IPN-Żołnierze wolnej Polski.pdf
(
15813 KB
)
Pobierz
przeskalowany.indd
Z B RO J N E P ODZ I EM I E N I E P OD L E G Ł O
C I OWE P O
ROKU
??????
Zbrojne podziemie niepodległociowe po 1945 roku
ołnierze
wolnej Polski
Z B RO J N E P ODZ I EM I E N I E P OD L E G ŁO
C I OWE P O
ROKU
WSTP
przyniosły kres niepodległej Polsce. Tysi�ce pol-
skich ofi cerów i�ołnierzy niezło�yło jednak broni.
Przez kolejne lata walczyli oodzyskanie suwerennego
iniezawisłego pa¡stwa. Nietylko naokupowanych
terenach II Rzeczpospolitej, aletak�e nawszystkich
frontach II wojny wiatowej. Jejkoniec nieprzyniósł
upragnionej wolnoci, aokupacja została zast�piona
przez narzucony sił
�
re
�
im totalitarny. Z
punktu wi-
dzenia �ołnierzy wolnej Polski, rok ‚ƒŸ¢ niezmienił
zasadniczo sytuacji. Nadal wziemiankach ilenych
bunkrach snuli plany zrzucenia obcego jarzma iprzy-
wrócenia orłu korony. Wielu znich ztsknot� spogl�-
dało nawschód, gdzie zasowieck� granic� pozostała
połowa przedwojennej Polski. Przez pierwsze lata li-
czyli nawywalczenie niepodległoci. Gdy okazałosi
toniemo�liwe, cz˜ łudziła si, �emo�na bdzie wróci˜
dojawnego �ycia. Inni, wobliczu narastaj�cych repre-
sji, pozostali wpodziemiu, licz�c ju�tylko nahonorow�
mier˜.
Filip Musiał
ołnierze
i
obywatele
Ostatni
ołnierze
zbrojnego podziemia
niepodległo
ciowego
ginli zr�k
komunistycznych
oprawców.
ikierowało Zrzeszeniem WiN: prezesem IZG
WiN był płk Jan Rzepecki, rozpracowany
iaresztowany przez NKWD iUB wlistopa-
dzie ‚ƒŸ¢ r., za prezesem II ZG WiN – płk
Franciszek Niepokólczycki, aresztowany
przez komunistyczn� bezpiek wpa¬dzier-
niku ‚ƒŸ• r.
Egzekucja Łupaszki
Z tej samej zbiorczej celi wizienia
mokotowskiego nieco wczeniej, † lutego
‚ƒ¢‚ r., wyprowadzono namier˜ ofi cerów
Wile¡skiego Okrgu AK: ppłk. Antoniego
Olechnowicza „Podhoreckiego”, mjr. Zyg-
munta Szendzielarza „Łupaszk”, kpt. Hen-
ryka Borowskiego „Trzmiela”, por. Lucjana
Minkiewicza „Wiktora”. „Łupaszka”, ofi cer
kawalerii wkampanii wrzeniowej ‚ƒ”ƒ r.,
był najsłynniejszym chyba polskim dowódc�
partyzanckim wczasie II wojny wiatowej.
Kiedy kaci przyszli do zbiorczej celi
mierci pomajora „Łupaszk”, ten – jak wspo-
minał współwizie¡ Mieczysław Chojnacki
– „włanie wyszedł z»kaplicy« [przepierzenia
wceli], gdziesi modlił. Podszedł spokojnie
dodrzwi, nastpnie zatrzymałsi nachwil,
odwracaj�c bokiem dopozostaj�cych wceli,
ipo�egnał słowami: »zBogiem panowie«.
Odpowiedział mu chór głosów: »zBogiem«.
Znikn�ł nam z oczu za zatrzanitymi
drzwiami.”
Skazany prowadzony był wieczorem,
w porze wiziennego apelu, przez dzie-
dziniec, pod zwi�zane z tyłu rce, przez
dwóch stra�ników; trzeci stra�nik – kat –
postpował tu� zanimi. Wpomieszczeniu
pomidzy magazynem a ła¬ni� wizienn�
nastpował strzał w tył głowy. Straconych
był podobny dowielu innych ponurych
dni wprzeniknitej strachem iterrorem
stalinowskiej Polsce. Pomidzy godzin� ‹Œ.ŒŒ
a‹Œ.Ÿ¢ strzałem w tył głowy rozstrzelani
zostali przywódcy IV Zarz�du Głównego
Zrzeszenia „Wolno˜ iNiezawisło˜” – pre-
zes WiN ppłk Łukasz Ciepli¡ski („Pług”,
„Ludwik”) ijego najbli�si współpracownicy.
