnych praw obywatelskich czy podziału władzy. Wymienione wyżej zasady legły u podstawa pierwszych konstytucji.
► Pierwszą konstytucją na świecie była konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej z 1787 roku. Była to nowa, nieznana dotąd forma konstytucji, jako spisana ustawa o nadrzędnym charakterze, określająca podstawowe reguły ustroju państwa.
► Pierwszą konstytucją europejską była polska Ustawa Rządowa z dnia 3 maja 1791 roku. Jednak pierwszą konstytucja obalającą dotychczasowy ustrój była konstytucja francuska z dnia 3 września 1791 roku.
► Pierwszą francuską konstytucję i szereg następnych ustaw zasadniczych uchwalały reprezentacje społeczeństwa.
► W XIX wieku pojawił się nowy sposób tworzenia konstytucji: konstytucje oktrojowane, będące z jednej strony aktem łaski monarszej, z drugiej zaś wyrazem jej samoograniczenia.
W ciągu XIX wieku stopniowo pojawiły się w konstytucjach: schemat trójpodziału władz, zapisy o równości wszystkich wobec prawa, gwarancje praw obywatelskich oraz cały szereg innych demokratycznych i liberalnych uregulowań.
ADMINISTRACJA:
· Od łacińskiego słowa administrare – czyli zarządzać, kierować, prowadzić, wykonywać
ADMINISTRACJA PUBLICZNA:
· Administracja wykonywana przez państwo i związki publiczno-prawne.
· Powołana do bezpośredniego realizowania zadań państwa w sferze funkcji wykonawczych.
· Składał się na nią rozbudowany zespół organów administracyjnych, tworzący aparat administracji publicznej.
· Każda z jednostek organizacyjnych była wyposażona w szereg uprawnień zabezpieczających wykonywanie powierzonych jej funkcji – a najistotniejszym z nich było władztwo administracyjne.
· Wg kryterium terytorialnego dzieliła się na:
► administrację centralną
► administrację terytorialną, która składała się :
♦ organów administracji rządowej
♦ i samorządu
· W ustroju organów administracji rządowej występowały dwie struktury:
► administracja ogólna (polityczna), która wykonywała zadania ministra spraw wewnętrznych → nazywano ją administracją zespoloną;
► administracja specjalna, która wykonywała zadania pozostałych resortów → nazywano ją administracją nie zespoloną.
...
Gry-Pokemon-New