PAUL RICOEUR, SYMBOLIKA ZŁA
Należy rozumieć, by uwierzyć, lecz trzeba wierzyć, żeby zrozumieć – to koło zwane hermeneutycznym. „Ożywcze i pobudzające” domaga się jednak – zdaniem Ricoeura – przekroczenia. Proponuje on następujący zakład:
Zakładam się, że zrozumiem lepiej człowieka oraz więź między byciem bytów a byciem człowieka, jeśli pójdę za wskazówką myśli symbolicznej. Sam zakład staje się tedy zadaniem, które polega na sprawdzeniu mojego zakładu i uczynieniu go zrozumiałym. Z kolei zadanie to przekształca mój zakład; zakładając się co do znaczenia symbolicznego uniwersum, zakładam się równocześnie, że zakład mi się zwróci w postaci czysto refleksyjnej, w żywiole spójnych wywodów.
Książka ta zajmuje się mitami, dotykającymi problematyki zła. Ricoeur dociera za pośrednictwem mitów do symboliki pierwotnej, która - jego zdaniem - zawiera jeszcze potencjał znaczenia-sensu, dawno utracony przez opowieści mityczne. Obcowanie z symboliką pierwotną umożliwia lepsze poznanie człowieka, bowiem zrozumieć siebie można tylko poprzez interpretację. Inaczej mówiąc: ostatecznym celem interpretacji nie jest dotarcie do znaczenia-sensu mitu czy symbolu, ale poprzez owo dotarcie - zrozumienie samego siebie.
Tytuły rozdziałów. Część pierwsza. Symbole pierwotne: zmaza, grzech, wina. Wstęp: fenomenologia „wyznania”. Spekulacja, mit i symbol. Kryteriologia symbolu. Filozoficzne „powtórzenie” wyznania. Rozdział I. Zmaza. Nieczystość. Lęk etyczny. Symbolizm plamy. Sublimacja lęku. Rozdział II. Grzech. Kategoria „wobec Boga”: Przymierze. Nieskończone żądanie i skończone przykazanie. „Gniew Boży”. Symbolizm grzechu: grzech jako „nicość”. Symbolizm grzechu: grzech jako „ustanowienie”. Rozdział III. Wina. Narodziny nowej instancji. Wina a obwinienie karne. Skrupulatność. Impas winy. Zakończenie. Rekapitulacja symboliki zła w pojęciu niewolnej woli. Część druga. „Mity” początku i końca. Wstęp: symboliczna funkcja mitów. Od symboli pierwotnych do mitu. Mit a gnoza: symboliczna funkcja „opowiadania”. O właściwą „typologię” mitów mówiących o pochodzeniu zła i jego kresie. Rozdział I Dramat stworzenia i „rytualna” wizja świata. Pierwotny chaos. Rytualne powtórzenie stworzenia i figura Króla. „Recesywna” forma dramatu stworzenia: Król hebrajski. „Mutantna” forma dramatu stworzenia: Tytan helleński. Rozdział II. Zły Bóg i „tragiczna” wizja istnienia. Tematy pre-tragiczne. Tragiczny węzeł. Wyzwolenie z tragiczności czy wyzwolenie poprzez tragiczność. Rozdział III. Mit „adamicki” i „eschatologiczna” wizja dziejów. Pokutnicza motywacja mitu „adamickiego”. Struktura mitu: „chwila” upadku. „Przebieg” dramatu kuszenia. Usprawiedliwienie a symbole eschatologiczne. Rozdział IV. Mit duszy wygnanej a zbawienie przez poznanie. Mit archaiczny: „dusza” i „ciało”. Mit końcowy. Zbawienie i poznanie. Rozdział V. Kolisko mitów. Od statyki do dynamiki mitów. Potwierdzenie tragiczności. Jak sobie przyswoić mit chaosu? Walka między mitem adamickim a mitem wygnania. Wnioski: symbol daje do myślenia.
doska.kulturo