Ostatni ołnierze
Tworzyli ostatnie kierownictwo ostatniej
ogólnopolskiej konspiracji, wprost (organiza-
cyjnie ipersonalnie) kontynuuj�cej od‚ƒŸ¢r.
dzieło Armii Krajowej. Data ichka¬ni – ‚
marca ‚ƒ¢‚r. – symbolicznie zamyka dzieje
konspiracji niepodległociowej, zapocz�tko-
wanej ‹¥ wrzenia ‚ƒ”ƒr. wprzededniu kapi-
tulacji obl�onej przez Niemców Warszawy,
kiedy togrupa ofi cerów WP zgen. Michałem
Tokarzewskim-Karaszewiczem zawi�zała
Słu�b Zwycistwu Polski (pó¬niej prze-
kształcan� kolejno wZwi�zek Walki Zbrojnej
iArmi Krajow�, za w‚ƒŸ¢r. wDelegatur
Sił Zbrojnych, nabazie której utworzono
wewrzeniu tego roku WiN). Sporód or-
ganizatorów SZP dwóch współorganizowało
Leopold Okulicki ps. „NiedŽwiadek”
w’Londynie,
“/
r., ostatni
komendant AK, porwany i’s—dzony
w’Moskwie, gdzie zmarł w’wi˜zieniu
w’
Š r.
chowano wbezimiennych grobach, dodzisiaj
niezidentyfi kowanych.
Została legenda
Poegzekucji „Łupaszki” itowarzyszy –
wspominał współwizie¡ – „dano sygnał
zako¡czenia apelu iw tym momencie, nim
zd��ylimysi rozej˜, wyst�pił [wizie¡]
Maciej Jele¡, zwracaj�csi donas, abymy
chwil� ciszy uczcili pami˜ kolegów-�ołnie-
rzy. Padła komenda »baczno˜«”, apominu-
cie »spoczn´ «, poczym powiedział jeszcze
»dzikuj panom«”. To niezwykła scena
wmiejscu, gdzie komunici staralisi swe
ofi ary upodli˜ izdegradowa˜ psychicznie.
Tej legendy nieudałosi zabi˜.
Janusz Kurtyka
A
gresje niemiecka isowiecka wewrzeniu ‚ƒ”ƒr.
1
marca ‚ƒ¢‚r. wwizieniu mokotowskim
Z B RO J N E P ODZ I EM I E N I E P OD L E G ŁO
C I OWE P O
ROKU
Z B RO J N E P ODZ I EM I E N I E P OD L E G ŁO
C I OWE P O
ROKU
NIEZŁOMNY
Drog
honoru
Mógł wyj
z
wi
zienia
komunistycznego bez
procesu, z
awansem
generalskim, Virtuti
Militari i
krzy
em
grunwaldzkim.
Propozycj odrzucił.
Skazany na
mier
,
niepoprosił ołask.
go wyjcia zwizienia. Pouwolnie-
niu nie zwrócił si o rehabilitacj.
Płk Franciszek Niepokólczycki zkomunistami
nieposzedł na�aden kompromis, bowybrał
prost� drog – „drog honoru Polaka prawdzi-
wego”. Franciszek Niepokólczycki ju�w‚ƒ‚ƒr.
uciekł z bolszewickiego wizienia. Trafił
do niego jako ‚†-letni komendant Polskiej
Organizacji Wojskowej w‰ytomierzu. Cele
polityki rosyjskiej wstosunku doPolski były
mu a�zadobrze znane, podobnie jak sam bol-
szewizm. Odsierpnia ‚ƒ‹Œr. słu�ył wWojsku
Polskim iwalczył wwojnie polsko-sowieckiej.
ycie w konspiracji
Pracował potem wsławnej „Dwójce” – Od-
dziale II Sztabu Generalnego, czyli polskim
wywiadzie wojskowym. Ostatecznie jednak
został saperem. Wewrzeniu ‚ƒ”ƒr. walczył,
wstopniu majora, jako dowódca •Œ. baonu
saperów Armii „Modlin”. Wysłany doWar-
szawy, cho˜ sam nigdy tego niepotwierdził,
Franciszek Niepokólczycki w czasie tzw. procesu krakowskiego, wrzesie‰
Š r.
według wiadków, kierował przygotowaniami
dozamachu naHitlera, organizowanego przez
Słu�b Zwycistwu Polski.
Pokrótkim pobycie wniewoli niemieckiej
wrócił dostolicy izacz�ł działa˜ wkonspira-
cji. Zorganizował przeznaczony dobie��cej
walki Zwi�zek Odwetu, został szefem saperów
Zwi�zku Walki Zbrojnej, potem Armii Krajowej,
współtworzył tak�e Kierownictwo Dywersji
Komendy Głównej AK (Kedyw) ibył zastp-
c� jego komendanta Augusta Fieldorfa „Nila”.
Wiosn� ‚ƒŸ”r. koordynował akcj pomocy dla
�ydowskich powsta¡ców wgetcie. Awansowany
napułkownika, wPowstaniu Warszawskim
był dowódc� saperów oraz szefem produkcji
uzbrojenia imateriałów wybuchowych.
Popowrocie zniewoli niemieckiej, wlu-
tym ‚ƒŸ¢ r., walk z komunistami uwa�ał
zarzecz oczywist�. Zacz�ł działa˜ wDelegatu-
rze Sił Zbrojnych naKraj, apojejrozwi�zaniu
wZrzeszeniu „Wolno˜ iNiezawisło˜”.
Prezes WiN
Niedługo potem został zdekonspirowany
przez własnego przeło�onego, pierwszego
prezesa WiN, płk. Jana Rzepeckiego, który
po aresztowaniu, uwierzywszy w zapew-
nienia komunistów, wezwał podwładnych
doujawnienia, wysyłaj�c m.in. list naprywat-
ny adres Niepokólczyckiego. Ten uratowałsi
przed zatrzymaniem, wyskakuj�c zmieszka-
nia przez okno.
Jako prezes II Zarz�du Głównego WiN
odbudował struktury Zrzeszenia, zorgani-
zował wywiad inawi�zał ł�czno˜ zzagra-
nic�. Wwyniku zdrady został aresztowany
w Zabrzu, w sierpniu ‚ƒŸ• r., m.in. przez
ppłk. Józefa Ró�a¡skiego. Poniewa� odmó-
wił współpracy zoprawcami, został skazany
namier˜ wpokazowym tzw. procesie kra-
kowskim w‚ƒŸ¥ r. Niepokólczycki był przeko-
nany, �edowódcy wojskowi natak wysokich
stanowiskach jak onczasami znajduj�si
w takich sytuacjach, �epowinni zdecydo-
wa˜si zgin�˜, aleniewolno im kapitulowa˜
lub robi˜ wolty.
Mimo �eotonieprosił, Bierut zamienił mu
kar mierci nado�ywocie. Spdził wwizie-
niu ‚‹‹ miesi�ce. Zmarł wWarszawie w‚ƒ¥Ÿr.,
doko¡ca wierny ideałom AK starałsi poma-
ga˜ przeladowanym �ołnierzom.
Franciszek Niepokólczycki, fotografi a wykonana w areszcie UB w Krakowie w
Š r.
Joanna Szarkowa
U
łaskawiony, odmówił wczeniejsze-
Z B RO J N E P ODZ I EM I E N I E P OD L E G ŁO
C I OWE P O
ROKU
Z B RO J N E P ODZ I EM I E N I E P OD L E G ŁO
C I OWE P O
ROKU
TOPOGRAFIA ZBROJNEGO OPORU
Szabl
odbierzemy…
Zajcie Polski przez
Armi
Czerwon
iwłczenie połowy
jej
terytorium do
ZSRS
sprawiło, •edziesitki
tysicy •ołnierzy
podziemia nie
zło•yło
broni. Gotowi byli
walczy
�
o
odzyskanie
wolno�ci iziemi, czyli
tego, „co
nam obca
przemoc wziła”.
odAK była ona kadrowa imiała charakter
„społeczno-wojskowy”, aprzygotowywano
jdodziałania pod okupacj sowieck. Szybko
jednak została uznana zazdekonspirowan:
wmarcu r. wr‘ce Sowietów trafi ł „Nil”,
awkrótce pó“niej wraz zprzywódcami Polski
Podziemnej podst‘pnie uj‘to ostatniego ko-
mendanta głównego AK izwierzchnika „NIE”
gen. Leopolda Okulickiego „Nied“wiadka”.
Wmiejsce „NIE” powołano Delegatur‘ Sił
Zbrojnych naKraj, naktórej czele stanł płk
Jan Rzepecki „Oóg”. DSZ przej‘ła nie tyl-
ko aparat „Niepodległo‰ci”, aletake wci
funkcjonujc sieŠ demobilizacyjn AK (AK
wLikwidacji). Wjednej zulotek Delegatury
pisano: „Dopóki kraj jestpod okupacj wojsk
rosyjskich, dopóki wkraju hula rosyjskie
NKWD czy jego rodzima odmiana, agenci
»urz‘dów bezpieczežstwa« – nie ma nie-
podległej Polski, niema wolnego obywatela.
Biało-czerwone sztandary słu tylko doza-
krycia niewoli narodu polskiego, białego
orła – symbol wolno‰ci nosz ludzie, którzy
snarz‘dziem obcego ucisku”.
O wolno
i niezawisło
Szybko zmieniajca si‘ sytuacja w po-
wojennej Polsce sprawiła, etake DSZ zo-
stała rozwizana. Zdaniem Rzepeckiego,
w konsekwencji postanowiež konferencji
jałtažskiej oraz utworzenia Tymczasowe-
go Rzdu Jedno‰ci Narodowej opór zbrojny
niemógł doprowadziŠ dowyzwolenia kraju.
Namiejsce DSZ utworzono Zrzeszenie „Wol-
no‰Š iNiezawisło‰Š” (WiN). Załoyciele WiN
pisali: „Warunki ycia obywatela polskiego
dalekie sodtego obrazu, który mieli przed
oczyma gincy ołnierze Polski Podziem-
nej. Wierni jejtestamentowi podejmujemy
polityczn walk‘ ojego urzeczywistnienie.
Nienasz jestwin, epodstawowe prawo wol-
nego obywatela wdemokratycznym pažstwie
– prawo zrzeszaniasi‘ – musimy realizowaŠ
wpostaci tajnej”.
Przez kolejnych kilka lat Zrzeszenie WiN
– b‘dce wprostej linii kontynuatorem idei
AK – było najwaniejsz inajliczniejsz zor-
ganizacji konspiracyjnych. Kierowali nim
kolejno: Jan Rzepecki (aresztowany jesieni
r.), Franciszek Niepokólczycki (areszto-
wany jesieni ¤ r.), Wincenty Kwiecižski
(aresztowany zpocztkiem r.) oraz Łu-
kasz Ciepližski (aresztowany jesieni r.).
Ukierunkowano jenadziałania polityczne:
propagand‘ wyborcz, ujawnianie zbrodni
systemu komunistycznego, zapewnianie do-
pływu niezalenej odkomunistów informa-
cji. Jednak wzwizku zdziałaniami NKWD
tys. ołnierzy. Połowa znich pod-
legała rozkazom organizacji, które
powstały zkadr rozwizanej wstyczniu tego
roku Armii Krajowej. Polskie podziemne woj-
sko zastpiła, budowana od‚r. przez płk.
Augusta Emila Fieldorfa „Nila”, organizacja
„Niepodległo‰Š”, krypt. „NIE”. Wodrónieniu
W
r. wpodziemiu wci walczyło
Z B RO J N E P ODZ I EM I E N I E P OD L E G ŁO
C I OWE P O
ROKU
Z B RO J N E P ODZ I EM I E N I E P OD L E G ŁO
C I OWE P O
ROKU
TOPOGRAFIA ZBROJNEGO OPORU
iMBP niezdołano wpełni zdemobilizowaŠ
oddziałów zbrojnych, które stałysi‘ jedynym
zabezpieczeniem konspiratorów oraz ludno‰ci
przed represjami komunistycznego reimu.
Wielu ołnierzy podziemia niechciało te od-
chodziŠ do„cywila”, liczc, ewkrótce moliwe
staniesi‘ odzyskanie przez Polsk‘ niepod-
legło‰ci. Formalnie nastawionemu nadzia-
łalno‰Š polityczn
WiN-owi podlegało wi‘c
wr. kilka tysi‘cy ołnierzy podziemia.
Najbardziej znanymi oddziałami podporzd-
kowanymi WiN-owi dowodzili mjr Marian
Bernaciak „Orlik”, mjr Hieronim Dekutowski
„Zapora”, mjr Franciszek Jaskulski „Zagož-
czyk” oraz kpt. Kazimierz Kamiežski „Huzar”.
Z ryngrafem na piersi
Drug, pod wzgl‘dem liczebno‰ci, zbrojn
organizacj konspiracyjn polskiego podzie-
mia niepodległo‰ciowego było po
wojnie Naro-
dowe Zjednoczenie Wojskowe. Powstało ono
zpołczenia Narodowej Organizacji Wojsko-
wej iNarodowych Sił Zbrojnych, zktórymi
pó“niej scaliłasi‘ Organizacja Polska. Zbrojne
podziemie narodowe, kierowane m.in. przez
płk. Tadeusza Danilewicza, ppłk. Stanisława
Kasznic‘, płk. Bronisława Banasika, szczy-
ciło si‘ szczególnie znanymi oddziałami
partyzanckimi, dowodzonymi m.in. przez
kpt. Henryka Flame „Bartka”, mjr. Franciszka
Przysi‘niaka „Ojca Jana” czykpt. Jana Duba-
niowskiego „Salw‘”.
Znakiem rozpoznawczym partyzantów
wywodzcychsi‘ ideowo zobozu narodo-
wego były przypi‘te na piersi ryngrafy.
To narodowcy pierwsi podkre‰lali zagro-
enie płynce zewschodu iopowiadalisi‘
zabezkompromisow walk zSowietami, pod
koniec wojny odrzucajc moliwo‰Š taktycz-
nego współdziałania zArmi Czerwon. Pod-
władni legendarnego dowódcy zMazowsza st.
sier. Mieczysława Dziemieszkiewicza „Roja”
przysi‘gali: „Walk‘ oWielk Polsk‘ uwaam
zanajwi‘kszy swój obowizek. Wst‘pujc
wszeregi NZW, mam szczer inieprzymu-
szon wol‘. Wpierw zgin‘, anieli zdradz‘.
Przysi‘gam Panu Bogu Wszechmogcemu
wTrójcy ªwi‘tej Jedynemu, ewiernie b‘d‘
walczył oniepodległo‰Š Polski”.
O orła i koron�
Skomplikowana sytuacja powojenna spra-
wiała, eobok organizacji ozasi‘gu ogólno-
polskim, w podziemiu zbrojnym działało
szereg zgrupowaž partyzanckich ozasi‘gu
regionalnym oraz oddziałów olokalnym za-
kresie działania. Nabazie rozwizanej AK
powstawały obejmujce swym zasi‘giem
wi‘kszy teren organizacje, takie jak: Ruch
Oporu Armii Krajowej, Armia Krajowa
Obywatelska, Konspiracyjne Wojsko Polskie
kpt. Stanisława Sojczyžskiego „Warszyca”
czyWielkopolska Samodzielna Grupa Ochot-
nicza „Warta” ppłk. Andrzeja Rzewuskiego
„Hažczy”; walczyła . Wiležska Brygada AK
mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”,
aktywne były Eksterytorialne Okr‘gi AK –
Wiležski iLwowski – odtworzone naPomorzu
Gdažskim iDolnym ªlsku poakcjach
wysiedlež Polaków zKresów. Obok
nich działały take pojedyncze
oddziały czyzgrupowania par-
tyzanckie ozrónicowanym
rodowodzie – jednym znaj-
wi‘kszych było operuj
ce
na Podhalu Zgrupowanie
Partyzanckie „Błyskawica”
mjr. Józefa Kurasia „Ognia”.
Walk‘ zbrojn zsowiec-
kim okupantem kontynuowa-
ły take oddziały AK naziemiach
włczonych doZSRS. ChoŠ cz‘‰Š oł-
nierzy przerzucono na zachodni
stron‘ Bugu, nawschód odlinii Cur-
zona bilisi‘ partyzanci naNowogród-
czy“nie, Wiležszczy“nie oraz na
zie-
mi lwowskiej. Wi‘kszo‰Š oddziałów
została rozbita jeszcze w r., choŠ
niektóre formacje walczyły znacznie
dłuej. Legendarny dowódca zNowo-
gródczyzny ppor. Anatol Radziwonik
„Olech” poległ wwalce wiosn r.
Ostatni „le‰ni” naziemiach utraconych zostali
zabici lub uj‘ci przez Sowietów w‚ r.
Ostatni „le
ni”
Pozostajcy wkonspiracji działacze liczyli,
ewolno‰Š udasi‘ odzyskaŠ wkonsekwencji
konfl iktu zbrojnego mi‘dzy zachodnimi alian-
tami aZSRS lub eZachód dopilnuje przepro-
wadzenia wPolsce wolnych wyborów doSej-
mu Ustawodawczego. Nadzieje teprzekre‰liła
jednak bierna postawa zachodnich aliantów
wobec wyborczego fałszerstwa zr. Wielu
konspiratorów podj‘ło decyzj‘ ozaprzestaniu
działaž wpodziemiu, kilkadziesit tysi‘cy
osób skorzystało ztzw. amnestii zlutego
r. iusiłowało wróciŠ dojawnego
ycia. Wpołczeniu zcoraz sku-
teczniejszymi akcjami bezpie-
ki zdecydowało toofaktycz-
nej likwidacji podziemia.
Po
¯
r. nie
było ju
or-
ganizacji konspiracyjnych
o zasi‘gu ogólnopolskim
czy nawet regionalnym –
nieliczc zgrupowania kpt.
Kamiežskiego „Huzara”, ope-
rujcego naMazowszu i ziemi
białostockiej. Zostało ono rozbite
dopiero w°r. wramach ubec-
kiej operacji „Cezary”, prowadzo-
nej od¯r. przeciw działaczom
WiN-u. Wi‘kszo‰Š funkcjonuj
cych
wówczas oddziałów zbrojnych było
jujedynie kilku- lub kilkunasto-
osobowymi grupami przetrwania.
Partyzanci mieli wybór trwania
wwalce lub oddaniasi‘ wr‘ce bez-
pieki, corównałosi‘ wieloletniemu
wi‘zieniu lub ‰mierci. Liczebno‰Š podziemia
zbrojnego wr. szacowana naok. tys.
osób, poamnestii zr. spadła dook. ¯±±,
by wlatach ±. wynosiŠ od°±± do‚±± osób.
Likwidacji ostatnich oddziałów towarzyszyła
kampania terroru, majca zniech‘caŠ ewen-
tualnych na‰ladowców do podejmowania
działaž.
Ostatni „le‰ny”, ołnierz ZWZ-AK, apó“-
niej WiN Józef Franczak „Lalu‰”, zginł wwal-
ce wpa“dzierniku ¤‚ r.
Filip Musiał
Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka” (w‰Šrodku, z‰ryngrafem na‰piersi) ze‰swymi
’ołnierzami.
N”‰•–•—˜™š—˜› •œžŸš—˜:
Mjr Hieronim Dekutowski „Zapora” (w‰Šrodku
na‰pierwszym planie) ze‰swymi ’ołnierzami
Jedna z‰piecz¥ci
u’ywanych
przez
partyzantów
ze‰zgrupowania
„Błyskawica”
por. Józefa
Kurasia
„Ognia”
Plik z chomika:
kasiaklik
Inne pliki z tego folderu:
IPN-Księża ratujący Żydów.pdf
(2939 KB)
IPN-Księża ratujący Żydów.jpg
(139 KB)
IPN-Wojna z Kościolem 1956-1966.pdf
(1044 KB)
IPN-Wojna z Kościolem 1956-1966.jpg
(154 KB)
IPN-Polska między Hitlerem a Stalinem.pdf
(6911 KB)
Inne foldery tego chomika:
21 odkryć XXI wieku
21 wiek
Aero magazyn lotniczy
Aero TL
Aeroplan magazyn lotniczy
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin